TYT ÜÇGENDE AÇILAR

0
208
TYT geometri üçgende açılar konu anlatımı kapağı

TYT üçgende açılar konu anlatımı kapsamında üçgenin iç ve dış açıları, iç açı toplamı, yardımcı paralelle açı takibi ve birleşik şekillerde açı bağıntıları işlenecektir; sorularda şeklin görünüşünden varsayım yapılmayıp yalnız soru metni ve işaretler esas alınacaktır.
TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.

Üçgenin Açıları ve Temel Bağıntılar

Üçgenin Köşeleri, Kenarları ve Açıları

Doğrusal olmayan üç noktanın doğru parçalarıyla birleştirilmesi bir üçgen oluşturur. ABC üçgeni △ABC biçiminde gösterilir. A, B ve C noktaları köşeler; [AB], [BC] ve [CA] doğru parçaları kenarlardır. Köşelerde üçgenin iç bölgesinde kalan açılar iç açı, bir kenarla komşu kenarın uzantısı arasında kalan açılar dış açıdır.

Bir köşede seçilen dış açı, aynı köşedeki iç açıyla doğrusal çift oluşturur. Bu nedenle bir iç açı ile ona komşu dış açının toplamı her zaman 180°’dir. Üçgenin bir köşesinde iki farklı yönde dış açı çizilebilse de bunlar ters açı olduklarından eş ölçülüdür.

Dikkat
Bir dış açı, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamıdır. Komşu iç açı bu toplama katılmaz; onunla 180°’yi tamamlar.

Üçgenin İç Açıları Toplamı

Her üçgenin iç açıları toplamı 180°’dir. △ABC için m(A) + m(B) + m(C) = 180° bağıntısı yazılır. Bu sonuç üçgenin biçimine bağlı değildir; dar açılı, dik açılı ve geniş açılı bütün üçgenlerde geçerlidir.

Üçgende İç ve Dış Açılar geometri gösterimi
Üçgende İç ve Dış Açılar

Bu bağıntının temel gerekçesi bir köşeden karşı kenara paralel doğru geçirmektir. Diğer iki köşedeki açılar iç ters açı olarak bu doğru üzerine taşınır. Taşınan iki açı ile köşedeki açı birlikte bir doğru açı oluşturur.

Örnek - 1
ABC üçgeninde A açısı 2x + 10°, B açısı 3x − 5° ve C açısı 4x + 4° olduğuna göre x kaçtır?

A) 17
B) 18
C) 19
D) 20
E) 21
Üç iç açının toplamı 180° olduğundan 2x + 10 + 3x − 5 + 4x + 4 = 180 yazılır. 9x + 9 = 180 eşitliğinden x = 19 bulunur.

Cevap: C

Örnek - 2
Bir üçgenin açıları küçükten büyüğe 3, 4 ve 5 ile orantılıdır. En büyük açı kaç derecedir?

A) 60
B) 70
C) 75
D) 80
E) 90
Açılar 3k, 4k ve 5k olsun. 12k = 180 eşitliğinden k = 15 bulunur. En büyük açı 5 * 15 = 75°’dir.

Cevap: C

Üçgenin Dış Açıları Toplamı

Üçgenin her köşesinden aynı yönde birer dış açı seçildiğinde bu üç dış açının toplamı 360° olur. Çünkü her dış açı komşu iç açının 180°’ye bütünleyenidir. Üç kez 180°’den iç açılar toplamı çıkarıldığında 540° − 180° = 360° elde edilir.

Bağıntı Sonuç
İç açıların toplamı 180°
Aynı yönlü dış açıların toplamı 360°
Bir iç açı + komşu dış açı 180°
Örnek - 3
Bir üçgenin aynı yönlü dış açıları 4x + 8°, 5x − 12° ve 3x + 4° olduğuna göre en büyük dış açı kaç derecedir?

A) 132
B) 138
C) 140
D) 143
E) 148
Dış açıların toplamı 360°’dir. 4x + 8 + 5x − 12 + 3x + 4 = 360 eşitliğinden 12x = 360 ve x = 30 bulunur. En büyük dış açı 5 * 30 − 12 = 138° olur.

Cevap: B

Bir Dış Açının Uzak İç Açılarla İlişkisi

Bir üçgenin dış açısı, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir. C köşesindeki dış açı x ise x = m(A) + m(B) yazılır. Çünkü C iç açısıyla x toplamı 180°, üçgenin A, B ve C iç açılarının toplamı da 180°’dir.

Bu bağıntı özellikle bir iç açıyı ayrıca bulmadan doğrudan sonuca ulaşmayı sağlar. Dış açı, uzak iç açıların her birinden büyüktür; ancak ikisinin toplamına eşittir.

