TYT DÖRTGENLER

0
148
TYT dörtgenler geometri konu anlatımı kapak görseli

TYT dörtgenler konu anlatımı kapsamında dışbükey dörtgenlerin temel açı ve köşegen özellikleri, açıortay bağıntıları, dik köşegenli dörtgenler, köşegenlerle alan hesabı, köşegenlerin ayırdığı alanlar ve kenar orta noktalarından oluşan Varignon dörtgeni işlenecektir; yamuk, paralelkenar, eşkenar dörtgen, deltoid, dikdörtgen ve karenin özel bağıntıları ayrı konularda ele alınacak, içbükey dörtgenlerde köşegenle bölme ve dış dönüş açıları da burada açıklanacaktır.
TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.

Dörtgenin Temel Yapısı

Dörtgen, Köşeler ve Köşegenler

Herhangi üçü doğrusal olmayan dört noktanın ardışık olarak birleştirilmesiyle oluşan kapalı şekle dörtgen denir. ABCD dörtgeninin kenarları AB, BC, CD ve DA; köşegenleri ise AC ile BD’dir. Köşegenler dışbükey bir dörtgenin iç bölgesinde kesişir ve dörtgeni dört üçgene ayırır.

Dörtgenler dışbükey ya da içbükey olabilir. Bu yazıda bağıntı ve örnekler dışbükey dörtgenler için verilir; içbükey bir dörtgeni iki üçgene ayırmak için yalnız iç bölgede kalan köşegen kullanılır ve dış açı dönüşleri yönlü değerlendirilir. Bir soruda özel bir dörtgen türü belirtilmemişse yalnız genel dörtgen bağıntıları kullanılmalı; karşılıklı kenarların paralel, eş ya da köşegenlerin birbirini ortaladığı kendiliğinden kabul edilmemelidir.

Dörtgende iç ve dış açı toplamı ile AC ve BD köşegenleri
Dörtgende köşeler, köşegenler ve temel açı toplamları

İç ve Dış Açılar Toplamı

Dışbükey dörtgende köşegenlerden herhangi biri çizildiğinde şekil iki üçgene ayrılır. İçbükey dörtgende bunu yalnız iç bölgede kalan köşegen sağlar. Bu iki üçgenin iç açıları toplamı 2 * 180° olduğundan dörtgenin iç açıları toplamı 360°’dir:

m(A) + m(B) + m(C) + m(D) = 360°

Dışbükey dörtgende her köşede aynı yönde alınan birer dış açının toplamı 360°’dir. Bir iç açı ile ona komşu dış açı 180°’yi tamamlar. İçbükey dörtgende köşeler saat yönünün tersine izlenirken dış dönüş açıları yönlü alınır; içbükey köşedeki dönüş negatif işaretlenir ve yönlü dönüşlerin toplamı 360° olur.

Örnek - 1
ABCD dörtgeninde m(A) = 82°, m(B) = 94° ve m(C) = 106° olduğuna göre m(D) kaç derecedir?

A) 72
B) 76
C) 78
D) 82
E) 86
Dörtgenin iç açıları toplamı 360°’dir. m(D) = 360 − (82 + 94 + 106) = 78° bulunur.

Cevap: C

Komşu İç Açıortayların Arasındaki Açı

ABCD dörtgeninde A ve B köşelerinin iç açıortayları P noktasında kesişsin. ABP üçgeninde P açısı, 180° − A + B2 olur. Dörtgende A + B + C + D = 360° olduğundan bu değer C + D2‘ye eşittir. Böylece komşu iki iç açıortayın arasındaki açı, diğer iki iç açının toplamının yarısıdır.

m(APB) = m(C) + m(D)2

Örnek - 2
ABCD dörtgeninde A ve B açılarının iç açıortayları P’de kesişiyor. m(C) = 126° ve m(D) = 88° olduğuna göre m(APB) kaç derecedir?

ABCD dörtgeninde A ve B iç açıortayları P noktasında kesişiyor; C=126°, D=88°
Örnek 2: A ve B iç açıortayları ile P açısı
A) 97
B) 102
C) 105
D) 107
E) 112
Komşu A ve B açıortaylarının arasındaki açı, diğer iki açının toplamının yarısıdır. m(APB) = 126 + 882 = 107° olur.

Cevap: D

Dikkat
Komşu açıortay bağıntısında hangi iki köşenin açıortaylarının kesiştiği önemlidir. Sonuçta kullanılan “diğer iki açı”, açıortayı çizilmeyen köşelerin iç açılarıdır.

Köşegen Bağıntıları ve Alan

Köşegenleri Dik Kesişen Dörtgen

Köşegenleri dik kesişen her dörtgende karşılıklı kenarların kareleri toplamı eşittir. Bu sonuç yalnız eşkenar dörtgen ya da deltoid için değil, köşegenleri dik olan bütün dörtgenler için geçerlidir:

AB² + CD² = BC² + AD²

Bağıntı, köşegenlerin kesişim noktasında oluşan dört dik üçgende Pisagor teoremi yazılıp ortak parçaların sadeleştirilmesiyle elde edilir.

Örnek - 3
Köşegenleri dik kesişen ABCD dörtgeninde AB = 5, BC = 7 ve CD = 8 birimdir. AD uzunluğu kaç birimdir?

A) 2√6
B) 2√10
C) 3√5
D) 4√3
E) 5√2
AB² + CD² = BC² + AD² bağıntısından 25 + 64 = 49 + AD² olur. AD² = 40 olduğuna göre AD = 2 * √10 birimdir.

Cevap: B

Köşegenlerle Alan Formülü

Köşegen uzunlukları d₁ ve d₂, köşegenler arasındaki açılardan biri θ ise dörtgenin alanı aşağıdaki bağıntıyla bulunur:

Alan = d₁ * d₂ * sin θ2

Köşegenler dikse sin 90° = 1 olur ve alan d₁ * d₂2‘ye iner. Köşegenlerin birbirini ortalaması gerekmez; alan bağıntısında uzunluklar tam köşegen uzunluklarıdır.

Örnek - 4
Bir dörtgenin köşegenleri 12 ve 10 birim, köşegenleri arasındaki dar açı 30°’dir. Dörtgenin alanı kaç birimkaredir?

A) 24
B) 30
C) 36
D) 48
E) 60
sin 30° = 12 olduğundan Alan = 12 * 10 * 12 * 2 = 30 birimkaredir.

Cevap: B

Köşegenlerin Ayırdığı Alanlar

AC ve BD köşegenleri O noktasında kesişsin. Oluşan dört küçük üçgen aynı köşegen açısının sinüsünü kullanır. Bu nedenle karşılıklı üçgenlerin alan çarpımları eşittir:

Alan(AOB) * Alan(COD) = Alan(BOC) * Alan(DOA)

Bu bağıntı, dörtgenin özel türünden bağımsızdır. Verilen üç küçük alan yardımıyla dördüncü alan bulunabilir; dörtgenin toplam alanı ise dört parçanın toplamıdır.

Örnek - 5
ABCD dörtgeninin köşegenleri O’da kesişiyor. Alan(AOB) = 8, Alan(BOC) = 12 ve Alan(DOA) = 18 birimkare olduğuna göre Alan(COD) kaç birimkaredir?

A) 24
B) 26
C) 27
D) 30
E) 32
Karşılıklı alanların çarpımı eşittir: 8 * Alan(COD) = 12 * 18. Buradan Alan(COD) = 216 ÷ 8 = 27 bulunur.

Cevap: C

Dikkat
Köşegenlerin ayırdığı küçük üçgenlerde eşit olan değer alanların toplamı değil, karşılıklı alanların çarpımıdır. Toplam alan ancak dört parçanın tamamı toplandığında elde edilir.

Kenar Orta Noktaları ve Varignon Dörtgeni

Komşu Kenarların Orta Noktalarını Birleştirme

ABCD dörtgeninde K, L, M ve N sırasıyla AB, BC, CD ve DA kenarlarının orta noktaları olsun. Üçgende orta taban teoreminden KL, AC köşegenine paralel ve AC’nin yarısıdır. Benzer biçimde LM, BD’nin; MN, AC’nin; NK ise BD’nin yarısıdır.

Orta nokta parçası Paralel olduğu köşegen Uzunluğu
KL ve MN AC AC2
LM ve NK BD BD2
Örnek - 6
ABCD dörtgeninde K ve L sırasıyla AB ve BC kenarlarının orta noktalarıdır. AC = 18 birim olduğuna göre KL kaç birimdir?

A) 6
B) 8
C) 9
D) 12
E) 18
ABC üçgeninde K ve L iki kenarın orta noktalarıdır. Orta taban teoremine göre KL = AC2 = 9 birimdir.

Cevap: C

Varignon Dörtgeninin Çevresi

Dörtgenin dört kenar orta noktası birleştirildiğinde oluşan KLMN dörtgeni her zaman paralelkenardır. Bu paralelkenarın iki kenarı AC2, diğer iki kenarı BD2 olduğundan çevresi köşegenlerin toplamına eşittir:

Çevre(KLMN) = AC + BD

Dörtgende kenar orta noktalarının oluşturduğu Varignon paralelkenarı
Kenar orta noktalarının oluşturduğu Varignon paralelkenarı
Örnek - 7
ABCD dörtgeninin köşegen uzunlukları 14 ve 18 birimdir. Kenar orta noktalarının oluşturduğu KLMN dörtgeninin çevresi kaç birimdir?

A) 16
B) 24
C) 28
D) 32
E) 36
Varignon dörtgeninin çevresi köşegenlerin toplamıdır. 14 + 18 = 32 birim bulunur.

Cevap: D

Varignon Dörtgeninin Alanı

Kenar orta noktalarının oluşturduğu KLMN paralelkenarının alanı, başlangıçtaki ABCD dörtgeninin alanının yarısıdır. Bu sonuç dörtgenin biçiminden bağımsızdır:

Alan(KLMN) = Alan(ABCD)2

ABCD’nin köşegenleri dikse KLMN bir dikdörtgen olur. ABCD’nin köşegenleri eşitse KLMN bir eşkenar dörtgen olur. Köşegenler hem dik hem eşitse orta noktaların oluşturduğu dörtgen karedir.

Örnek - 8
Alanı 96 birimkare olan bir dörtgenin kenar orta noktaları birleştiriliyor. Oluşan dörtgenin alanı kaç birimkaredir?

A) 24
B) 32
C) 40
D) 48
E) 64
Orta noktaların oluşturduğu dörtgenin alanı başlangıçtaki dörtgenin yarısıdır. 96 ÷ 2 = 48 birimkare elde edilir.

Cevap: D

Dörtgen Sorularında Birleşik Uygulamalar

Köşegen ve Orta Nokta Bilgisini Birlikte Kullanma

Kenar orta noktalarıyla kurulan paralelkenarın çevresinden köşegenlerden biri bulunur; ardından köşegen açısı ya da diklik bilgisi kullanılarak asıl dörtgenin alanına geçilir. Çözüm sırasında hangi uzunluğun tam köşegen, hangisinin onun yarısı olduğu açıkça ayrılmalıdır.

Örnek - 9
Köşegenleri dik kesişen ABCD dörtgeninin kenar orta noktaları birleştirildiğinde çevresi 34 birim olan bir paralelkenar oluşuyor. AC = 14 birim olduğuna göre ABCD dörtgeninin alanı kaç birimkaredir?

A) 112
B) 126
C) 140
D) 154
E) 168
Varignon paralelkenarının çevresi AC + BD olduğundan 14 + BD = 34 ve BD = 20 bulunur. Köşegenler dik olduğuna göre Alan(ABCD) = 14 * 202 = 140 birimkaredir.

Cevap: C

Alan Parçalarından Toplam Alana Geçiş

Köşegenlerin oluşturduğu dört küçük üçgenden üçü verildiğinde önce karşılıklı alan çarpımıyla eksik parça bulunur. Ardından dört alan toplanır. Bu iki adımı birbirine karıştırmak, özellikle eksik alan yerine doğrudan toplam alan istenen sorularda sık hata doğurur.

Örnek - 10
ABCD dörtgeninin köşegenleri O’da kesişiyor. Alan(AOB) = 6, Alan(BOC) = 9 ve Alan(COD) = 15 birimkare olduğuna göre ABCD dörtgeninin alanı kaç birimkaredir?

A) 36
B) 40
C) 42
D) 45
E) 48
Karşılıklı alanların çarpımından 6 * 15 = 9 * Alan(DOA) olur; Alan(DOA) = 10 bulunur. Toplam alan 6 + 9 + 15 + 10 = 40 birimkaredir.

Cevap: B

Önceki konu: Çokgenler
Sonraki konu: Yamuk

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz