TYT YAMUK

0
122
TYT yamuk geometri konu anlatımı kapağı

TYT yamuk konu anlatımı kapsamında paralel tabanların açı ilişkileri, orta taban, köşegenlerin kesişimi ve alan bağıntıları ile ikizkenar ve dik yamukların özellikleri işlenecektir.
TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.

Yamuğun Temel Yapısı

Yamuk, en az bir çift karşılıklı kenarı paralel olan dörtgendir. Bu yazıda ABCD yamuğu için AB ∥ DC, |AB|=a ve |DC|=b gösterimi kullanılacaktır.

Tabanlar, Yan Kenarlar ve Açılar

Yamuğun paralel olan AB ve DC kenarlarına taban, seçilen tabanların dışındaki AD ve BC kenarlarına yan kenar denir. AB ile DC paralel olduğundan aynı yan kenar üzerindeki ardışık iç açılar bütünlerdir:

m(A) + m(D) = 180° ve m(B) + m(C) = 180°

Bu iki bağıntı, bir paralelin aynı tarafındaki iç açılar kuralının doğrudan sonucudur. Özel bir yamuk türü belirtilmedikçe yan kenarlar veya köşegenler eşit kabul edilmez.

Örnek - 1
ABCD yamuğunda AB ∥ DC, m(A) = 68° ve m(C) = 117° olduğuna göre m(B) + m(D) kaç derecedir?

A) 165
B) 170
C) 175
D) 180
E) 185
m(B) = 180 − 117 = 63° ve m(D) = 180 − 68 = 112° olur. Toplam 63 + 112 = 175°’dir.

Cevap: C

Yükseklik ve Orta Taban

Paralel tabanlar arasındaki dik uzaklık yamuğun yüksekliğidir. Yan kenarların orta noktalarını birleştiren doğru parçasına orta taban denir. E ve F sırasıyla AD ile BC’nin orta noktalarıysa EF iki tabana paraleldir ve uzunluğu taban uzunluklarının aritmetik ortalamasıdır:

EF = a + b2

Yamukta alt taban, üst taban, orta taban ve yükseklik gösterimi
Yamuğun tabanları, yüksekliği ve orta tabanı
Örnek - 2
Bir yamuğun taban uzunlukları 9 ve 21 birimdir. Yan kenarların orta noktalarını birleştiren doğru parçası kaç birimdir?

A) 12
B) 14
C) 15
D) 16
E) 18
Orta taban iki tabanın aritmetik ortalamasıdır: EF = 9 + 212 = 15 birim.

Cevap: C

Üç Paralel Arasındaki Doğrusal Değişim

Üst tabandan kesite kadar olan yan kenar parçasının uzunluğu x, yan kenarın tamamının uzunluğu L ise t = xL (0 ≤ t ≤ 1) olarak tanımlanır; tabanlara paralel kesitin uzunluğu b + t * (a − b) olur. Orta taban için t = 12 seçildiğinde bu ifade a + b2‘ye dönüşür. Paraleller eşit aralıklarla yerleştirilmişse kesit uzunlukları aritmetik dizi oluşturur.

Taban uzunlukları farklı olduğunda, köşegen orta noktalarını birleştiren doğru parçası tabanlara paraleldir ve uzunluğu tabanların farkının yarısına eşittir. Taban uzunlukları eşitse köşegen orta noktaları çakışır; ayrı bir doğru parçası oluşmaz. Köşegenlerin kesişim noktasından tabanlara paralel çizilen ve iki yan kenar arasında kalan parçanın uzunluğu ise tabanların harmonik ortalamasıdır.

Paralel parça Uzunluk
Yan kenarların orta noktalarını birleştiren orta taban a + b2
Taban uzunlukları farklıyken köşegenlerin orta noktalarını birleştiren parça |a − b|2
Köşegenlerin kesişim noktasından geçen paralel parça 2aba + b
ABCD yamuğunda a ve b tabanları; EF yan kenar orta tabanı, PQ köşegen orta noktalarını birleştiren parça, GH ise köşegenlerin kesiştiği O noktasından geçen paralel parçadır.
Üç paralel kesit bağıntısının şekil üzerindeki gösterimi
Örnek - 3
Tabanları 8 ve 20 birim olan bir yamukta tabanlara paralel iki doğru, yüksekliği üç eş parçaya ayırıyor. Bu doğruların uzunlukları toplamı kaç birimdir?

Tabanları 8 ve 20 olan yamukta yüksekliği üç eş aralığa bölen iki paralel kesit.
Örnek 3: Tabanları 8 ve 20 olan yamukta eş aralıklı iç kesitler
A) 24
B) 26
C) 28
D) 30
E) 32
Kesit uzunlukları 8, 12, 16 ve 20 biçiminde aritmetik dizi oluşturur. İçteki iki kesitin toplamı 12 + 16 = 28’dir.

Cevap: C

Dikkat
Orta taban, paralel olmayan iki yan kenarın orta noktalarını birleştirir. Tabanlardan birinin orta noktasıyla kurulan her paralel parça orta taban değildir.

Köşegen ve Alan Bağıntıları

Yamukta Alan

Yamuğun alanı, taban uzunlukları toplamının yarısıyla yüksekliğin çarpımına eşittir. Orta taban m = a + b2 olduğundan aynı bağıntı m * h biçiminde de kullanılabilir:

Alan = (a + b) * h2 = m * h

Örnek - 4
Alanı 180 birimkare, orta tabanı 15 birim olan bir yamuğun yüksekliği kaç birimdir?

A) 8
B) 10
C) 12
D) 15
E) 18
Alan = orta taban * yükseklik olduğundan 180 = 15 * h ve h = 12 bulunur.

Cevap: C

Köşegenlerin Kesişim Oranı

Köşegenler O noktasında kesiştiğinde üst ve alt tabanların paralelliği iki benzer üçgen oluşturur. Buna göre köşegenler kesişim noktasında taban uzunlukları oranında bölünür:

AOOC = BOOD = ABDC = ab

Yamukta köşegenlerin kesişim oranı ve alan ilişkileri
Köşegenlerin taban oranında bölünmesi ve alan ilişkileri
Örnek - 5
ABCD yamuğunda AB ∥ DC, AB = 18, DC = 12 ve köşegenler O’da kesişiyor. OC = 8 birim olduğuna göre AO kaç birimdir?

A) 10
B) 12
C) 14
D) 16
E) 18
AOOC = ABDC = 1812 = 32 olur. AO8 = 32 olduğundan AO = 12 birimdir.

Cevap: B

Köşegenlerin Oluşturduğu Alanlar

Aynı tabana ve aynı paraleller arasındaki yüksekliğe sahip üçgenlerin alanları eşittir. Bu nedenle Alan(ABD) = Alan(ABC) ve Alan(ACD) = Alan(BCD) olur. Köşegenlerin oluşturduğu dört küçük üçgende karşılıklı alanların çarpımları da eşittir:

Alan(AOD) * Alan(BOC) = Alan(AOB) * Alan(COD)

Örnek - 6
Bir yamuğun köşegenleri O’da kesişiyor. Alan(AOB) = 36, Alan(COD) = 16 ve Alan(AOD) = 24 birimkare olduğuna göre Alan(BOC) kaç birimkaredir?

Köşegenleri O noktasında kesişen ABCD yamuğunda AOB alanı 36, COD alanı 16 ve AOD alanı 24 olarak işaretli.
Örnek 6: Köşegenlerin oluşturduğu üçgen alanları
A) 18
B) 20
C) 22
D) 24
E) 27
24 * Alan(BOC) = 36 * 16 olur. Alan(BOC) = 57624 = 24 birimkaredir.

Cevap: D

Dikkat
Köşegenlerin kesişim oranında pay ve paydanın hangi tabanla eşleştiği, köşegen üzerindeki uçlara göre belirlenir. AOOC oranı ABDC iken ters oran OCAO = DCAB‘dir.

Yamukta Açıortay

Bir köşedeki açıortay karşı tabanı kestiğinde paralellik, Z açıları aracılığıyla ikizkenar üçgen oluşturur. Örneğin A köşesinin iç açıortayı DC tabanını E noktasında kesiyorsa m(DAE) = m(EAB) ve AB ∥ DE nedeniyle m(EAB) = m(AED) olur. Böylece AD = DE elde edilir. Açıortay sorularında eşitliğin hangi yan kenar ile hangi taban parçası arasında kurulduğu, köşe sırasına göre belirlenmelidir.

AB ve DC paralel yamuğunda A açısının iç açıortayı AE; eş açı işaretleri ve AD = DE eşitliği.
Yamukta açıortay ve AD = DE ilişkisi

Özel Yamuklar

İkizkenar Yamuk

Paralel olmayan yan kenarları eşit olan yamuğa ikizkenar yamuk denir. Aynı tabana komşu açılar eşittir ve köşegen uzunlukları birbirine eşittir:

AD = BC, m(A) = m(B), m(D) = m(C), AC = BD

Üst tabanın uçlarından alt tabana dikmeler indirildiğinde iki eş dik üçgen oluşur. Alt ve üst taban farkı iki eş parçaya ayrılır; her bir parçanın uzunluğu a − b2‘dir.

İkizkenar yamuk bir çemberin içine çizilebilir; karşılıklı açıları bütünlerdir. Yan kenar uzunluğu c ve köşegen uzunluğu d ise d² = c² + a * b bağıntısı kullanılabilir. Bu bağıntı genel yamuk için geçerli değildir.

İkizkenar yamukta eş kenar ve köşegenler ile dik yamukta yükseklik
İkizkenar ve dik yamuğun ayırt edici özellikleri
Örnek - 7
Tabanları 10 ve 24 birim, yan kenarları 25 birim olan ikizkenar yamuğun yüksekliği kaç birimdir?

A) 20
B) 21
C) 22
D) 23
E) 24
Taban farkının yarısı 24 − 102 = 7’dir. Oluşan dik üçgende h² + 7² = 25² olduğundan h² = 576 ve h = 24 bulunur.

Cevap: E

Dik Yamuk

Bir yan kenarı tabanlara dik olan yamuğa dik yamuk denir. Dik olan yan kenar aynı zamanda yüksekliktir. Eğik yan kenar, taban farkı ve yükseklik bir dik üçgen oluşturur; bu nedenle Pisagor bağıntısı doğrudan uygulanabilir.

Örnek - 8
Tabanları 11 ve 20 birim olan dik yamuğun eğik yan kenarı 15 birimdir. Yamuğun alanı kaç birimkaredir?

A) 168
B) 180
C) 186
D) 192
E) 204
Taban farkı 9’dur. h² + 9² = 15² bağıntısından h = 12 bulunur. Alan = (11 + 20) * 122 = 186 birimkaredir.

Cevap: C

Dik Köşegenli Özel Durumlar

Köşegenleri dik kesişen her dörtgende alan, köşegenler çarpımının yarısıdır. Dik yamuğun köşegenleri ayrıca birbirine dikse yükseklik, taban uzunluklarının geometrik ortalamasına eşit olur:

h² = a * b

İkizkenar bir yamukta köşegenler dikse yükseklik orta tabana eşittir. Bu sonuçlar yalnız belirtilen özel koşullar altında kullanılabilir.

Örnek - 9
Köşegenleri dik olan bir dik yamuğun tabanları 4 ve 9 birimdir. Yamuğun alanı kaç birimkaredir?

Tabanları 4 ve 9 olan dik yamukta A ve D köşelerindeki dik açılar ile O’da dik kesişen köşegenler.
Örnek 9: Tabanları 4 ve 9 olan dik yamukta dik köşegenler
A) 30
B) 36
C) 39
D) 42
E) 45
h² = 4 * 9 = 36 olduğundan h = 6’dır. Alan = (4 + 9) * 62 = 39 birimkare olur.

Cevap: C

Yamukta Birleşik Uygulama

Orta Taban, Alan ve Benzerliği Birlikte Kullanma

Birden fazla bağıntının kullanıldığı sorularda önce paralellikten doğan benzerlik veya orta taban ilişkisi kurulur. Bulunan taban ya da yükseklik, alan bağıntısına en son aktarılır. Böylece yarım taban ile tam taban veya orta taban ile yükseklik birbirine karıştırılmaz.

Örnek - 10
ABCD yamuğunda AB ∥ DC, köşegenler O’da kesişiyor ve AOOC = 53‘tür. DC = 12 birim, yamuğun yüksekliği 8 birim olduğuna göre alanı kaç birimkaredir?

A) 112
B) 120
C) 128
D) 136
E) 144
AOOC = ABDC olduğundan AB12 = 53 ve AB = 20 bulunur. Alan = (20 + 12) * 82 = 128 birimkaredir.

Cevap: C

Önceki konu: Dörtgenler
Sonraki konu: Paralelkenar

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz