TYT NOKTANIN ANALİTİĞİ

0
85
TYT Geometri noktanın analitiği konu anlatımı kapağı

TYT noktanın analitiği konu anlatımı kapsamında koordinat düzleminde nokta ve bölgeler, simetri, noktalar arasındaki uzaklık ve orta nokta, doğru parçasını belli oranlarda bölen nokta, üçgenin ağırlık merkezi ve koordinatlarla alan hesabı işlenecektir.
TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.

Dik Koordinat Sistemi ve Noktalar

Koordinat Düzlemi, Apsis ve Ordinat

Birbirini dik kesen iki sayı doğrusunun oluşturduğu düzleme dik koordinat düzlemi denir. Yatay eksen x ekseni, düşey eksen y eksenidir. Eksenlerin kesiştiği O(0, 0) noktası orijindir. P(a, b) noktasında ilk bileşen a, noktanın apsisi; ikinci bileşen b ise ordinatıdır.

Noktadan y eksenine çizilen dikmenin işaretli uzunluğu apsisi, x eksenine çizilen dikmenin işaretli uzunluğu ordinatı verir. P(a, b) noktasının x eksenine uzaklığı |b|, y eksenine uzaklığı |a| kadardır. Bir nokta x eksenindeyse ordinatı 0; y eksenindeyse apsisi 0’dır.

TYT dik koordinat sistemi bölgeler apsis ve ordinat
Koordinat düzleminde bölgeler, apsis, ordinat ve orijin

Bölgeler ve İşaret Düzeni

Eksenler düzlemi dört bölgeye ayırır. I. bölgede x ve y pozitif; II. bölgede x negatif, y pozitif; III. bölgede her ikisi negatif; IV. bölgede x pozitif, y negatiftir. İşaret tablosu yalnız bölgeyi bulmak için değil, parametreli noktalarda eşitsizlik kurmak için de kullanılır.

Eksen üzerindeki noktalar hiçbir bölgeye ait değildir. Ayrıca koordinat düzleminde bir noktanın konumu sıralı ikiliyle belirtildiği için (a, b) ile (b, a) genellikle farklı noktalardır. Yalnız a = b olduğunda bu iki gösterim aynı noktayı verir.

Örnek - 1
P(k − 5, 2k − 4) noktası koordinat düzleminin II. bölgesindedir. k bir tam sayı olduğuna göre k’nin alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?

A) 5
B) 6
C) 7
D) 8
E) 9
II. bölgede apsis negatif, ordinat pozitiftir. k − 5 < 0 ve 2k − 4 > 0 eşitsizliklerinden 2 < k < 5 bulunur. Tam sayı değerler 3 ve 4 olduğundan toplamları 7’dir.

Cevap: C

Örnek - 2
A(−6, 8) noktasının koordinat eksenlerine olan uzaklıklarının toplamı kaç birimdir?

A) 2
B) 10
C) 12
D) 14
E) 16
A noktasının x eksenine uzaklığı |8| = 8, y eksenine uzaklığı |−6| = 6 birimdir. Toplam uzaklık 14 birimdir.

Cevap: D

Eksenlere Göre Simetri

P(a, b) noktasının x eksenine göre simetriği (a, −b), y eksenine göre simetriği (−a, b), orijine göre simetriği ise (−a, −b) noktasıdır. y = x doğrusuna göre yansımada koordinatlar yer değiştirir ve (b, a) elde edilir. y = −x doğrusuna göre yansımada hem yer değiştirme hem işaret değişimi görülür: (−b, −a).

Bu kurallar dönüşüm sorularında doğrudan kullanılabilir; ancak birkaç yansıma art arda verildiğinde her adımı sırasıyla uygulamak gerekir. Örneğin önce x eksenine, sonra y eksenine göre yansıma, orijine göre yansımayla aynı sonucu verir.

Örnek - 3
P(−3, 5) noktası önce x eksenine, sonra y = x doğrusuna göre yansıtılıyor. Son noktanın koordinatları toplamı kaçtır?

P noktası, x ekseni ve y=x doğrusu
Başlangıç noktası ve y=x yansıma doğrusu.
A) −8
B) −2
C) 2
D) 5
E) 8
x eksenine göre yansımada (−3, −5) elde edilir. y = x doğrusuna göre koordinatlar yer değiştirir ve (−5, −3) olur. Koordinatlar toplamı −8’dir.

Cevap: A

Noktalar Arasındaki Bağıntılar

İki Nokta Arasındaki Uzaklık

A(x₁, y₁) ve B(x₂, y₂) noktaları arasındaki yatay değişim x₂ − x₁, düşey değişim y₂ − y₁’dir. Bu iki değişim bir dik üçgenin dik kenarlarını oluşturur. Pisagor bağıntısından

|AB| = √[(x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²]

elde edilir. Farkların hangi sırayla alındığı sonucu değiştirmez; çünkü kareleri alınır. Aynı apsise sahip iki nokta arasındaki uzaklık ordinat farkının, aynı ordinata sahip iki nokta arasındaki uzaklık apsis farkının mutlak değeridir.

TYT iki nokta arasındaki uzaklık formülü ve dik üçgen
Koordinat düzleminde iki nokta arasındaki uzaklığın Pisagor bağıntısıyla bulunması
Örnek - 4
A(−2, 3) ve B(4, 11) noktaları arasındaki uzaklık kaç birimdir?

A) 8
B) 10
C) 12
D) 14
E) 16
Apsis farkı 6, ordinat farkı 8’dir. |AB| = √(6² + 8²) = √100 = 10 bulunur.

Cevap: B

Bir Noktanın İki Noktaya Eşit Uzaklığı

P(x, y) noktasının A ve B noktalarına eşit uzaklıkta olması |PA| = |PB| anlamına gelir. Kareköklerle işlem yapmak yerine uzaklıkların kareleri eşitlenir. Böylece ikinci dereceden görünen ifadelerde x² ve y² terimleri çoğu zaman sadeleşir ve doğrusal bir bağıntı elde edilir.

A ve B’ye eşit uzaklıktaki bütün noktalar, AB doğru parçasının orta dikmesi üzerindedir. Bu geometrik yorum, bilinmeyen nokta bir eksen ya da verilen bir doğru üzerindeyse çözümü hızlandırır.

Örnek - 5
x ekseni üzerindeki P noktası, A(−2, 3) ve B(6, 5) noktalarına eşit uzaklıktadır. P noktasının apsisi kaçtır?

A ve B noktalarına eşit uzaklıktaki P ile AB orta dikmesi
Eşit uzaklık koşulunu gösteren orta dikme.
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
P = (t, 0) alınır. (t + 2)² + 3² = (t − 6)² + 5² eşitliği düzenlenince 16t = 48, buradan t = 3 elde edilir.

Cevap: C

Doğru Parçasının Orta Noktası

A(x₁, y₁) ile B(x₂, y₂) doğru parçasının orta noktası M ise M’nin apsisi uç noktaların apsislerinin, ordinatı da ordinatlarının aritmetik ortalamasıdır:

M(x₁ + x₂2, y₁ + y₂2)

Orta nokta bağıntısı ters yönde de kullanılabilir. Bir uç ile orta nokta verildiğinde diğer uç; 2xₘ − x₁ ve 2yₘ − y₁ işlemleriyle bulunur.

TYT doğru parçasının orta noktası koordinat formülü
Bir doğru parçasının orta noktası ve koordinatlarının aritmetik ortalaması
Örnek - 6
A(−5, 4) ve B(7, −2) doğru parçasının orta noktası M’dir. M’nin koordinatları toplamı kaçtır?

A) −2
B) 0
C) 1
D) 2
E) 4
M = (−5 + 72, 4 − 22) = (1, 1) olur. Koordinatlar toplamı 2’dir.

Cevap: D

Paralelkenarda Köşegenlerin Orta Noktası

Paralelkenarın köşegenleri birbirini ortalar. ABCD paralelkenarında A ile C karşılıklı, B ile D karşılıklı köşelerse AC ve BD köşegenlerinin orta noktaları aynıdır. Bu nedenle koordinat düzleminde

A + C = B + D

bileşen eşitliği kullanılabilir. Üç köşe biliniyorsa dördüncü köşe D = A + C − B biçiminde bulunur. Köşelerin çevresel sırası doğru belirlenmezse yanlış köşegenler eşleştirilir.

Örnek - 7
ABCD paralelkenarında A(1, 2), B(5, 3) ve C(7, 8) ardışık köşelerdir. D noktasının koordinatları çarpımı kaçtır?

A, B, C ve D köşeleri sıralı paralelkenar
Paralelkenar köşeleri çevresel sırayla A-B-C-D olarak gösterilmiştir.
A) 14
B) 18
C) 21
D) 24
E) 28
A ve C karşılıklı olduğundan D = A + C − B’dir. D = (1 + 7 − 5, 2 + 8 − 3) = (3, 7) bulunur. Koordinatları çarpımı 21’dir.

Cevap: C

Doğru Parçasını Belli Oranda Bölen Nokta

C noktası AB doğru parçasını içten ACCB = mn oranında bölüyorsa C, A’dan B’ye doğru toplam m + n payın m payı kadar ileridedir. Koordinatları

C(n * x₁ + m * x₂m + n, n * y₁ + m * y₂m + n)

olur. A’nın katsayısı karşı parçanın n, B’nin katsayısı karşı parçanın m değeridir. ACCB = mn > 0 oranıyla dıştan bölmede m,n>0 ve m≠n koşulları gerekir. A(x₁,y₁) ve B(x₂,y₂) noktaları için dıştan bölen C noktasının koordinatları şu bağıntıyla bulunur:

C(m * x₂ − n * x₁m − n, m * y₂ − n * y₁m − n)

m=n olduğunda payda sıfır olur ve oranı sağlayan sonlu bir dış bölme noktası bulunmaz. C noktası doğru parçasının dışında kalabileceğinden işaret kontrolü yapılmalıdır.

TYT doğru parçasını içten belli oranda bölen nokta
Doğru parçasını 2 bölü 3 oranında içten bölen noktanın konumu
Örnek - 8
A(−3, 0) ve B(7, 5) noktalarını birleştiren doğru parçası üzerindeki C noktası için ACCB = 32‘dir. C noktasının koordinatları toplamı kaçtır?

A) 3
B) 4
C) 5
D) 6
E) 7
C = (2 * (−3) + 3 * 72 + 3, 2 * 0 + 3 * 52 + 3) = (−6 + 215, 0 + 155) = (3, 3) olur. Koordinatları toplamı 6’dır.

Cevap: D

Koordinatlarla Üçgen ve Alan

Üçgenin Ağırlık Merkezi

Üçgende kenarortayların kesiştiği G noktası ağırlık merkezidir. Köşe koordinatlarının aritmetik ortalaması alınarak bulunur:

G(x₁ + x₂ + x₃3, y₁ + y₂ + y₃3)

Ağırlık merkezi her kenarortayı köşeden itibaren 2:1 oranında böler. Koordinatlar toplamı sorularında formülü iki ayrı bileşene uygulamak gerekir. Bir köşe bilinmiyorsa 3G = A + B + C eşitliği kullanılabilir.

Örnek - 9
A(−3, 2), B(6, −1) ve C(0, 8) üçgeninin ağırlık merkezi G’dir. G’nin koordinatları çarpımı kaçtır?

A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 6
G = (−3 + 6 + 03, 2 − 1 + 83) = (1, 3) olur. Koordinatları çarpımı 3’tür.

Cevap: C

Koordinatları Verilen Üçgenin Alanı

Bir kenar x ya da y eksenine paralelse taban ve yükseklik doğrudan koordinat farklarından bulunabilir. Genel durumda A(x₁,y₁), B(x₂,y₂), C(x₃,y₃) üçgeninin alanı determinant düzeniyle hesaplanır:

Alan = 12 * |x₁(y₂ − y₃) + x₂(y₃ − y₁) + x₃(y₁ − y₂)|

Mutlak değer alanın pozitif olmasını sağlar. Aynı doğru üzerindeki üç noktada bu ifade 0 çıkar. Dörtgen alanında şekil iki üçgene ayrılabilir ya da köşeler çevresel sırayla yazılarak aynı çapraz çarpım mantığı genişletilebilir.

TYT koordinatları verilen üçgenin alanı
Koordinatları verilen üçgende taban, yükseklik ve alan ilişkisi
Örnek - 10
A(1, 1), B(7, 1) ve C(3, k) üçgeninin alanı 18 birimkaredir. k’nin alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?

A(1, 1) ve B(7, 1) tabanlı, tek C(3, k) tepeli üçgen ve C'den AB'ye dik yükseklik.
Tek C(3, k) noktasıyla gösterilen üçgen ve AB tabanına indirilen dik yükseklik.
A) −4
B) −2
C) 0
D) 2
E) 4
AB tabanı 6 birimdir. C’nin AB doğrusuna uzaklığı |k − 1| olduğundan 6 * |k − 1|2 = 18, yani |k − 1| = 6 olur. k = 7 veya k = −5’tir; toplamları 2’dir.

Cevap: D

Dikkat
Koordinat sorularında noktaların sırası geometrik anlam taşır. Paralelkenarda karşılıklı köşeleri, oran sorularında A’dan B’ye ilerleme yönünü ve alan hesabında taban doğrusuna olan dik uzaklığı belirlemeden formül kullanılmamalıdır.
Önceki konu: Küre
Sonraki konu: Doğrunun Analitiği

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz