AYT mantık ve dil konu anlatımı kapsamında dil–düşünce ilişkisi, dilin görevleri, bilgi aktarımını bozan anlam sorunları, tartışma, anlama ve tanım türleri ayrıntılı biçimde işlenecektir.
AYT felsefe konularının tamamına AYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Dil, Düşünce ve Mantık İlişkisi
Dil ve Gösterge Sistemi
Dil; duygu, düşünce, bilgi ve niyetlerin başkalarına aktarılmasını sağlayan göstergeler sistemidir. Sözcükler, sesler ve yazı işaretleri tek başlarına doğal bir anlam taşımaz; bir topluluğun üzerinde uzlaştığı kullanım kuralları içinde anlam kazanır. Bu nedenle başarılı iletişim, gönderici ile alıcının yalnız aynı işaretleri görmesine değil, bu işaretleri benzer anlam kurallarıyla yorumlamasına bağlıdır.
İletişimde kullanılan her türlü gösterge sistemini inceleyen alana göstergebilim denir. Trafik ışığı, matematik sembolü, beden hareketi ve sözcük farklı gösterge türleridir. Dilsel göstergenin ayırt edici yönü, çok geniş ve soyut bir anlam alanını kurallı biçimde ifade edebilmesidir.
Bu gözlem aşağıdaki yargılardan hangisini en güçlü biçimde destekler?
B) Gösterge ve dil bilgisi uzlaşıya göre değişebilirken mantıksal ilkeler evrensellik iddiası taşır.
C) Mantık kuralları yalnız yazılı dillerde geçerlidir.
D) Bir göstergenin toplumsal olması onun anlamsız olduğunu gösterir.
E) Doğal diller, mantıksal değerlendirmeye bütünüyle kapalıdır.
Dil ile Düşüncenin Karşılıklı İlişkisi
Düşünce, dil aracılığıyla belirginleşir, düzenlenir ve başkasına aktarılabilir hâle gelir. Dil düşüncenin yalnız dış kabı değildir; kavramları adlandırarak, aralarındaki ilişkileri kurarak ve çıkarımı cümle biçiminde görünür kılarak düşünmenin işleyişine katılır. Buna karşılık yeni düşünceler ve deneyimler de dilin söz varlığını ve anlatım olanaklarını genişletir.
Bir kişinin zihninde beliren içerik, dilsel bir ifadeye dönüştürülmediğinde başkaları tarafından doğrudan denetlenemez. İletişimdeki aktarım düşünceden dile, dilden ifadeye ve ifadeden alıcının yorumuna uzanır. Her aşamada anlamın korunması gerekir.
Bu durum dil–düşünce ilişkisi bakımından öncelikle neyi gösterir?
B) Her düşünce aynı sözcüklerle ifade edilmelidir.
C) Dilin toplumsal yönü düşünmenin bireysel yönünü ortadan kaldırır.
D) Dil, düşünceyi yalnız aktarmakla kalmayıp onun belirginleşmesine ve düzenlenmesine de katkı sağlar.
E) Kavramların anlamı bağlamdan bağımsızdır.
B) Dile getirilmeyen her zihinsel içerik yanlıştır.
C) Bütün insanlar aynı kavram dağarcığına sahiptir.
D) Düşünce ile sözcük arasında doğal ve değişmez bağ vardır.
E) Dil dışı hiçbir gösterge iletişim kuramaz.
Dil Bilgisi ve Mantık Kuralları
Dil bilgisi kuralları, belirli bir dilde sözcüklerin ve cümlelerin nasıl kurulacağını düzenler. Bu kurallar Türkçe, İngilizce veya başka bir dilde farklılaşabilir. Mantık kuralları ise düşüncelerin tutarlılık ve geçerlilik koşullarını inceler; belirli bir doğal dilin söz dizimine indirgenemez.
Bir cümlenin dil bilgisi bakımından düzgün olması, onun anlamlı ya da mantıksal olarak tutarlı olmasını garanti etmez. “Renksiz yeşil düşünceler öfkeyle uyur.” türü bir cümle söz dizimsel bir kalıba uyabilir; fakat sözcüklerin yüklediği özellikler birlikte düşünüldüğünde semantik uyumsuzluk doğar.
Buna rağmen cümlenin anlaşılmasını güçleştiren temel durum hangisidir?
B) Yalnızca bilimsel terimlerden oluşması
C) Emir kipinde kurulması
D) Gönderici ve alıcının aynı dili kullanması
E) Söz dizimi düzgün olsa da sözcüklerin yüklediği özellikler arasında semantik bağdaşmazlık bulunması
Bilgi Aktarımı ve Bağlam
Bilgi aktarımında gönderici bir düşünceyi iletiye dönüştürür, kanal iletiyi taşır ve alıcı onu çözümler. Aktarımın başarılı olması için ortak göstergeler, mümkün olduğunca açık terimler ve düzenli bir söz dizimi gerekir. Kanal bozukluğu sesi kesebilir; kavram uyuşmazlığı ise ses eksiksiz ulaştığı hâlde anlamı bozabilir.
İfadenin anlamı toplumsal konum, yaş, konuşanlar arasındaki ilişki ve iletişim ortamından da etkilenir. Bir öğretmenin “Biraz daha dikkat.” sözü sınıfta uyarı, bir metin değerlendirmesinde öneri olabilir. Bu yüzden bağlam, iletinin dışındaki gereksiz bir ayrıntı değil, pragmatik anlamın kurucu koşullarından biridir.
Bu iletişim sorununun en doğrudan nedeni hangisidir?
B) Gönderici ile alıcının aynı göstergeye farklı anlam kuralları uygulaması
C) Göndericinin hiçbir düşünce taşımaması
D) Cümlenin sentaktik kurallara aykırı olması
E) Mantık kurallarının toplumdan topluma değişmesi
Dilin Görevleri
Bildirme Görevi
Dil, bir inancı, bilgiyi, düşünceyi veya öngörüyü aktardığında bildirme görevi görür. “Deniz seviyesinde su 100 °C’de kaynar.” ve “Yarın yağmur yağacak.” cümleleri aynı kesinlik derecesine sahip değildir; fakat ikisi de bir durum hakkında doğru ya da yanlış olabilecek iddia ileri sürer.
Bildirme görevini ayırt ettiren temel ölçüt, cümlenin soru veya ünlem taşımaması değil, doğruluk değerinin tartışılabilir olmasıdır. Bir cümle duygu sözcüğü içerdiği hâlde asıl olarak olgu bildiriyorsa bildirme baskın olabilir.
B) Eyvah!
C) Lütfen pencereyi kapat.
D) Hoş geldiniz, sizi görmek güzel.
E) Bu görevi kabul ettiğimi ilan ediyorum.
Belirtme Görevi
Dil, konuşanın sevinç, üzüntü, şaşırma, beğeni veya öfke gibi duygusal tepki ve tutumlarını dışa vurduğunda belirtme görevi görür. Ünlemler bu görevin açık örnekleridir; ancak soru biçimi veya sıradan bir cümle de bağlama göre belirtme işlevi taşıyabilir.
“Gerçekten bunu mu yaptın!” sözü görünüşte soru yapısındadır; konuşan yanıt beklemiyor, şaşkınlığını dışa vuruyorsa belirtme görevi baskındır. Dil görevini yalnız cümlenin dil bilgisel biçimine bakarak değil, konuşanın amaç ve bağlamına göre belirlemek gerekir.
B) Yaptırma; dinleyiciyi davranışa zorlamaktadır.
C) Törensel; sosyal ilişkiyi başlatmaktadır.
D) Belirtme; soru biçimi şaşkınlığı dışa vurmaktadır.
E) Eylemsel; söz söylendiği anda kurumsal bir işlem gerçekleşmektedir.
Yaptırma Görevi
Dil, alıcının davranışını yönlendirmek, bir eylemi gerçekleştirmesini veya ondan kaçınmasını sağlamak amacıyla kullanıldığında yaptırma görevi taşır. Emir, rica, uyarı, talimat ve bazı sorular bu kapsama girebilir.
“Tuzu uzatır mısın?” dil bilgisel olarak soru cümlesidir; çoğu bağlamda beklenen yanıt “evet” demek değil, tuzu uzatmaktır. Bu örnek sentaktik biçimle pragmatik görevin aynı olmadığını gösterir.
B) “Ne güzel bir gün!” bildirme biçimindedir ve yaptırmadır.
C) “Seni başkan ilan ediyorum.” soru biçimindedir ve belirtmedir.
D) “Hoşça kal.” önerme biçimindedir ve bildirmedir.
E) “Pencereyi açabilir misin?” soru biçimindedir; bağlamda bir eylem talep ettiği için yaptırmadır.
Törensel Görev
Dil, insanlar arasındaki ilişkiyi başlatmak, sürdürmek, güçlendirmek veya uygun biçimde sonlandırmak için kullanıldığında törensel görev görür. Selamlaşma, vedalaşma, kutlama ve toplumsal nezaket kalıpları bu işleve örnektir.
Törensel ifadelerin temel amacı yeni bilgi vermek değildir. “Günaydın.” sözü günün hangi bölümünde olunduğunu bildiren bilimsel bir önerme gibi değerlendirilmez; karşılıklı ilişkiyi kuran bir toplumsal formüldür.
B) Dinleyiciyi belirli bir fiziksel davranışa zorlaması
C) Asıl amacının sosyal ilişkiyi başlatıp katılımcıları ortak iletişim ortamına dâhil etmek olması
D) Söylendiği anda hukuki statü değiştirmesi
E) Mantık kurallarını geçersiz kılması
Eylemsel Görev
Bir söz, uygun kişi ve koşullarda söylendiği anda bir eylemi gerçekleştiriyorsa eylemsel görev taşır. Söz verme, yemin etme, kabul veya reddetme, onaylama ve ilan etme bu kapsamdadır. “Söz veriyorum.” yalnız gelecekteki davranış hakkında bilgi bildirmez; söz verme edimini gerçekleştirir.
Eylemsel sözün başarı koşulları bağlama bağlıdır. Bir öğrencinin “Toplantıyı açıyorum.” demesi her ortamda toplantıyı resmen başlatmaz; gerekli yetki ve koşullar bulunmalıdır. Dolayısıyla eylemsellik, yalnız kullanılan fiilden değil sözün kurumsal/pragmatik yerinden doğar.
Bu farkı en iyi açıklayan seçenek hangisidir?
B) Aynı cümlenin her bağlamda aynı edimi gerçekleştirmesi
C) Resmî sözlerin dil bilgisi kurallarına uymaması
D) Başkanın sözünün yalnız duygu belirtmesi
E) Eylemsel görevin uygun yetki ve bağlamsal koşullar gerçekleştiğinde başarı kazanması
B) Bildirme – yaptırma – belirtme – eylemsel – törensel
C) Belirtme – bildirme – yaptırma – törensel – eylemsel
D) Bildirme – belirtme – törensel – yaptırma – eylemsel
E) Eylemsel – belirtme – yaptırma – bildirme – törensel
B) “Başvurunuzu kabul ediyorum.”
C) “Ah, dosyayı unutmuşum!”
D) “Lütfen sıraya geçiniz.”
E) “İyi akşamlar.”
Bilgi Aktarımını Aksatan Anlam Sorunları
Çok Anlamlılık ve Belirsizlik Ayrımı
Çok anlamlılık, bir sözcük veya ifadenin birbirinden ayrılabilir birden fazla yoruma açık olmasıdır. Belirsizlik ise anlamın sınırlarının kesin çizilememesidir. “Yüz” sözcüğünün sayı, çehre ve yüzmek fiiliyle ilişkili anlamları çok anlamlılığa; “uzun”, “yakın” veya “genç” sözcüklerinin kesin sınır taşımaması belirsizliğe örnektir.
Çok anlamlılıkta hangi anlamın kastedildiği seçilmeye çalışılır. Belirsizlikteyse tek bir genel anlam bilinse bile bu anlamın hangi durumlara uygulanacağı kesin değildir. Her iki sorun da yanlış anlama ve tartışma doğurabilir.
II. “Kalabalık sınıf” ifadesinde kaç öğrenciden sonra sınıfın kalabalık sayılacağı kesin değildir.
Bu iki durum sırasıyla nasıl adlandırılır?
B) Belirsizlik – semantik çok anlamlılık
C) Pragmatik çok anlamlılık – sentaktik bozukluk
D) Semantik çok anlamlılık – belirsizlik
E) Olgusal tartışma – sözel tartışma
Semantik Çok Anlamlılık
Semantik çok anlamlılık, bir sözcüğün veya söz öbeğinin birden çok anlama gelmesinden doğar. Bir sözcüğün kavramsal anlamı ile bağlam içinde kazandığı anlam karıştırıldığında kavram kayması ortaya çıkar. “Bu işin yüzü değişti.” cümlesindeki “yüz”, insan çehresi anlamında değildir.
Bir akıl yürütmede aynı sözcük iki farklı anlamda kullanılırsa görünüşte aynı terim korunur, gerçekte kavram değişir. Bu nedenle semantik çok anlamlılık yalnız iletişim sorunu değil, mantıksal çıkarım hatası da üretebilir.
B) Cümlelerin dil bilgisi bakımından bozuk olması
C) “Düzen” sözcüğünün nicel olması
D) Öncüllerin birbiriyle aynı olması
E) “Yasa” sözcüğünün hukuk kuralı ve doğa yasası anlamlarında kullanılması
Sentaktik Çok Anlamlılık
Sentaktik çok anlamlılık, sözcüklerin cümledeki görevlerinin veya öbeklenişinin birden fazla biçimde çözümlenebilmesinden doğar. “Genç doktora yaklaştı.” cümlesinde “genç” özne de olabilir, doktorun sıfatı da. Sözcüklerin sözlük anlamları değişmediği hâlde cümlenin yapısı iki yorum üretir.
Bu sorun, noktalama, uygun ek, sözcük sırası veya açıklayıcı bir yeniden yazımla azaltılabilir. Amaç, hangi sözcüğün hangi öbeğe bağlandığını tekleştirmektir.
B) Teleskoplu gördüğüm adamdı.
C) Ben, elimdeki teleskopla adamı gözlemledim.
D) Adamı bir araçla gördüm.
E) Teleskop ve adam aynı yerdeydi.
B) “Arşiv” sözcüğünün duygusal çağrışımına
C) “Eski” sözcüğünün hiçbir anlam taşımamasına
D) Konuşanın ironik bir tutum benimsemesine
E) “Kitap” sözcüğünün sınırlarının nicel olmamasına
Pragmatik Çok Anlamlılık
Pragmatik çok anlamlılık, ifadenin konuşan, dinleyen, amaç, toplumsal ilişki ve bağlama göre farklı anlamlar kazanmasından doğar. “Ne kadar dakiksin!” sözü zamanında gelen birine övgü, geç kalan birine ironi olabilir. Sözcükler ve cümle yapısı aynı kalırken kullanım anlamı değişir.
Pragmatik çözümleme “Cümle ne diyor?” sorusuna ek olarak “Kim, kime, hangi koşulda ve ne amaçla söylüyor?” sorularını sorar. Bağlam bilgisi kaldırıldığında yorum seçenekleri artabilir.
B) Nicel belirsizlik
C) Olgusal tartışma
D) Pragmatik çok anlamlılık
E) Dil bilgisi yanlışlığı
B) Belirsizlik – sentaktik – semantik – pragmatik
C) Semantik – sentaktik – pragmatik – belirsizlik
D) Semantik – pragmatik – sentaktik – belirsizlik
E) Pragmatik – belirsizlik – semantik – sentaktik
Semantik ve Pragmatik Belirsizlik
Semantik belirsizlik, bir terimin anlam veya uygulama sınırlarının kesin olmamasıdır. “Orta yaşlı” sözü genel olarak anlaşılır; ancak hangi yaşta başlayıp bittiği üzerinde zorunlu bir sınır yoktur. Pragmatik belirsizlik ise bir terimin belirli bir kullanıcı grubu için bilinirken başkaları için yeterli anlam taşımamasından veya kullanım koşullarının açık olmamasından doğar.
Bir uzman topluluğunda açık olan kısaltma, topluluğun dışındaki dinleyici için pragmatik bakımdan belirsiz olabilir. Bu nedenle iletişimde terimin yalnız sözlük tanımı değil, hedef kitlenin bilgi düzeyi de hesaba katılır.
Bu durum öncelikle hangisine örnektir?
B) Terimin bilimsel çevrede hiçbir anlamının olmamasına
C) Aynı cümlenin iki farklı öbeklenişine
D) Olguların gözlemle çözülememesine
E) Dilin yaptırma görevine
Belirsizliğin Dereceleri ve Sakıncaları
Belirsizlik her ifade ve bilgi alanında aynı düzeyde değildir. Genel olarak soyut kavramlar somut kavramlardan, nitel ifadeler nicel ifadelerden ve gündelik dil bilimsel dilden daha belirsizdir. Bilim alanlarında belirsizlik, sosyal bilimlerden doğa bilimlerine ve formal bilimlere doğru genel olarak azalır.
Bu genel eğilim, sosyal bilimlerin değersiz olduğu anlamına gelmez; inceleme nesnelerinin bağlama, yoruma ve değişken insan davranışlarına daha açık olmasını ifade eder. Bilimsel tanımlar, ölçütler ve ölçme işlemleri belirsizliği azaltır. Belirsizlik arttığında yanlış anlama, iletişim kopukluğu ve sonuçsuz tartışma ihtimali yükselir.
B) Yakın zamanda – biraz sonra
C) Büyük salon – geniş salon
D) Sınavdan en az 85 puan alan öğrenci – başarılı öğrenci
E) Hava ılık – hava 20 ile 22 °C arasında
Olgusal ve Sözel Tartışma
Olgusal tartışma, tarafların bir olgunun nasıl olduğu konusunda uyuşamamasıdır. “Kütüphane pazar günü açık mı?” sorusu çalışma çizelgesi, gözlem veya kayıtla çözülebilir. Sözel tartışma ise tarafların aynı sözcüğe farklı anlam vermesinden doğar. Böyle bir durumda yalnız yeni olgu sunmak yetmez; sözcüğün hangi anlamda kullanıldığı açıklanmalıdır.
Olgusal tartışma uygun kanıt bulunduğunda daha kolay sona erebilir. Sözel tartışmada taraflar aynı kanıtları kabul etseler bile farklı tanım veya kullanım sürdürdüklerinden anlaşmazlık devam edebilir. Önce tartışmanın türünü belirlemek, doğru çözüm aracını seçmeyi sağlar.
B) İki tartışmayı da yalnız çoğunluk oyuyla bitirmek
C) Çalışma saatlerini belgelemek – “modern” sözcüğünün hangi anlamda kullanıldığını açıklamak
D) “Pazartesi”yi yeniden tanımlamak – müzenin binasını değiştirmek
E) İlkini pragmatik, ikincisini fiziksel kanal sorunu saymak
Bu tartışmayla ilgili hangisi doğrudur?
B) Anlaşmazlığın çekirdeği sözel olduğu için önce ölçüm değil kullanılan eşikler ve terim anlamları açıklanmalıdır.
C) Sorun yalnız kanal gürültüsünden doğmuştur.
D) “Yüksek” soyut olmadığı için bütünüyle kesindir.
E) Tartışma ancak yeni bir deneyle çözülebilir.
Anlama ve Tanımlama
Anlamanın Semantik, Sentaktik ve Pragmatik Boyutları
Bir ifadeyi anlamak, yalnız tek tek sözcüklerin sözlük karşılığını bilmek değildir. Semantik boyut sözcüklerin ve önermenin anlam bakımından uygulanabilir olmasını, sentaktik boyut öğelerin kurallı biçimde bağlanmasını, pragmatik boyut ise ifadenin kullanım amacı ve bağlamının kavranmasını gerektirir.
Sentaktik açıdan düzgün bir cümle semantik bakımdan bağdaşmaz olabilir; semantik açıdan açık bir cümle de ironik bağlam bilinmediğinde pragmatik olarak yanlış anlaşılabilir. Anlama bu üç düzeyin birlikte işlemesiyle güçlenir.
Bu kişinin anlamada zorlandığı boyut hangisidir?
B) Sentaktik boyut
C) Semantik boyut
D) Pragmatik boyut
E) Göstergeyi fiziksel algılama boyutu
Belirsizlik ile Anlama İlişkisi
Belirsizlik ile anlama arasında genel olarak ters yönlü ilişki vardır: İfadenin anlam ve uygulama sınırları belirsizleştikçe alıcının hedeflenen yoruma ulaşma ihtimali azalır. Ancak her gündelik ifade matematik formülü kadar kesin olmak zorunda değildir. Gerekli kesinlik, iletişimin amacına göre belirlenir.
Bilimsel açıklama, hukuk metni veya ölçme yönergesi yüksek açıklık ister. Gündelik konuşmada bağlam bazı boşlukları tamamlayabilir. Buna rağmen kritik bilgi aktarımında nicel ölçüt, açık tanım ve uygun örnek kullanmak anlama başarısını artırır.
B) I ve II aynı ölçüde belirsizdir; çünkü ikisi de oda hakkındadır.
C) III, emir kipinde olduğu için IV’ten daha kesindir.
D) Nicel ifadeler her durumda yanlış, nitel ifadeler her durumda doğrudur.
E) IV’ün anlamı sentaktik olarak iki ayrı öbeklenmeye açıktır.
Bu değişikliğin mantık ve dil bakımından başlıca sonucu hangisidir?
B) Söz dizimini bütünüyle ortadan kaldırması
C) Süre ve sıcaklık için ölçüt vererek belirsizliği azaltması ve tekrarlanabilir anlamayı güçlendirmesi
D) İfadeyi daha soyut hâle getirmesi
E) Cümledeki bütün pragmatik unsurları yok etmesi
Tanımın Konusu ve Amacı
Tanım, bir şeyin ne anlama geldiğini belirleme işlemidir. Felsefede “Neyi tanımlarız?” sorusuna iki yönden yaklaşılır: Bazı görüşler nesne veya varlığın ne olduğunu, bazı görüşler ise kullandığımız sözcük ve kavramın anlamını belirlediğimizi öne çıkarır. Mantık dersinde ağırlık, terimin anlamını açık ve ayırt edici hâle getirmededir.
Tanım; bir ifadeyi anlamlı kılmak, kullanım alanını belirlemek, yanlış kullanımı düzeltmek veya terime belirli bir çalışma içinde özel anlam vermek için yapılabilir. İyi bir tanım, tanımlananı başka kavramlardan ayırmalı ve açıklanmak istenen bağlama uygun olmalıdır.
Bu tanımın araştırmadaki temel işlevi hangisidir?
B) Terimin çalışma içindeki uygulama sınırını ölçülebilir bir ölçütle belirlemek
C) Sözcüğün gündelik bütün anlamlarını geçersiz kılmak
D) Dilin toplumsal yönünü ortadan kaldırmak
E) Her kullanıcı hakkında değer yargısı vermek
Yarı Dilsel ve Tam Dilsel Tanımlama
Yarı dilsel tanımlama, bir nesne veya örneği gösterip adını söyleme yoludur. Çocuğa belirli bir nesneyi göstererek “Bu pusuladır.” demek buna örnektir. Gösterme, dilsel adlandırmayla birlikte çalıştığı için bu yönteme göstererek tanımlama da denir.
Tam dilsel tanımlama ise tanımlananı başka sözcükler ve kavramlar aracılığıyla açıklar. “Pusula, yön bulmaya yarayan ve manyetik ibre taşıyan araçtır.” cümlesi nesneyi o anda göstermeden dil içinde bir açıklama kurar. Soyut kavramlarda tam dilsel tanım zorunlu hâle gelebilir.
Bu yöntemin yetersizliğini en iyi açıklayan seçenek hangisidir?
B) Gösterilen her nesne zorunlu olarak yanlış adlandırılır.
C) Tam dilsel tanım yalnız renkleri açıklayabilir.
D) Soyut kavramın anlamı tek bir somut örneğe indirgenemeyeceği için dilsel ölçüt ve ilişkilerle açıklanması gerekir.
E) “Adalet” sözcüğü hiçbir biçimde tanımlanamaz.
İçlemsel ve Kaplamsal Tanım
İçlemsel tanım, bir kavramın ayırt edici özelliklerini verir. Klasik biçimde yakın cins ve türsel ayrım kullanılabilir: “Üçgen, üç kenarlı çokgendir.” ifadesinde “çokgen” cins, “üç kenarlı” ayırt edici özelliktir. Bu tanım, kavramın ne olduğunu açıklayıcı bilgi taşır.
Kaplamsal tanım, tanımlanan ile tanımlayan ifadelerin kapsamlarının özdeşliğine dayanır; “A, A’dır.” biçimindeki özdeşlik örneği bunu gösterir. Yeni bir ayırt edici özellik sunmadığı için içlemsel tanım kadar bilgi artırıcı değildir.
B) Kavramı yakın bir sınıfa yerleştirip ayırt edici özelliğini vermesi
C) Yalnız belirli dikdörtgen örneklerini sayması
D) Bir nesneyi parmakla göstermesi
E) Tanımı yapan kişinin duygusunu belirtmesi
B) I eylemsel, II törensel, III yaptırma, IV bildirmedir.
C) I yarı dilsel; II ve III ayırt edici içerik veren içlemsel; IV özdeşlik biçiminde kaplamsal örnektir.
D) Dört örnek de nesneyi göstererek tanımlar.
E) Yalnız IV bilgi artırıcı içlemsel tanımdır.
Klasik Mantıkta ve Sembolik Mantıkta Tanım
Klasik mantık, tanımda kavramın özü ve içeriğini öne çıkarır; tanımlanabilen kavramları daha genel cins ve ayırt edici özelliklerle açıklamaya çalışır. Bununla birlikte duyumlar, duygular, en üst cinsler ve bazı mantık sabitleri başka kavramlarla sonsuza kadar tanımlanamaz; bir yerde tanımsız temel terimlere dayanmak gerekir.
Sembolik mantıkta önermeler sembollerle gösterilir ve mantıksal değişmezlerin işleyişi biçimsel kurallarla belirlenir. Geçerlilik, kavramların özünden çok biçimsel yapı üzerinden incelenir. Bu ayrım, sembolik mantığın doğruluk çizelgeleri ve çıkarım denetimiyle ilgili ayrıntılarına giriş niteliğindedir; bu işlemler bir sonraki konuda ele alınacaktır.
II. Önermeleri p, q gibi sembollerle gösterip geçerliliği yalnız biçimsel yapıda denetlemek
III. Her kavramın başka kavramlarla tanımlanması gerektiğini savunmak
Bu yaklaşımlar için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
B) I ve II yalnız dil bilgisi kurallarıdır.
C) II kavramların özünü verdiği için içlemsel tanımdır.
D) Klasik ve sembolik mantık tanım konusunda bütünüyle özdeştir.
E) I klasik, II sembolik yaklaşımı yansıtır; III ise sonsuz gerileme nedeniyle sürdürülemez.
Önceki Konu: Kıyas ve Kıyas Çeşitleri
Sonraki Konu: Sembolik Mantık ve Doğruluk Çizelgeleri