TYT yaş problemleri konu anlatımı kapsamında yaş denklemleri, değişmeyen yaş farkı, yaş oranları, grup yaşları ve ortalamaları, zaman geçişi ve doğum yılı modelleri işlenecektir. TYT matematik konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Yaş Problemlerinde Temel Denklem
Bugünkü, Geçmişteki ve Gelecekteki Yaş
Bir kişinin bugünkü yaşı x ise t yıl önceki yaşı x – t, t yıl sonraki yaşı x + t olur. Aynı zaman kayması sorudaki bütün kişiler için uygulanmalıdır. “8 yıl önce Ali’nin yaşı, Bora’nın yaşının 3 katıydı” cümlesi A – 8 = 3(B – 8) biçiminde yazılır; yalnız Ali’nin yaşından 8 çıkarmak doğru değildir.
Zaman
Ali
Bora
8 yıl önce
A – 8
B – 8
Bugün
A
B
4 yıl sonra
A + 4
B + 4
Örnek - 1
Ali’nin 8 yıl önceki yaşı Bora’nın 8 yıl önceki yaşının 3 katına, 4 yıl sonraki yaşı ise Bora’nın 4 yıl sonraki yaşının 2 katına eşittir. Buna göre Ali ile Bora’nın bugünkü yaşları toplamı kaçtır?
A) 56
B) 60
C) 64
D) 68
E) 72
A – 8 = 3(B – 8) denkleminden A = 3B – 16; A + 4 = 2(B + 4) denkleminden A = 2B + 4 elde edilir. Eşitlikler birlikte çözülürse B = 20 ve A = 44 bulunur. Toplam 64’tür.
Cevap: C
Bir Grubun Yaşları Toplamı
n kişilik bir grubun bugünkü yaşları toplamı S ise t yıl sonra toplam S + n * t, t yıl önce S – n * t olur. Çünkü geçen her yıl grubun her üyesinin yaşına ayrı ayrı eklenir. Kişi sayısı değişiyorsa bu kısa yol doğrudan kullanılamaz; ayrılan veya katılan kişilerin yaşları ayrıca hesaba katılmalıdır.
Örnek - 2
Bir arkadaş grubunun bugünkü yaşları toplamı 74, altı yıl önceki yaşları toplamı 50’dir. Bu grupta kaç kişi vardır?
A) 3
B) 4
C) 5
D) 6
E) 8
Altı yılda yaşlar toplamı 74 – 50 = 24 artmıştır. n kişilik grubun toplamı altı yılda 6n artacağı için 6n = 24 ve n = 4 bulunur.
Cevap: B
Yaş Farkı ve Yaş Oranı
Değişmeyen Yaş Farkı
İki kişinin yaş farkı zamanla değişmez. Bugün büyük kişinin yaşı x, küçük kişinin yaşı y ise x > y > 0 ve fark x – y’dir. t yıl sonra fark (x + t) – (y + t) = x – y olur; iki kişinin de yaşı pozitif olduğu sürece t yıl önce için (x – t) – (y – t) = x – y olur. Büyük yaşın küçük yaşa oranı t yıl sonra x + ty + t olur; x > y > 0 iken bu oran değişerek 1’e yaklaşır. Yaşları eşit ve pozitif olan kişilerde oran her zaman 1’dir. Örneğin 10 ve 20 yaşlarındaki kişilerde küçük yaşın büyük yaşa oranı 1020 = 12 iken, on yıl sonra yaşları 20 ve 30 olur ve oran 2030 = 23’e yükselir. Oran sorularında her zaman dilimi ayrı denklemle gösterilir.
Örnek - 3
Yedi yıl önce Ece’nin yaşı Duru’nun yaşının 52 katıydı. Sekiz yıl sonra Ece’nin yaşı Duru’nun yaşının 2 katı olacaktır. Buna göre Ece ile Duru’nun bugünkü yaşları toplamı kaçtır?
A) 105
B) 112
C) 119
D) 126
E) 133
Yedi yıl önceki yaşlar 5k ve 2k seçilirse bugünkü yaşlar 5k + 7 ile 2k + 7 olur. Sekiz yıl sonraki yaşlar 5k + 15 ve 2k + 15’tir. 5k + 15 = 2(2k + 15) denkleminden k = 15 bulunur. Bugünkü yaşlar 82 ve 37, toplamları 119’dur.
Cevap: C
Kat ve Oran İfadeleri
“Babanın yaşı oğlunun yaşının 5 katıdır” denildiğinde iki yaş aynı zamana aittir ve B = 5O yazılır. “12 yıl sonra 3 katı olacaktır” ifadesinde ise B + 12 = 3(O + 12) kurulur. Her iki tarafa aynı sayı eklendiği için yaş farkı korunur fakat oran küçülerek 1’e yaklaşır.
Örnek - 4
Bir babanın bugünkü yaşı oğlunun bugünkü yaşının 5 katıdır. On iki yıl sonra babanın yaşı oğlunun yaşının 3 katı olacağına göre oğul bugün kaç yaşındadır?
A) 8
B) 10
C) 12
D) 14
E) 16
Oğlun bugünkü yaşı x ise babanın yaşı 5x’tir. On iki yıl sonrası için 5x + 12 = 3(x + 12) yazılır. 5x + 12 = 3x + 36 eşitliğinden 2x = 24 ve x = 12 bulunur.
Cevap: C
Zaman Geçişli Yaş Modelleri
Birinin Bugünkü Yaşındayken
Büyük kişinin bugünkü yaşı x, küçük kişinin bugünkü yaşı y olsun. Büyük kişi küçük kişinin bugünkü yaşındayken x – y yıl geçmişe gidilir. O anda büyük y, küçük ise y – (x – y) = 2y – x yaşındadır. Küçük kişi büyüğün bugünkü yaşına geldiğinde x – y yıl ileri gidilir; o anda küçük x, büyük 2x – y yaşında olur.
Zaman
Büyük
Küçük
Büyük, küçüğün bugünkü yaşındayken
y
2y – x
Bugün
x
y
Küçük, büyüğün bugünkü yaşına geldiğinde
2x – y
x
Örnek - 5
Selin, Elif’in bugünkü yaşındayken ikisinin yaşları toplamı 36’ydı. Elif, Selin’in bugünkü yaşına geldiğinde ikisinin yaşları toplamı 84 olacaktır. Buna göre Selin ile Elif’in bugünkü yaşları toplamı kaçtır?
A) 54
B) 57
C) 60
D) 63
E) 66
Selin’in bugünkü yaşı x, Elif’in y olsun. Geçmişteki toplam 3y – x = 36; gelecekteki toplam 3x – y = 84’tür. İlk denklemden x = 3y – 36 yazılıp ikinci denklemde kullanılırsa y = 24 ve x = 36 bulunur. Bugünkü toplam 60’tır.
Cevap: C
Doğum Aralıkları ve Kardeşlerin Yaşları
Kardeşler arasındaki doğum aralığı yaş farkıdır ve sabit kalır. “İkişer yıl arayla doğmuş üç çocuk” denildiğinde yaşlar x – 2, x ve x + 2 biçiminde gösterilebilir. Çocukların toplam yaşı her yıl çocuk sayısı kadar artarken annenin veya babanın yaşı yalnız 1 artar; bu nedenle toplamların eşitleneceği zaman denklemle bulunur.
Örnek - 6
42 yaşındaki bir annenin ikişer yıl arayla doğmuş üç çocuğunun bugünkü yaşları 6, 8 ve 10’dur. Kaç yıl sonra çocukların yaşları toplamı annenin yaşına eşit olur?
A) 6
B) 7
C) 8
D) 9
E) 10
Çocukların bugünkü yaşları toplamı 24’tür. t yıl sonra çocukların toplamı 24 + 3t, annenin yaşı 42 + t olur. 24 + 3t = 42 + t denkleminden 2t = 18 ve t = 9 bulunur.
Cevap: D
Varsayımsal Doğum ve Yaş Ortalaması
Daha Erken veya Daha Geç Doğsaydı
Bir kişi 5 yıl daha erken doğsaydı bugünkünden 5 yaş büyük, 3 yıl daha geç doğsaydı bugünkünden 3 yaş küçük olurdu. Burada zaman içinde ileri veya geri gidilmez; doğum tarihi varsayımsal olarak değiştirilir. Bu yüzden “5 yıl önceki yaşı” x – 5 iken “5 yıl önce doğsaydı yaşı” x + 5’tir.
Örnek - 7
Deniz 5 yıl daha erken doğsaydı yaşı, 3 yıl daha geç doğması durumundaki yaşının 2 katı olacaktı. Buna göre Deniz bugün kaç yaşındadır?
A) 9
B) 10
C) 11
D) 12
E) 13
Deniz’in bugünkü yaşı x olsun. Beş yıl erken doğma durumu x + 5, üç yıl geç doğma durumu x – 3 ile gösterilir. x + 5 = 2(x – 3) denkleminden x + 5 = 2x – 6 ve x = 11 bulunur.
Cevap: C
Grupların Yaş Ortalaması
Yaş ortalaması, yaşlar toplamının kişi sayısına bölümüdür. İki grup birleştiğinde ortalamalar doğrudan toplanmaz veya aritmetik ortalaması alınmaz; her grubun kişi sayısı ağırlık olarak kullanılır. n kişilik grubun ortalaması a ise yaşlar toplamı n * a’dır.
Örnek - 8
A sınıfındaki öğrencilerin yaş ortalaması 18, B sınıfındakilerin yaş ortalaması 24’tür. İki sınıf birleştirildiğinde yaş ortalaması 20 oluyor. A sınıfındaki öğrenci sayısı B sınıfındakinden 12 fazla olduğuna göre iki sınıfta toplam kaç öğrenci vardır?
A) 30
B) 32
C) 36
D) 40
E) 42
A ve B sınıflarının öğrenci sayıları n ve m olsun. 18n + 24m = 20(n + m) eşitliği 2n = 4m, yani n = 2m sonucunu verir. Ayrıca n – m = 12 olduğundan m = 12 ve n = 24’tür. Toplam 36 öğrenci vardır.
Cevap: C
Doğum Yılı ve Karma Yaş Problemleri
Doğum Yılı ile Yaş Arasındaki İlişki
Bir takvim yılındaki yaş, doğum günü geçtiği kabul edildiğinde takvim yılı – doğum yılı ile bulunur. Doğum günü bilgisi verilmişse ay ve gün ayrıntısı ayrıca değerlendirilir. İki basamaklı yıl parçaları kullanıldığında 19ab = 1900 + 10a + b biçiminde modellenir; doğum yılı büyüdükçe kişinin yaşı küçülür.
Örnek - 9
19ab yılında doğan bir kişinin 2000 yılındaki yaşı, doğum yılının son iki basamağındaki rakamların toplamının 4 katıdır. Buna göre bu kişinin doğum yılı kaçtır?
A) 1948
B) 1954
C) 1956
D) 1962
E) 1964
Doğum yılı 1900 + 10a + b olduğundan 2000 yılındaki yaş 100 – 10a – b’dir. Koşul 100 – 10a – b = 4(a + b), yani 100 = 14a + 5b olur. Rakam koşullarını sağlayan a = 5 ve b = 6’dır. Doğum yılı 1956’dır; 2000 yılındaki 44 yaş da 4(5 + 6) = 44 eşitliğini sağlar.
Cevap: C
Birden Fazla Koşulu Birlikte Kullanma
Karma yaş sorularında bütün koşulları aynı anda denkleme çevirmek yerine önce değişmeyen ilişki belirlenmelidir. Eşit aralıkla doğan kardeşler x – d, x ve x + d biçiminde gösterildiğinde toplam doğrudan 3x olur. Ardından geçmişteki oran, gelecekteki toplam veya yaş farkı ikinci denklem olarak kullanılır.
Örnek - 10
Eşit yıl aralıklarıyla doğmuş üç kardeşten en büyüğünün yaşı, dört yıl önce en küçüğünün yaşının 2 katıydı. Beş yıl sonra üç kardeşin yaşları toplamı 72 olacağına göre en küçük kardeş bugün kaç yaşındadır?
A) 12
B) 13
C) 14
D) 15
E) 16
Bugünkü yaşlar x – d, x ve x + d olsun. Beş yıl sonra toplam 3x + 15 = 72 olduğundan x = 19’dur. Dört yıl önce en büyük 15 + d, en küçük 15 – d yaşındadır. 15 + d = 2(15 – d) denkleminden 3d = 15 ve d = 5 bulunur. En küçük kardeş bugün x – d = 14 yaşındadır.
Cevap: C
Dikkat
Aradan geçen süre herkes için aynıdır. Beş yıl önceye gidildiğinde sorudaki bütün kişilerin yaşından 5 çıkar; beş yıl sonrasında ise hepsine 5 eklenir. Yaş farkı bu yüzden değişmez, fakat yaşların oranı zamanla değişebilir. Gruba yeni biri katıldığında toplam yaşın yalnız n · t kadar artmadığı, katılan kişinin yaşının da toplama girdiği unutulmamalıdır.