TYT dik üçgende trigonometrik oranlar ve birim çember konu anlatımı kapsamında bir dar açıya göre sinüs, kosinüs, tanjant ve kotanjant oranları, özel açı değerleri, temel bağıntılar ve birim çemberde trigonometrik değerlerin gösterimi işlenecektir. TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Dik Üçgende Trigonometrik Oranlar
Karşı Kenar, Komşu Kenar ve Hipotenüs
Dik üçgende hipotenüs her zaman 90°’lik açının karşısındadır ve üçgenin en uzun kenarıdır. Karşı kenar ile komşu kenar ise seçilen dar açıya göre değişir. Bir kenar, incelenen dar açının karşısında kalıyorsa karşı; açının bir kolunu oluşturuyor ve hipotenüs değilse komşu dik kenardır.
Dik Üçgende Trigonometrik Oranlar
Dikkat
Karşı ve komşu kenar, seçilen dar açıya göre değişir; hipotenüs ise her zaman dik açının karşısındadır. Açı değiştiğinde karşı ile komşu yer değiştirebilir.
Örnek - 1
ABC dik üçgeninde m(A) = 90°, |AB| = 12 ve |AC| = 5’tir. C açısına göre karşı dik kenarın komşu dik kenara oranı kaçtır?
A) 513
B) 512
C) 1213
D) 125
E) 135
C açısının karşısında AB = 12, komşu dik kenarında AC = 5 bulunur. İstenen oran 125‘tir.
Cevap: D
Sinüs ve Kosinüs
Bir dar açının sinüsü, karşı dik kenarın hipotenüse oranıdır: sin α = karşıhipotenüs. Kosinüsü ise komşu dik kenarın hipotenüse oranıdır: cos α = komşuhipotenüs. Hipotenüs en uzun kenar olduğundan dar açılarda sinüs ve kosinüs değerleri 0 ile 1 arasındadır.
Örnek - 2
Dik kenarları 9 ve 12 olan bir dik üçgende α açısının karşısındaki kenar 9 birimdir. sin α + cos α toplamı kaçtır?
A) 715
B) 1
C) 75
D) 32
E) 53
Hipotenüs 15’tir. sin α = 915 = 35 ve cos α = 1215 = 45 olduğundan toplam 75 bulunur.
Cevap: C
Tanjant ve Kotanjant
Tanjant karşı dik kenarın komşu dik kenara, kotanjant ise komşu dik kenarın karşı dik kenara oranıdır. Bu iki oran birbirinin çarpmaya göre tersidir: tan α * cot α = 1. Ayrıca tan α = sin αcos α ve cot α = cos αsin α bağıntıları kullanılır.
Örnek - 3
Bir dik üçgende tan α = 34 olduğuna göre (sin α – cos α) * cot α değeri kaçtır?
A) –415
B) –14
C) 15
D) 415
E) 13
Kenarlar 3k, 4k ve 5k alınabilir. sin α = 35, cos α = 45 ve cot α = 43 olur. Çarpım (-15) * (43) = –415‘tir.
Cevap: A
Tümler Açı İlişkileri
Dik üçgenin iki dar açısının toplamı 90°’dir. Bir açıya göre karşı olan dik kenar, tümler açıya göre komşu olur. Bu nedenle sin α = cos(90° – α) ve tan α = cot(90° – α) eşitlikleri geçerlidir.
Örnek - 4
α ve β tümler dar açılardır. sin α = 513 olduğuna göre cos β + tan β toplamı kaçtır?
A) 2565
B) 6565
C) 12565
D) 18165
E) 135
β = 90° – α olduğundan cos β = sin α = 513 ve tan β = cot α = 125‘tir. Toplam 513 + 125 = 25 + 15665 = 18165 olur.
Cevap: D
Özel Açılar ve Temel Bağıntılar
30°, 45° ve 60° Değerleri
Özel açı değerleri, 30°–60°–90° ve 45°–45°–90° üçgenlerinin kenar oranlarından elde edilir. Ezber yerine açı karşısındaki kenarı işaretlemek hata olasılığını azaltır.
Açı
sin
cos
tan
cot
30°
12
√32
√33
√3
45°
√22
√22
1
1
60°
√32
12
√3
√33
Örnek - 5
(sin 30° + cos 60°tan 45° + cot 45°) işleminin sonucu kaçtır?
A) 14
B) 12
C) √22
D) 1
E) 2
Pay 12 + 12 = 1, payda 1 + 1 = 2 olduğundan sonuç 12‘dir.
Cevap: B
sin² α + cos² α = 1 Bağıntısı
Karşı dik kenar a, komşu dik kenar b ve hipotenüs c ise Pisagor bağıntısından a² + b² = c² gelir. Her terim c²’ye bölündüğünde sin² α + cos² α = 1 elde edilir. Dar açıda sinüs ve kosinüs pozitif olduğundan karekök alınırken pozitif değer seçilir.
Örnek - 6
α dar açı ve sin α = 725 olduğuna göre tan α kaçtır?
A) 725
B) 724
C) 2425
D) 247
E) 257
cos² α = 1 – 49625 = 576625 ve α dar olduğundan cos α = 2425‘tir. tan α = (7252425) = 724 bulunur.
Cevap: B
Oranlardan Kenar Bulma
Bir trigonometrik oran ve bir kenar verildiğinde önce oran kesir olarak yazılır. Karşılaştırılan iki kenardan biri ölçeklenir, ardından gerekiyorsa Pisagor uygulanır. Oranın hangi açıya ait olduğu değiştirilmeden korunmalıdır.
Örnek - 7
ABC dik üçgeninde m(A) = 90°, tan C = 23 ve |BC| = 13√13 birimdir. Şekilde k > 0 ortak ölçek olmak üzere |AB| = 2k ve |AC| = 3k’dir. Üçgenin alanı kaç birimkaredir?
A) 78
B) 156
C) 234
D) 468
E) 507
C açısına göre karşı kenar AB, komşu dik kenar AC’dir; tan C = |AB||AC| = 2k3k = 23 olur. Pisagor bağıntısından |BC|² = (2k)² + (3k)² = 13k² ve |BC| = k√13’tür. |BC| = 13√13 olduğundan k = 13; dik kenarlar 26 ve 39 birim bulunur. Üçgenin alanı 26 * 392 = 507 birimkaredir.
Cevap: E
Birim Çemberde Trigonometrik Oranlar
Birim Çember ve P(cos θ, sin θ) Noktası
Merkezi orijin, yarıçapı 1 olan çembere birim çember denir. Pozitif x ekseninden θ açısı kadar dönülerek ulaşılan P noktasının apsisi cos θ, ordinatı sin θ olur. Birinci bölgede çizilen OPQ dik üçgeninde OP = 1 olduğundan yatay uzunluk cos θ, düşey uzunluk sin θ’dir.
Birim Çemberde Sinüs ve Kosinüs
Örnek - 8
P(35, y) noktası birim çemberin birinci bölgesindedir. Şekilde θ, pozitif x ekseninden OP ışınına saat yönünün tersine ölçülen yönlü açıdır. Buna göre tan θ kaçtır?
A) 35
B) 34
C) 45
D) 43
E) 53
P birim çemberde olduğundan x² + y² = 1 olur. x = 35 yazıldığında y² = 1625 bulunur. P birinci bölgede olduğu için y > 0 ve y = 45‘tür. Bu nedenle tan θ = sin θcos θ = yx = 4535 = 43 bulunur.
Cevap: D
Eksen Noktaları ve İşaretler
Birim çemberin eksenlerle kesiştiği noktalar (1,0), (0,1), (-1,0) ve (0,-1)’dir. Kosinüs x koordinatı olduğu için sağ yarı düzlemde pozitif, sol yarı düzlemde negatiftir. Sinüs y koordinatı olduğu için üst yarı düzlemde pozitif, alt yarı düzlemde negatiftir. Tanjant sinüskosinüs oranıdır; kosinüs sıfırken tanjant tanımsızdır.
Örnek - 9
Birim çemberin ikinci bölgesindeki P noktası için θ, pozitif x ekseninden OP ışınına saat yönünün tersine ölçülen yönlü açıdır. |cos θ| = 513 olduğuna göre tan θ kaçtır?
A) –125
B) –512
C) 512
D) 1213
E) 125
İkinci bölgede cos θ < 0 olduğundan cos θ = –513‘tür. Birim çemberde sin² θ + cos² θ = 1; buradan sin² θ = 144169 olur. İkinci bölgede sin θ > 0 olduğundan sin θ = 1213‘tür. tan θ = –1213513 = –125 bulunur.
Cevap: A
Birim Çemberle Temel Değerleri Okuma
0° için nokta (1,0), 90° için (0,1), 180° için (-1,0) ve 270° için (0,-1)’dir. Bu koordinatlar sinüs ve kosinüsün temel değerlerini doğrudan verir. Tanjant ve kotanjant hesaplanırken paydanın sıfır olup olmadığı ayrıca denetlenir.
Örnek - 10
sin 90° + cos 180° + tan 0° işleminin sonucu kaçtır?
A) -2
B) -1
C) 0
D) 1
E) 2
sin 90° = 1, cos 180° = -1 ve tan 0° = 0 olduğundan toplam 0’dır.