Örnek - 4
ABC üçgeninde C köşesindeki dış açı 7x − 2°, kendisine komşu olmayan A ve B iç açıları 3x + 4° ile 2x + 18°’dir. C iç açısı kaç derecedir?

A) 92
B) 94
C) 96
D) 98
E) 100
Dış açı uzak iki iç açının toplamıdır: 7x − 2 = 3x + 4 + 2x + 18. Buradan 2x = 24 ve x = 12 bulunur. Dış açı 82° olduğuna göre C iç açısı 180 − 82 = 98°’dir.

Cevap: D

Paralellik ve Birleşik Şekillerde Açı Takibi

Yardımcı Paralelle İç Açı Toplamı

Üçgenin bir köşesinden karşı kenara paralel doğru çizildiğinde tabandaki iki açı, iç ters açı eşitliğiyle tepe noktasına taşınır. Tepe açısıyla birlikte aynı doğru üzerinde yan yana duran üç açı 180°’yi tamamlar. Bu yöntem yalnız bir ispat değil, şeklin içinde başka paraleller bulunduğunda kullanılacak bir çözüm tekniğidir.

Yardımcı Paralelle İç Açılar Toplamı geometri gösterimi
Yardımcı Paralelle İç Açılar Toplamı
Örnek - 5
ABC üçgeninde B noktasından AC’ye paralel d doğrusu geçiyor. d’nin sol ışını ile BA arasındaki dar açı 42°, BC ışını ile d’nin sağa bakan ışını arasındaki dar açı 67°, B iç açısı ise soru işaretiyle gösterilmiştir.
B noktasından geçen AC’ye paralel yardımcı doğru ve üç komşu açı. Şekil ölçekli değildir.

ABC üçgeninde B noktasından AC kenarına paralel d doğrusu geçiriliyor. Şekilde d’nin sola bakan ışını ile BA ışını arasındaki dar açı 42°, BC ışını ile d’nin sağa bakan ışını arasındaki dar açı 67° olarak gösterilmiştir. Buna göre m(∠ABC) kaç derecedir?

A) 61
B) 67
C) 69
D) 71
E) 73

B noktasından geçen d doğrusu alt yarı düzlemdeki doğru açıyı, şekilde gösterilen 42°, ∠ABC ve 67° olmak üzere üç komşu parçaya ayırır. Bu nedenle m(∠ABC) + 42° + 67° = 180° ve m(∠ABC) = 71° bulunur.

Cevap: D

Kenar Uzantısı ve Doğrusal Açı

Bir kenar uzatıldığında oluşan dış açıyla komşu iç açı bir doğru açı meydana getirir. Soruda dış açı bağıntısı hemen görünmüyorsa önce bu doğrusal çiftten iç açı bulunabilir. Birden fazla uzantı varsa hangi dış açının hangi iç açıyla komşu olduğu açıkça izlenmelidir.

Örnek - 6
ABC üçgeninde BC kenarı C’den D’ye uzatılıyor. A açısı x + 18°, B açısı 2x − 6° ve ACD dış açısı 4x° olduğuna göre B açısı kaç derecedir?

A) 14
B) 16
C) 18
D) 20
E) 22
Dış açı uzak iç açıların toplamıdır: 4x = x + 18 + 2x − 6. Buradan x = 12 ve B açısı 2 * 12 − 6 = 18° bulunur.

Cevap: C

Ortak Kenarlı ve İç İçe Üçgenler

İç içe veya ortak kenarlı üçgenlerde her üçgenin 180° bağıntısı ayrı yazılır. Ortak köşedeki büyük açı, yan yana duran küçük açıların toplamıdır. Aynı açı iki denklemde görünüyorsa denklemler taraf tarafa toplanabilir ya da çıkarılabilir; böylece gereksiz bilinmeyenler elenir.

Şekilde bir doğru üzerinde yan yana duran açılar da ayrıca 180°’yi tamamlar. En güvenli yol, önce hangi üçgenin kullanıldığını adlandırmak, sonra yalnız o üçgene ait üç açıyı denkleme almaktır.

Örnek - 7
ABC üçgeninde D noktası BC üzerindedir ve AD çizilmiştir. A'daki 28° ve 37° açı parçaları ile D'deki 96° açı işaretlidir; C açısı soru işaretiyle gösterilir.
BC üzerinde D ve AD içdoğrusu. Şekil ölçekli değildir.

ABC üçgeninde D noktası BC kenarı üzerindedir. Şekilde m(∠BAD) = 28°, m(∠DAC) = 37° ve m(∠ADB) = 96° olarak verilmiştir. Buna göre m(∠ACB) kaç derecedir?

A) 55
B) 57
C) 59
D) 61
E) 63

ΔADB’de m(∠ABD) = 180° − 28° − 96° = 56° olur. D, BC üzerinde olduğundan ∠ABD = ∠ABC’dir. ABC üçgeninde m(A) = 28° + 37° = 65° olduğuna göre m(C) = 180° − 65° − 56° = 59° bulunur.

Cevap: C

Bumerang Biçimli Açı İlişkisi

İçe doğru kırılmış, bumerangı andıran dört kollu şekillerde çukur köşedeki açı çoğu zaman çevredeki üç açının toplamıyla ilişkilidir. Çukur köşeden uygun bir yardımcı doğru çizilerek şekil iki üçgene ayrılır. İki üçgenin açı toplamları birlikte kullanıldığında ortak doğrusal açılar sadeleşir.

Bu tür sorularda çukur bölgede işaretlenen küçük açı ile dıştan ölçülen geniş açıyı karıştırmamak gerekir. Gerekirse nokta çevresindeki 360° toplamı kullanılarak aranan bölge açıkça belirlenir.

Örnek - 8

ABCD içbükey dörtgeninde A, B ve C köşelerindeki iç açıların ölçüleri sırasıyla 24°, 37° ve 51°’dir. Şekilde x, çukur D köşesinin dışında kalan küçük açıyı gösteriyor. x kaç derecedir?

A) 102
B) 108
C) 110
D) 112
E) 116

D köşesindeki refleks iç açıyı r ile gösterelim. İçbükey dörtgenin iç açıları toplamı 360° olduğundan r + 24° + 37° + 51° = 360° ve r = 248° olur. D noktasında x ile gösterilen dış açı ile refleks iç açı bir tam açı oluşturur: x + 248° = 360°. Buradan x = 112° bulunur.

Cevap: D

TYT Düzeyinde Karma Açı Uygulamaları

Paralel Doğruyla Kesilen Üçgen

Üçgenin içinden bir kenara paralel doğru geçtiğinde yöndeş ve iç ters açı eşitlikleri oluşur. Önce paralel doğrular üzerindeki eş açılar taşınır, sonra ilgili küçük veya büyük üçgende 180° bağıntısı kurulur. Paralellik yalnız açı taşımak için kullanılır; kenar oranları bu konunun değil, benzerlik konusunun kapsamındadır.

Örnek - 9
ABC üçgeninde D, AB üzerinde; E, AC üzerindedir. DE ve BC paralel işaretlidir. ADE üçgeninde D açısı 48°, E açısı 73°, A ve B üçgen açıları soru işaretleriyle gösterilmiştir.
DE ∥ BC olan iç üçgen ve karşılık gelen B açısı. Şekil ölçekli değildir.

ABC üçgeninde D noktası AB kenarı, E noktası AC kenarı üzerindedir ve DE ∥ BC’dir. Şekilde m(∠ADE) = 48° ve m(∠AED) = 73° olarak verilmiştir. Buna göre m(∠BAC) + m(∠ABC) toplamı kaç derecedir?

A) 101
B) 107
C) 111
D) 117
E) 121

ΔADE’de m(∠DAE) = 180° − 48° − 73° = 59° olur; bu, ∠BAC açısıdır. DE ∥ BC olduğundan ∠ADE ile ∠ABC yöndeş açılardır ve m(∠ABC) = 48° olur. Toplam 59° + 48° = 107° bulunur.

Cevap: B

Çok Adımlı Açı Denkleminde Kontrol

Karma sorularda önce eş veya bütünler olan açılar belirlenir; ardından üçgenin 180° bağıntısı en son kurulur. Bulunan değerlerin geometrik aralığı mutlaka denetlenir: iç açılar 0° ile 180° arasında olmalı ve üç iç açının toplamı tam olarak 180° vermelidir. Bir dış açı da uzak iki iç açının her birinden büyük çıkmalıdır.

Örnek - 10
Bir üçgende A açısı x + 12°, B açısı 2x − 6°’dir. C köşesindeki dış açı, C iç açısının 2 katından 30° fazladır. Buna göre C iç açısı kaç derecedir?

A) 46
B) 48
C) 50
D) 52
E) 54
C iç açısı y olsun. Komşu dış açı 180 − y ve aynı zamanda 2y + 30’dur. 180 − y = 2y + 30 eşitliğinden y = 50° bulunur. Ayrıca A + B = dış açı = 130° koşulu da sağlanabilir.

Cevap: C

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz