TYT PERİYODİK SİSTEM VE PERİYODİK ÖZELLİKLER

Yazar
erdemhoca
-
0
12
TYT periyodik sistem ve periyodik özellikler konu anlatımı kapağı

TYT periyodik sistem ve periyodik özellikler konusu; elementlerin periyodik tablodaki yerini, elektron dağılımı ile periyot–grup ilişkisini ve atomların özelliklerindeki düzenli değişimleri birlikte inceler. TYT sorularında tabloyu ezberlemekten çok, konum bilgisi ile atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektron ilgisi, elektronegatiflik ve metalik–ametal karakter arasında bağ kurmak gerekir.

PERİYODİK SİSTEMİN GELİŞİMİ VE YAPISI

Mendeleyev, Moseley ve Periyodik Yasa

Mendeleyev, kendi döneminde bilinen elementleri büyük ölçüde atom kütleleri ve benzer kimyasal özellikleri temel alarak sıraladı. Henüz bulunmamış elementler için boşluk bırakması ve bu elementlerin özelliklerini öngörmesi çalışmasının en güçlü yönlerinden biriydi. Bununla birlikte atom kütlesine göre sıralama bazı element çiftlerinde tutarsızlık oluşturuyordu.

Moseley’in elementlerin çekirdek yükünü, yani atom numarasını belirlemesi modern düzenin temelini oluşturdu. Modern periyodik yasaya göre elementlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri atom numarasının periyodik bir fonksiyonudur. Günümüzde elementler artan atom numarasına göre sıralanır.

MendeleyevAtom kütlesi ve benzer özellikler

MoseleyAtom numarası ve çekirdek yükü

Modern tabloArtan atom numarasına göre düzen
Örnek - 1
Mendeleyev’in tablosu ile modern periyodik sistem karşılaştırıldığında,

I. İkisinde de benzer özellik gösteren elementlerin aynı bölgelerde toplanması amaçlanır.

II. Modern sistemin temel sıralama ölçütü atom numarasıdır.

III. Mendeleyev’in boşluk bırakması, henüz keşfedilmemiş elementlerin varlığını öngördüğünü gösterir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Her iki düzen de benzer özelliklerin tekrarını görünür kılar. Modern sıralama atom numarasına dayanır; Mendeleyev’in boşlukları ise keşfedilmemiş element öngörüsüdür.

Cevap: E

Periyotlar, Gruplar ve Bloklar

Periyodik sistemin yatay sıraları periyot, düşey sütunları grup olarak adlandırılır. Yedi periyot ve IUPAC sistemine göre 18 grup vardır. Aynı gruptaki ana grup elementleri genellikle benzer değerlik elektron düzenine sahip olduklarından benzer kimyasal özellik gösterir. Aynı periyottaki elementlerin elektronları aynı sayıda temel enerji katmanına dağılır.

Ana grup elementleri eski gösterimde A grupları, geçiş elementleri B grupları olarak anılır. Modern numaralandırmada bütün sütunlar 1’den 18’e kadar sıralanır. Elektronların son yerleştiği orbital türüne göre tablo s, p, d ve f bloklarına ayrılır; TYT’de özellikle ilk 20 element ve ana grup ilişkisi öne çıkar.

Eski ad IUPAC grubu Özel ad Genel değerlik elektronu
1A 1 Alkali metaller 1
2A 2 Toprak alkali metaller 2
3A 13 Toprak metalleri 3
6A 16 Kalkojenler 6
7A 17 Halojenler 7
8A 18 Soy gazlar 8; He için 2
Dikkat
Hidrojen periyodik tabloda 1A grubunun üzerinde gösterilse de alkali metal değildir. Helyumun iki değerlik elektronu vardır; ancak ilk katmanı dolu olduğu için 8A grubunda yer alan bir soy gazdır.
Örnek - 2
Aynı grupta bulunan nötr X ve Y ana grup atomları için aşağıdakilerden hangisinin kesinlikle aynı olması beklenir?

A) Proton sayısı
B) Katman sayısı
C) Atom yarıçapı
D) Değerlik elektron sayısı
E) Birinci iyonlaşma enerjisi
Ana grup elementlerinde aynı grup, aynı değerlik elektron sayısını gösterir. Katman, proton sayısı, yarıçap ve iyonlaşma enerjisi grup boyunca değişir.

Cevap: D

ELEKTRON DAĞILIMINDAN PERİYOT VE GRUP BULMA

Katman Sayısı, Değerlik Elektronu ve Yer Bulma

İlk 20 element için nötr atomun katman elektron dağılımındaki dolu katman sayısı periyot numarasını, son katmandaki elektron sayısı ise çoğu ana grup elementi için A grubu numarasını verir. Örneğin 2, 8, 3 dağılımlı Al atomu üçüncü periyot 3A grubunda; 2, 8, 7 dağılımlı Cl atomu üçüncü periyot 7A grubundadır.

Bir iyonun elektron dağılımı doğrudan kullanılarak elementin grubu bulunamaz; önce iyon yükünden nötr atomun proton sayısı veya nötr elektron sayısı belirlenir. Örneğin X2+ iyonunun dağılımı 2, 8 ise nötr X atomunda 12 elektron vardır; dağılım 2, 8, 2 olduğundan X üçüncü periyot 2A grubundadır.

Katman sayısıPeriyot numarasını verir.
Son katman elektronuA grubu numarasını verir.
KatyonNötr atomdan elektron eksiktir.
AnyonNötr atomdan elektron fazladır.
Örnek - 3
X− iyonunun katman elektron dağılımı 2, 8, 8’dir. Buna göre nötr X atomunun periyot ve grup bilgisi hangisidir?

A) 2. periyot, 7A
B) 3. periyot, 1A
C) 3. periyot, 7A
D) 3. periyot, 8A
E) 4. periyot, 1A
İyonda 18 elektron vardır. 1− yüklü olduğundan nötr atomda 17 elektron bulunur ve dağılımı 2, 8, 7’dir. Üç katman üçüncü periyodu, yedi değerlik elektronu 7A grubunu gösterir.

Cevap: C

Örnek - 4
Nötr K, L ve M atomlarının dağılımları sırasıyla 2, 1; 2, 8, 1 ve 2, 8, 7’dir. Buna göre,

I. K ile L aynı gruptadır.

II. L ile M aynı periyottadır.

III. K’nin atom numarası M’den büyüktür.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
K ve L’nin son katmanında birer elektron bulunduğundan aynı gruptadır. L ile M üç katmanlı olduğundan aynı periyottadır. K’nin atom numarası 3, M’nin 17’dir; III yanlıştır.

Cevap: C

ELEMENTLERİN SINIFLANDIRILMASI

Metaller, Ametaller, Yarı Metaller ve Soy Gazlar

Metaller periyodik tablonun solunda ve orta bölümünde yoğunlaşır. Genellikle parlak, tel ve levha hâline getirilebilir, ısıyı ve elektriği iletir; elektron vererek katyon oluşturma eğilimindedir. Cıva oda koşullarında sıvı olan önemli bir metal istisnasıdır.

Ametaller tablonun sağ üst bölümünde bulunur. Kendi aralarında kovalent, metallerle iyonik bağ oluşturabilir; elektron alma veya ortaklaşa kullanma eğilimindedir. Brom oda koşullarında sıvı, ametallerin çoğu gaz veya kırılgan katıdır. Yarı metaller metal–ametal sınırındaki basamak çizgisi çevresinde yer alır; fiziksel özellikleri metallere, kimyasal özellikleri ametallere benzeyebilir ve yarı iletken teknolojisinde önemlidir. Soy gazların son katmanı doludur; normal koşullarda tek atomlu ve tepkimeye girme eğilimleri düşüktür.

Sınıf Genel konum Elektron eğilimi Ayırt edici özellik
Metal Sol ve orta Elektron verme İletken, tel ve levha olabilir
Ametal Sağ üst Elektron alma/ortaklaşma Katıları genellikle kırılgan
Yarı metal Basamak sınırı Koşula bağlı Yarı iletken davranış
Soy gaz 18. grup Kararlı düzen Tek atomlu, düşük tepkime eğilimi
Örnek - 5
Aynı periyotta soldan sağa doğru sıralanan X, Y ve Z elementlerinden X elektrik akımını iyi iletiyor ve tel hâline getirilebiliyor; Y yarı iletken davranıyor; Z ise elektron alma eğilimi gösteriyor. Bu elementlerin sınıfları sırasıyla hangisidir?

A) Metal – yarı metal – ametal
B) Ametal – metal – soy gaz
C) Yarı metal – ametal – metal
D) Metal – ametal – yarı metal
E) Soy gaz – metal – ametal
İletkenlik ve şekil verilebilirlik metal, yarı iletkenlik yarı metal, elektron alma eğilimi ise ametal karakterini gösterir.

Cevap: A

Özel Grupların Genel Özellikleri

Alkali metallerin bir, toprak alkali metallerin iki değerlik elektronu vardır; metallerin elektron verme eğilimi nedeniyle sırasıyla çoğunlukla +1 ve +2 yüklü iyonları oluşur. Halojenler yedi değerlik elektronuna sahiptir ve bir elektron alarak −1 yüklü iyon oluşturma eğilimindedir. Soy gazların kararlı katman düzeni onların tepkime eğilimini azaltır.

Bir gruptaki benzerlik mutlak özdeşlik değildir. Elementler aşağı doğru indikçe katman sayısı, yarıçap ve buna bağlı tepkime davranışı değişir. Alkali metallerde elektron verme kolaylaştığı için metalik aktiflik aşağı doğru genellikle artarken halojenlerde elektron alma eğilimi zayıfladığı için ametalik aktiflik genellikle azalır.

Örnek - 6
X ve Y aynı periyotta bulunan ana grup elementleridir. X’in bir, Y’nin yedi değerlik elektronu vardır. Buna göre X ve Y için,

I. X metal, Y ametal karakteri gösterebilir.

II. X+ ile Y− aynı soy gaz elektron düzenine ulaşabilir.

III. Y periyodik tabloda X’in solunda bulunur.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Aynı periyotta 1A elementi solda, 7A elementi sağdadır. Birincisi elektron verirken ikincisi elektron alarak aradaki soy gaz düzenine ulaşabilir. III yönü ters verdiği için yanlıştır.

Cevap: C

ATOM VE İYON YARIÇAPI

Periyodik Sistemde Atom Yarıçapı

Atom yarıçapı, çekirdek ile en dış elektron katmanı arasındaki uzaklıkla ilişkilidir. Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe katman sayısı değişmez, proton sayısı ve etkin çekirdek çekimi artar; elektron bulutu çekirdeğe yaklaşır ve yarıçap genel olarak küçülür. Aynı grupta yukarıdan aşağıya yeni katmanlar eklendiği için yarıçap büyür.

Bu iki eğilim birlikte kullanıldığında periyodik tablonun sol altına doğru atom yarıçapının arttığı söylenebilir. Köşegen konumdaki elementlerde yalnız genel ok ezberi yeterli olmayabilir; verilen elementlerin periyot ve grup konumu ayrı ayrı değerlendirilir.

Periyodik sistemde atom yarıçapı, metalik özellik, iyonlaşma enerjisi ve elektronegatifliğin artış yönleri

Örnek - 7
Periyodik tablonun bir kesitinde X, Y, Z ve T elementlerinin yerleri aşağıdaki gibi gösterilmiştir.

XYZT

Aynı yatay sıra bir periyodu, aynı düşey sıra bir grubu temsil ettiğine göre atom yarıçapı en büyük olan element hangisidir?

A) X
B) Y
C) Z
D) T
E) Y ile Z eşit
Z, X’in altında bulunduğu için daha fazla katmana; T’nin ise solunda bulunduğu için aynı periyotta daha zayıf etkin çekime sahiptir. Bu nedenle yarıçapı en büyüktür.

Cevap: C

Katyon, Anyon ve İzoelektronik Taneciklerin Yarıçapı

Bir atom elektron verdiğinde elektronlar arası itme azalır ve bazen en dış katman tamamen kaybolur; oluşan katyon nötr atomdan küçüktür. Elektron alan atomda itme artar; anyon nötr atomdan büyüktür. Aynı element için genel sıralama katyon < nötr atom < anyon biçimindedir.

Elektron sayısı ve dağılımı aynı olan izoelektronik taneciklerde proton sayısı büyük olan çekirdek aynı elektron bulutunu daha güçlü çeker ve yarıçapı küçültür. Örneğin O2−, F−, Ne, Na+ ve Mg2+ onar elektrona sahiptir; proton sayısı arttıkça yarıçap azalır: O2− > F− > Ne > Na+ > Mg2+.

Örnek - 8
Atom numaraları O=8, F=9, Na=11 ve Mg=12 olduğuna göre aşağıdaki taneciklerin yarıçap sıralamalarından hangisi doğrudur?

A) Mg2+ > Na+ > F− > O2−
B) O2− > F− > Na+ > Mg2+
C) F− > O2− > Mg2+ > Na+
D) Na+ > Mg2+ > O2− > F−
E) Dördünün yarıçapı eşittir.
Dört tanecik de 10 elektrona sahiptir. İzoelektronik seride proton sayısı arttıkça yarıçap küçülür; en az protonu olan O2− en büyük, en fazla protonu olan Mg2+ en küçüktür.

Cevap: B

İYONLAŞMA ENERJİSİ

Birinci İyonlaşma Enerjisi ve Genel Eğilim

Gaz hâlindeki nötr bir atomdan bir elektron koparmak için gereken enerji birinci iyonlaşma enerjisidir. Elektron koparmak enerji gerektirdiğinden iyonlaşma enerjisi daima pozitiftir. Aynı periyotta etkin çekirdek çekimi arttığı ve yarıçap küçüldüğü için genel eğilim soldan sağa artıştır; aynı grupta elektron çekirdekten uzaklaştığı için yukarıdan aşağıya azalır.

Periyot içindeki artış tam düzgün değildir. Tam dolu s alt kabuğunun kararlılığı nedeniyle 2A elementinin birinci iyonlaşma enerjisi aynı periyottaki 3A elementinden; yarı dolu p alt kabuğunun kararlılığı nedeniyle 5A elementinin değeri 6A elementinden genellikle büyüktür. Genel grup sıralaması bu nedenle yaklaşık 1A < 3A < 2A < 4A < 6A < 5A < 7A < 8A biçimindedir.

Dikkat
“İyonlaşma enerjisi periyotta her komşu elementte mutlaka artar” ifadesi yanlıştır. TYT sorularında 2A–3A ve 5A–6A yerel terslikleri özellikle kontrol edilir.
Örnek - 9
Üçüncü periyottaki Mg, Al, P ve S elementlerinin birinci iyonlaşma enerjileri karşılaştırılıyor. Aşağıdaki ilişkilerden hangisi doğrudur?

A) Al > Mg
B) S > P
C) Mg > Al ve P > S
D) Al > Mg ve P > S
E) Mg > P > S > Al
Mg’nin dolu 3s alt kabuğu Al’den, P’nin yarı dolu 3p alt kabuğu S’den daha kararlıdır. Bu nedenle iki yerel terslik birlikte Mg > Al ve P > S biçimindedir.

Cevap: C

Ardışık İyonlaşma Enerjileri ve Grup Bulma

Aynı atomdan elektronlar art arda koparıldıkça kalan elektronlar çekirdek tarafından daha güçlü tutulur; bu nedenle İE1 < İE2 < İE3 … olur. Değerlik elektronları bittikten sonra iç katmandan elektron koparmak gerektiğinde çok büyük bir enerji sıçraması görülür. Bu sıçramanın yeri ana grup elementinin değerlik elektron sayısını verir.

İE1 ile İE2 arasında büyük sıçrama varsa atom 1A; İE2 ile İE3 arasında varsa 2A; İE3 ile İE4 arasında varsa 3A grubundadır. Sayısal değerlerin kendisinden çok oran ve ani sıçrama önemlidir.

Örnek - 10
X elementinin ilk dört iyonlaşma enerjisi kJ/mol cinsinden 740, 1450, 7730 ve 10500’dür. Buna göre X için aşağıdakilerden hangisi en uygundur?

A) 1A grubunda bir ametaldir.
B) 2A grubunda bir metaldir.
C) 3A grubunda bir yarı metaldir.
D) 7A grubunda bir ametaldir.
E) 8A grubunda bir soy gazdır.
En büyük sıçrama İE2 ile İE3 arasındadır. İki değerlik elektronu bulunduğu için X 2A grubundadır; bu grubun elementleri metaldir.

Cevap: B

Örnek - 11
Aynı periyotta bulunan X ve Y ana grup elementlerinin iyonlaşma enerjileri şöyledir:

Element İE1 İE2 İE3 İE4
X 500 4600 6900 9500
Y 740 1450 7700 10500

Buna göre X ve Y’nin periyodik tablodaki sırası ile ilgili hangisi doğrudur?

A) X, Y’nin sağındadır.
B) Y 1A grubundadır.
C) X 1A, Y 2A grubundadır.
D) X ve Y aynı gruptadır.
E) Y soy gazdır.
X’te ilk elektrondan, Y’de ikinci elektrondan sonra büyük sıçrama vardır. X 1A, Y 2A grubundadır ve aynı periyotta Y, X’in sağında bulunur.

Cevap: C

ELEKTRON İLGİSİ VE ELEKTRONEGATİFLİK

Elektron İlgisi

Gaz hâlindeki nötr bir atomun elektron alması sırasındaki enerji değişimi elektron ilgisi ile ifade edilir. Elektron alma sırasında çoğu ametal enerji verir; enerji verilme miktarı büyüdükçe elektron alma isteği genellikle yüksektir. Elektron ilgisi periyotta genel olarak soldan sağa artar, grupta aşağıya doğru azalır; ancak atomların alt kabuk düzenleri ve elektron–elektron itmeleri nedeniyle düzensizlikler iyonlaşma enerjisinden daha fazladır.

Halojenlerin elektron ilgileri yüksektir. Soy gazların kararlı katmanları ve bazı dolu/yarı dolu alt kabuk düzenleri genel eğilimden sapma oluşturabilir. TYT düzeyinde elektron ilgisi ile elektronegatiflik aynı kavram gibi değerlendirilmez.

Elektronegatiflik

Elektronegatiflik, bir atomun kimyasal bağdaki ortak elektronları kendine çekme eğilimidir. Tek başına gaz atomuna elektron eklenmesini anlatan elektron ilgisinden farklıdır. Periyotta soldan sağa, grupta aşağıdan yukarı genel olarak artar; en elektronegatif element flordur. Soy gazlar çoğu temel karşılaştırmada elektronegatiflik sıralamasına alınmaz.

Elektron ilgisiGaz atomunun elektron almasına ilişkin enerji değişimi
ElektronegatiflikBağ elektronlarını çekme eğilimi
En yüksek elektronegatiflikFlor
Genel artış yönüPeriyodik tablonun sağ üstü
Örnek - 12
Aynı periyotta bulunan X, Y ve Z ana grup elementleri soldan sağa doğru bu sırayla yer alıyor. Z soy gaz değildir. Buna göre aşağıdaki değişimlerden hangisi genel eğilimle uyumludur?

A) Atom yarıçapı artar, elektronegatiflik azalır.
B) Atom yarıçapı azalır, elektronegatiflik artar.
C) Metalik özellik ve yarıçap birlikte artar.
D) Elektronegatiflik ve metalik özellik birlikte artar.
E) Katman sayısı sürekli artar.
Aynı periyotta katman sayısı değişmez. Etkin çekim arttıkça yarıçap küçülür; bağ elektronlarını çekme eğilimi, yani elektronegatiflik artar.

Cevap: B

Örnek - 13
Bir öğrencinin kavram kartlarında şu tanımlar bulunuyor:

K: Gaz hâlindeki nötr atomdan elektron koparmak için gereken enerji

L: Kimyasal bağdaki ortak elektronları çekme eğilimi

M: Gaz hâlindeki nötr atomun elektron alması sırasındaki enerji değişimi

K, L ve M sırasıyla hangi kavramlardır?

A) İyonlaşma enerjisi – elektronegatiflik – elektron ilgisi
B) Elektron ilgisi – iyonlaşma enerjisi – elektronegatiflik
C) Elektronegatiflik – elektron ilgisi – iyonlaşma enerjisi
D) İyonlaşma enerjisi – elektron ilgisi – atom yarıçapı
E) Atom yarıçapı – elektronegatiflik – iyonlaşma enerjisi
Elektron koparma K için iyonlaşma enerjisini, bağ elektronlarını çekme L için elektronegatifliği, elektron alma enerji değişimi M için elektron ilgisini tanımlar.

Cevap: A

METALİK–AMETALİK ÖZELLİK VE OKSİT KARAKTERİ

Metalik ve Ametalik Karakterin Değişimi

Metalik karakter atomun elektron verme ve katyon oluşturma eğilimiyle ilişkilidir. Yarıçapın büyüdüğü, iyonlaşma enerjisinin azaldığı sol-alt yöne doğru metalik özellik artar. Aynı grupta aşağı indikçe elektron çekirdekten uzaklaştığından metalik aktiflik genellikle artar. Ametalik karakter ise elektron alma ve bağ elektronlarını çekme eğilimiyle ilişkilidir; sağ-üst yöne doğru artar.

Alkali metallerde aşağı doğru elektron verme kolaylaştığı için aktiflik artar. Halojenlerde aşağı doğru yarıçap büyüyüp elektronegatiflik azaldığından ametalik aktiflik genel olarak azalır. Bu değerlendirmeler soy gazların düşük tepkime eğiliminden ayrı düşünülür.

Örnek - 14
Aynı grupta X, Y ve Z metalleri yukarıdan aşağıya X–Y–Z biçiminde sıralanmıştır. Buna göre,

I. Z’nin atom yarıçapı en büyüktür.

II. X’in birinci iyonlaşma enerjisi en büyüktür.

III. Z’nin elektron verme eğilimi X’ten fazladır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Grup aşağısında katman sayısı ve yarıçap artar; dış elektron daha kolay kopar. Bu nedenle Z en büyük yarıçaplı ve elektron vermeye en yatkın, X ise en yüksek iyonlaşma enerjili elementtir.

Cevap: E

Oksitlerin Asidik–Bazik Karakteri

Metalik oksitler genel olarak bazik, ametalik oksitler asidik karakter gösterir. Bir periyotta soldan sağa metalik özellik azalırken oksitlerin bazikliği azalır; ametalik özellik ve asidik karakter artar. Sınır bölgesindeki bazı oksitler hem asitlerle hem bazlarla tepkime verebilen amfoter özellik gösterebilir.

Üçüncü periyot örneğinde Na2O ve MgO bazik, Al2O3 amfoter; SiO2, P ve S oksitleri asidik karakterlidir. TYT sorularında formülü ezberlemek yerine elementin periyodik konumundan metal–ametal karakteri ve buna bağlı oksit davranışı yorumlanabilir.

Örnek - 15
Aynı periyotta soldan sağa doğru X, Y ve Z elementleri bulunuyor. X belirgin metal, Y metal–ametal sınırında, Z belirgin ametaldir. Bu elementlerin en yüksek oksitlerinin karakterleri için aşağıdaki sıralamalardan hangisi uygundur?

A) X asidik – Y bazik – Z amfoter
B) X bazik – Y amfoter – Z asidik
C) X amfoter – Y asidik – Z bazik
D) Üçü de bazik
E) Üçü de asidik
Metalik oksitler bazik, sınır bölgesindeki bazı oksitler amfoter, ametal oksitleri ise asidik karakterlidir.

Cevap: B

PERİYODİK ÖZELLİKLERİ BİRLİKTE YORUMLAMA

Konumdan Çoklu Özellik Çıkarma

Bir elementin periyot ve grup bilgisi tek başına birçok çıkarım sağlar. Periyot katman sayısını, ana grup numarası değerlik elektronunu; tablodaki yatay ve düşey konum ise yarıçap, iyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik ve metalik karakterin genel yönünü gösterir. İyon yükü verildiğinde önce nötr atomun elektron düzeni bulunur, ardından konum belirlenir.

Soru çözümünde tek bir ok ezberi yerine neden–sonuç zinciri daha güvenlidir: katman sayısı artarsa dış elektron çekirdekten uzaklaşır; yarıçap büyür ve iyonlaşma enerjisi azalır. Aynı katmanda proton sayısı artarsa etkin çekim yükselir; yarıçap küçülür, iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik genel olarak artar. Son aşamada iyonlaşma enerjisi istisnaları ve izoelektronik taneciklerde proton sayısı kontrol edilir.

Örnek - 16
Nötr X, Y ve Z atomlarından X’in dağılımı 2, 8, 1; Y’nin 2, 8, 6; Z’nin 2, 8, 8, 1’dir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) X ve Z aynı gruptadır.
B) Z’nin atom yarıçapı X’ten büyüktür.
C) Y’nin ametalik özelliği X’ten fazladır.
D) X’in birinci iyonlaşma enerjisi Z’den büyüktür.
E) Y’nin katman sayısı Z’den fazladır.
X ve Y üç, Z dört katmanlıdır. X ile Z 1A grubundadır; grup aşağısındaki Z daha büyük yarıçaplı ve daha düşük iyonlaşma enerjilidir. Y aynı periyotta X’in sağında olduğundan ametalik karakteri fazladır. Katman sayısı Y’de değil Z’de daha fazladır.

Cevap: E

Karma Konum ve Özellik Karşılaştırmaları

Birden fazla ipucu içeren sorularda önce kesin konum bilgileri yerleştirilir. Ardından aynı periyot için yatay, aynı grup için düşey eğilim uygulanır. Sonuçlar yarıçap–iyonlaşma enerjisi ve metalik–elektronegatif karakter gibi birbirine ters genel eğilim çiftleriyle kontrol edilir.

Örnek - 17
X, Y ve Z elementleriyle ilgili şu bilgiler veriliyor:

• X üçüncü periyot 1A grubundadır.

• Y, X ile aynı periyotta ve X’ten daha elektronegatiftir.

• Z, X ile aynı grupta ve X’ten daha büyük atom yarıçapına sahiptir.

Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

A) Y, X’in solundadır.
B) Z, X’in üstündedir.
C) X’in metalik özelliği Y’den fazladır.
D) Y’nin katman sayısı X’ten fazladır.
E) Z’nin iyonlaşma enerjisi X’ten fazladır.
Y aynı periyotta daha elektronegatif olduğuna göre X’in sağındadır; bu yönde metalik özellik azalır. Z aynı grupta daha büyük olduğuna göre X’in altındadır ve iyonlaşma enerjisi daha düşüktür.

Cevap: C

Örnek - 18
Aynı periyottaki K, L, M ve N ana grup elementlerinin bazı özellikleri şöyledir:

• K’nin atom yarıçapı en büyüktür.

• L’nin ilk iki iyonlaşma enerjisinden sonra büyük sıçrama vardır.

• M bağ elektronlarını K ve L’den daha güçlü çeker.

• N’nin son katmanı doludur.

Buna göre elementlerin soldan sağa doğru sıralanışı için hangisi kesinlikle doğrudur?

A) N – M – L – K
B) K – L – M – N
C) L – K – N – M
D) M – L – K – N
E) K – M – N – L
En büyük yarıçap soldaki K’yi, ikinci elektrondan sonraki sıçrama 2A grubundaki L’yi, güçlü bağ elektronu çekimi sağ taraftaki M’yi, dolu son katman ise en sağdaki soy gaz N’yi gösterir.

Cevap: B

Dikkat
Periyodik eğilim okları genel yönü verir. İyonlaşma enerjisinde 2A–3A ve 5A–6A istisnaları, izoelektronik taneciklerde proton sayısı, iyonlarda nötr atom elektron düzeni ve soy gazların elektronegatiflik karşılaştırmasına çoğu zaman alınmaması ayrıca kontrol edilir.
Önceki konu: TYT Atomun Yapısı ve Atom Modelleri
Sonraki konu: TYT Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz