TYT dörtgenler konu anlatımı kapsamında dışbükey dörtgenlerin temel açı ve köşegen özellikleri, açıortay bağıntıları, dik köşegenli dörtgenler, köşegenlerle alan hesabı, köşegenlerin ayırdığı alanlar ve kenar orta noktalarından oluşan Varignon dörtgeni işlenecektir; yamuk, paralelkenar, eşkenar dörtgen, deltoid, dikdörtgen ve karenin özel bağıntıları ayrı konularda ele alınacak, içbükey dörtgenlerde köşegenle bölme ve dış dönüş açıları da burada açıklanacaktır.
TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Dörtgenin Temel Yapısı
Dörtgen, Köşeler ve Köşegenler
Herhangi üçü doğrusal olmayan dört noktanın ardışık olarak birleştirilmesiyle oluşan kapalı şekle dörtgen denir. ABCD dörtgeninin kenarları AB, BC, CD ve DA; köşegenleri ise AC ile BD’dir. Köşegenler dışbükey bir dörtgenin iç bölgesinde kesişir ve dörtgeni dört üçgene ayırır.
Dörtgenler dışbükey ya da içbükey olabilir. Bu yazıda bağıntı ve örnekler dışbükey dörtgenler için verilir; içbükey bir dörtgeni iki üçgene ayırmak için yalnız iç bölgede kalan köşegen kullanılır ve dış açı dönüşleri yönlü değerlendirilir. Bir soruda özel bir dörtgen türü belirtilmemişse yalnız genel dörtgen bağıntıları kullanılmalı; karşılıklı kenarların paralel, eş ya da köşegenlerin birbirini ortaladığı kendiliğinden kabul edilmemelidir.

İç ve Dış Açılar Toplamı
Dışbükey dörtgende köşegenlerden herhangi biri çizildiğinde şekil iki üçgene ayrılır. İçbükey dörtgende bunu yalnız iç bölgede kalan köşegen sağlar. Bu iki üçgenin iç açıları toplamı 2 * 180° olduğundan dörtgenin iç açıları toplamı 360°’dir:
m(A) + m(B) + m(C) + m(D) = 360°
Dışbükey dörtgende her köşede aynı yönde alınan birer dış açının toplamı 360°’dir. Bir iç açı ile ona komşu dış açı 180°’yi tamamlar. İçbükey dörtgende köşeler saat yönünün tersine izlenirken dış dönüş açıları yönlü alınır; içbükey köşedeki dönüş negatif işaretlenir ve yönlü dönüşlerin toplamı 360° olur.
Komşu İç Açıortayların Arasındaki Açı
ABCD dörtgeninde A ve B köşelerinin iç açıortayları P noktasında kesişsin. ABP üçgeninde P açısı, 180° − A + B2 olur. Dörtgende A + B + C + D = 360° olduğundan bu değer C + D2‘ye eşittir. Böylece komşu iki iç açıortayın arasındaki açı, diğer iki iç açının toplamının yarısıdır.
m(APB) = m(C) + m(D)2
Köşegen Bağıntıları ve Alan
Köşegenleri Dik Kesişen Dörtgen
Köşegenleri dik kesişen her dörtgende karşılıklı kenarların kareleri toplamı eşittir. Bu sonuç yalnız eşkenar dörtgen ya da deltoid için değil, köşegenleri dik olan bütün dörtgenler için geçerlidir:
AB² + CD² = BC² + AD²
Bağıntı, köşegenlerin kesişim noktasında oluşan dört dik üçgende Pisagor teoremi yazılıp ortak parçaların sadeleştirilmesiyle elde edilir.
Köşegenlerle Alan Formülü
Köşegen uzunlukları d₁ ve d₂, köşegenler arasındaki açılardan biri θ ise dörtgenin alanı aşağıdaki bağıntıyla bulunur:
Alan = d₁ * d₂ * sin θ2
Köşegenler dikse sin 90° = 1 olur ve alan d₁ * d₂2‘ye iner. Köşegenlerin birbirini ortalaması gerekmez; alan bağıntısında uzunluklar tam köşegen uzunluklarıdır.
Köşegenlerin Ayırdığı Alanlar
AC ve BD köşegenleri O noktasında kesişsin. Oluşan dört küçük üçgen aynı köşegen açısının sinüsünü kullanır. Bu nedenle karşılıklı üçgenlerin alan çarpımları eşittir:
Alan(AOB) * Alan(COD) = Alan(BOC) * Alan(DOA)
Bu bağıntı, dörtgenin özel türünden bağımsızdır. Verilen üç küçük alan yardımıyla dördüncü alan bulunabilir; dörtgenin toplam alanı ise dört parçanın toplamıdır.
Kenar Orta Noktaları ve Varignon Dörtgeni
Komşu Kenarların Orta Noktalarını Birleştirme
ABCD dörtgeninde K, L, M ve N sırasıyla AB, BC, CD ve DA kenarlarının orta noktaları olsun. Üçgende orta taban teoreminden KL, AC köşegenine paralel ve AC’nin yarısıdır. Benzer biçimde LM, BD’nin; MN, AC’nin; NK ise BD’nin yarısıdır.
| Orta nokta parçası | Paralel olduğu köşegen | Uzunluğu |
|---|---|---|
| KL ve MN | AC | AC2 |
| LM ve NK | BD | BD2 |
Varignon Dörtgeninin Çevresi
Dörtgenin dört kenar orta noktası birleştirildiğinde oluşan KLMN dörtgeni her zaman paralelkenardır. Bu paralelkenarın iki kenarı AC2, diğer iki kenarı BD2 olduğundan çevresi köşegenlerin toplamına eşittir:
Çevre(KLMN) = AC + BD

Varignon Dörtgeninin Alanı
Kenar orta noktalarının oluşturduğu KLMN paralelkenarının alanı, başlangıçtaki ABCD dörtgeninin alanının yarısıdır. Bu sonuç dörtgenin biçiminden bağımsızdır:
Alan(KLMN) = Alan(ABCD)2
ABCD’nin köşegenleri dikse KLMN bir dikdörtgen olur. ABCD’nin köşegenleri eşitse KLMN bir eşkenar dörtgen olur. Köşegenler hem dik hem eşitse orta noktaların oluşturduğu dörtgen karedir.
Dörtgen Sorularında Birleşik Uygulamalar
Köşegen ve Orta Nokta Bilgisini Birlikte Kullanma
Kenar orta noktalarıyla kurulan paralelkenarın çevresinden köşegenlerden biri bulunur; ardından köşegen açısı ya da diklik bilgisi kullanılarak asıl dörtgenin alanına geçilir. Çözüm sırasında hangi uzunluğun tam köşegen, hangisinin onun yarısı olduğu açıkça ayrılmalıdır.
Alan Parçalarından Toplam Alana Geçiş
Köşegenlerin oluşturduğu dört küçük üçgenden üçü verildiğinde önce karşılıklı alan çarpımıyla eksik parça bulunur. Ardından dört alan toplanır. Bu iki adımı birbirine karıştırmak, özellikle eksik alan yerine doğrudan toplam alan istenen sorularda sık hata doğurur.

