TYT özel dik üçgenler konu anlatımı kapsamında 30°–60°–90° ve 45°–45°–90° üçgenlerinin kenar oranları, bu oranların nasıl türetildiği ve birleşik şekillerde kullanımı işlenecektir; oranlar yalnız açıların karşısındaki kenarlar doğru eşleştirildiğinde kullanılmalıdır. TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
30°–60°–90° Özel Dik Üçgeni
30°–60°–90° Kenar Oranları
30°’nin karşısındaki kısa dik kenar k ise 60°’nin karşısındaki uzun dik kenar k * √3, hipotenüs 2 * k olur. Hipotenüs kısa dik kenarın iki katıdır.
Özel dik üçgenlerde açıların karşısındaki kenar oranları
Dikkat
30°–60°–90° üçgeninde k, 30°’nin karşısındadır; k * √3 ise 60°’nin karşısındadır. Şeklin sayfadaki duruşu oranı değiştirmez.
Örnek - 1
30°–60°–90° üçgeninde hipotenüs 18 ise uzun dik kenar kaçtır?
A) 6 * √3
B) 8 * √3
C) 9 * √3
D) 12 * √3
E) 18 * √3
2 * k = 18 olduğundan k = 9; uzun dik kenar 9 * √3’tür.
Cevap: C
Oranın Eşkenar Üçgenden Türetilmesi
Kenar uzunluğu 2 * k olan eşkenar üçgende bir köşeden karşı kenara indirilen yükseklik tabanı iki eş k parçasına böler. Oluşan dik üçgende hipotenüs 2 * k, kısa dik kenar k ve Pisagor’dan yükseklik k * √3 olur.
Eşkenar üçgende yükseklikle oluşan 30°–60°–90° üçgeni
Örnek - 2
Kenar uzunluğu 12 olan eşkenar üçgenin yüksekliği kaçtır?
A) 4 * √3
B) 5 * √3
C) 6 * √3
D) 8 * √3
E) 12 * √3
Yükseklik eşkenar üçgeni iki 30°–60°–90° üçgenine ayırır. k = 6 olduğundan yükseklik 6 * √3’tür.
Cevap: C
Kısa Kenar ve Hipotenüsten Çözüm
30°’nin karşısındaki kenar verildiğinde hipotenüs iki katına çıkarılır; 60°’nin karşısındaki kenar √3 ile çarpılır. Uzun dik kenar verildiyse önce √3’e bölünerek k bulunur.
Örnek - 3
Uzun dik kenarı 15 olan 30°–60°–90° üçgeninin hipotenüsü kaçtır?
A) 5 * √3
B) 10 * √3
C) 15 * √3
D) 20 * √3
E) 30
k * √3 = 15 ise k = 5 * √3’tür. Hipotenüs 2 * k = 10 * √3 olur.
Cevap: B
45°–45°–90° Özel Dik Üçgeni
45°–45°–90° Kenar Oranları
Dar açıları eşit olan dik üçgen ikizkenardır. Dik kenarlar k ve k ise Pisagor’dan hipotenüs k * √2 olur. Oran k : k : k * √2 biçimindedir.
Örnek - 4
Dik kenarı 8 olan 45°–45°–90° üçgeninin hipotenüsü kaçtır?
A) 4 * √2
B) 8 * √2
C) 12
D) 16
E) 16 * √2
Hipotenüs k * √2 = 8 * √2’dir.
Cevap: B
Karenin Köşegeni
Karenin köşegeni kareyi iki 45°–45°–90° üçgenine ayırır. Karenin kenarı a ise köşegeni a * √2; köşegen d ise kenarı d√2 = d * √22 olur.
Kare köşegeniyle oluşan iki 45°–45°–90° üçgeni
Örnek - 5
Köşegeni 10 * √2 olan karenin çevresi kaçtır?
A) 20
B) 30
C) 40
D) 50
E) 80
a * √2 = 10 * √2 olduğundan a = 10; çevre 40’tır.
Cevap: C
Hipotenüsten Dik Kenara Geçiş
Hipotenüs k * √2 olarak verildiğinde dik kenar hipotenüsün √2’ye bölünmesiyle bulunur. Payda rasyonelleştirilirse c * √22 biçimi elde edilir.
Örnek - 6
Hipotenüsü 14 olan 45°–45°–90° üçgeninin bir dik kenarı kaçtır?
A) 5 * √2
B) 6 * √2
C) 7 * √2
D) 8 * √2
E) 14 * √2
k * √2 = 14 eşitliğinden k = 14√2 = 7 * √2 bulunur.
Cevap: C
Özel Dik Üçgenlerde Birleşik Uygulamalar
Açıya Göre Doğru Oranı Seçme
Önce dik açı, sonra 30°, 45° veya 60° işaretlenir. Kenar adı verilmeden yalnız şeklin görünüşüyle oran seçilmez. 30°’nin karşısı k; 45°’lerin karşısındaki dik kenarlar eşittir.
Örnek - 7
Bir 30°–60°–90° dik üçgeninde 30°’nin karşısındaki dik kenar 6 birimdir. Bir 45°–45°–90° dik üçgeninde bir dik kenar, ilk üçgenin hipotenüsüne eşittir. İkinci üçgenin hipotenüsü kaç birimdir?
Örnek 7’de ilk hipotenüsün ikinci üçgenin dik kenarına eşitliği
A) 6 * √2
B) 12
C) 12 * √2
D) 18
E) 24
İlk hipotenüs 12’dir. Bu değer ikinci üçgenin dik kenarı olduğundan ikinci hipotenüs 12 * √2 olur.
Cevap: C
Yükseklikle Oluşan Özel Üçgenler
Bir üçgende indirilen yükseklik yeni dik üçgenler oluşturabilir. Açılar 30° veya 45° olduğunda uzunluklar özel oranlarla bulunur; yükseklik ortak kenar olduğunda iki taraftaki oranlar birlikte kullanılabilir.
Örnek - 8
Hipotenüsü 16 olan 30°–60°–90° üçgeninde kısa dik kenar ile uzun dik kenarın toplamı kaçtır?
A) 8 + 4 * √3
B) 8 + 8 * √3
C) 16 + 4 * √3
D) 16 * √3
E) 24
2 * k = 16 olduğundan k = 8; toplam 8 + 8 * √3’tür.
Cevap: B
Alan ve Çevre Uygulamaları
Özel oranla kenarlar bulunduktan sonra alan dik kenarlar çarpımının yarısı, çevre ise üç kenarın toplamıdır. Kök içeren kenarlar işlem boyunca tam değerle korunur.
Örnek - 9
Hipotenüsü 10 * √2 olan 45°–45°–90° üçgeninin alanı kaçtır?
A) 25
B) 40
C) 50
D) 75
E) 100
Dik kenarlar 10 ve 10’dur. Alan 10 * 102 = 50’dir.
Cevap: C
Çok Adımlı Oran Kontrolü
Birleşik soruda her özel üçgen ayrı işaretlenir; ortak kenar iki oran arasında geçiş değeridir. Sonuç Pisagorla denetlendiğinde özel oranların kareleri bağıntıyı sağlamalıdır.
Örnek - 10
30°–60°–90° üçgeninin uzun dik kenarı, hipotenüsü 18 olan 45°–45°–90° üçgeninin bir dik kenarına eşittir. İlk üçgenin hipotenüsü kaçtır?
Örnek 10’da uzun dik kenarın 45°–45°–90° üçgeninin dik kenarına eşitliği
A) 6 * √6
B) 9 * √2
C) 12 * √3
D) 18
E) 18 * √2
İkinci üçgenin dik kenarı 18√2 = 9 * √2’dir. İlk üçgende k * √3 = 9 * √2 olduğundan k = 3 * √6; hipotenüs 2 * k = 6 * √6 olur.