TYT KÜMELER VE KÜME PROBLEMLERİ

0
106
TYT kümeler ve küme problemleri konu anlatımı kapak görseli

TYT kümeler konu anlatımı kapsamında kümelerin gösterimi, alt kümeler, küme işlemleri, Venn şemaları ve eleman sayısı problemleri işlenecektir.
TYT Matematik konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.

Küme, Eleman ve Gösterim Yöntemleri

Küme Kavramı, Eleman ve Eleman Sayısı

İyi tanımlanmış nesneler topluluğuna küme denir. “Haftanın günleri” bir küme belirtir; çünkü hangi nesnelerin bu topluluğa ait olduğu kesindir. “En güzel filmler” ise kişiden kişiye değiştiğinden küme belirtmez. Kümeler genellikle A, B, C gibi büyük harflerle adlandırılır.

Bir nesne A kümesinin elemanıysa ∈, elemanı değilse ∉ sembolü kullanılır. A kümesinin eleman sayısı n(A) ile gösterilir. Bir kümede aynı eleman ikinci kez sayılmaz ve elemanların yazılış sırası kümeyi değiştirmez. Örneğin {2, 3, 2, 5} ile {5, 3, 2} aynı kümeyi gösterir ve bu kümenin eleman sayısı 3’tür.

Liste, Ortak Özellik ve Venn Şeması

Kümenin elemanlarını süslü parantez içinde tek tek yazmaya liste yöntemi denir. Elemanların ortak niteliği belirtiliyorsa ortak özellik yöntemi kullanılır. Elemanların kapalı bir eğri içinde gösterilmesi ise Venn şemasıdır.

Yöntem Aynı kümenin gösterimi Önemli nokta
Liste A = {2, 4, 6, 8} Elemanlar birer kez yazılır.
Ortak özellik A = {x | x pozitif ve 10’dan küçük çift tam sayı} Tanım kümesi ve koşul açık olmalıdır.
Venn şeması 2, 4, 6 ve 8 kapalı eğri içinde gösterilir. Her eleman doğru bölgeye yerleştirilir.
Örnek - 1
A = {x ∈ ℤ | −4 < x ≤ 5 ve x tek sayı} kümesi veriliyor. Buna göre n(A) kaçtır?

A) 3
B) 4
C) 5
D) 6
E) 7
Koşulu sağlayan tek tam sayılar −3, −1, 1, 3 ve 5’tir. A = {−3, −1, 1, 3, 5} olduğundan n(A) = 5 bulunur.

Cevap: C

Küme Türleri ve Alt Küme

Boş, Sonlu, Sonsuz, Eşit, Denk ve Evrensel Kümeler

Kümenin elemanlarını bilmek kadar, kümenin sonlu mu sonsuz mu ve başka bir kümeyle eşit mi denk mi olduğunu ayırt etmek de önemlidir.

Hiç elemanı olmayan kümeye boş küme denir ve ∅ ya da {} ile gösterilir. {∅} boş küme değildir; boş kümeyi bir eleman olarak içeren tek elemanlı bir kümedir. Eleman sayısı bir doğal sayıyla ifade edilebilen kümeler sonlu, edilemeyenler sonsuzdur.

Aynı elemanlardan oluşan kümeler eşit, yalnız eleman sayıları aynı olan kümeler denktir. Eşit kümeler mutlaka denktir; denk kümelerin eşit olması gerekmez. Üzerinde çalışılan bütün kümeleri kapsayan kümeye evrensel küme denir ve E ile gösterilir. Ortak elemanı bulunmayan iki küme ise ayrık kümelerdir.

Alt Küme, Öz Alt Küme ve Alt Küme Sayısı

A’nın her elemanı B’nin de elemanıysa A, B’nin alt kümesidir ve A ⊂ B biçiminde gösterilir. Boş küme her kümenin, her küme de kendisinin alt kümesidir. Kendisine eşit olmayan alt kümeye öz alt küme denir. n elemanlı bir kümenin 2n alt kümesi vardır; bunlardan kümenin kendisi öz alt küme olmadığı için öz alt küme sayısı 2n − 1 olur.

Belirli elemanları içeren ya da içermeyen alt kümeler sayılırken koşulu sağlayan elemanlar sabitlenir. Geriye kalan her serbest eleman için iki seçim bulunduğundan sonuç 2’nin kuvvetiyle belirlenir. Alt kümenin eleman sayısı da sınırlandırılıyorsa kombinasyon kullanılır.

Örnek - 2
A = {1, {2}, 3, {3, 4}} kümesi için aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. 2 ∈ A
II. {2} ∈ A
III. {3} ⊂ A
IV. n(A) = 4

A) Yalnız II
B) I ve III
C) II ve IV
D) I, II ve IV
E) II, III ve IV
A’nın elemanlarından biri 2 değil, {2} kümesidir; bu nedenle I yanlış, II doğrudur. 3 eleman olduğu için {3}, A’nın alt kümesidir ve III doğrudur. A’da 1, {2}, 3 ve {3, 4} olmak üzere dört eleman vardır. II, III ve IV doğrudur.

Cevap: E

Örnek - 3
A = {x ∈ ℤ | x2 − 5x + 6 = 0}, B = {2, 3, 3} ve C = {a, b} kümeleri veriliyor. Buna göre hangisi doğrudur?

A) A boş kümedir.
B) A ve B eşittir.
C) B ve C eşittir.
D) A ile C’nin eleman sayıları farklıdır.
E) B sonsuz kümedir.
x2 − 5x + 6 = (x − 2)(x − 3) olduğundan A = {2, 3} olur. B’de 3 iki kez yazılsa da bir kez sayılır; B = {2, 3}. Dolayısıyla A ve B eşittir. C yalnız bu kümelere denktir.

Cevap: B

Örnek - 4
A = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8} kümesinin 1 ve 3’ü içeren, 6’yı içermeyen kaç alt kümesi vardır?

A) 8
B) 16
C) 24
D) 32
E) 64
1 ve 3 bütün alt kümelerde bulunacak, 6 hiçbirinde bulunmayacaktır. 2, 4, 5, 7 ve 8 olmak üzere beş eleman serbesttir. Her biri için iki seçim bulunduğundan 25 = 32 alt küme yazılabilir.

Cevap: D

Kümelerde İşlemler

Birleşim, Kesişim ve Fark İşlemleri

A veya B kümelerinden en az birinde bulunan elemanların kümesi A ∪ B, her ikisinde ortak bulunan elemanların kümesi A ∩ Bdir. A’da olup B’de olmayan elemanlar A − B, B’de olup A’da olmayanlar B − A ile gösterilir. Fark işlemi yönlüdür; genel olarak A − B ile B − A aynı değildir.

TYT kümeler konu anlatımı birleşim kesişim fark Venn şeması

Birleşim için “veya”, kesişim için “ve”, fark için “olup diğerinde olmayan” ifadeleri aranır. Yalnız bir kümeye ait elemanlar, (A − B) ∪ (B − A) ile gösterilir.

Örnek - 5
E = {1, 2, …, 10}, A = {x ∈ E | x çift} ve B = {x ∈ E | x, 3’ün katı} olsun. (A ∪ B) − (A ∩ B) kümesinin elemanları toplamı kaçtır?

A) 30
B) 33
C) 36
D) 39
E) 42
A = {2, 4, 6, 8, 10}, B = {3, 6, 9} ve A ∩ B = {6} olur. Birleşimden ortak eleman çıkarılınca {2, 3, 4, 8, 9, 10} kalır. Toplam 36’dır.

Cevap: C

Tümleyen ve De Morgan Kuralları

Evrensel kümede bulunup A’da bulunmayan elemanların kümesine A’nın tümleyeni denir ve A′ ile gösterilir. n(A) + n(A′) = n(E) eşitliği geçerlidir. Bir kümenin tümleyeni alınırken incelenen bölge, evrensel kümenin A dışında kalan kısmıdır.

De Morgan kuralları tümleyen ile birleşim–kesişim arasındaki ilişkiyi verir: (A ∪ B)′ = A′ ∩ B′ ve (A ∩ B)′ = A′ ∪ B′. Tümleyen parantezin içine girdiğinde işlem sembolü değişir.

Örnek - 6
E = {1, 2, …, 12}, A = {E’deki çift sayılar} ve B = {E’deki 3’ün katları} olduğuna göre (A ∪ B)′ kümesinin elemanları toplamı kaçtır?

A) 18
B) 20
C) 22
D) 24
E) 26
Çift veya 3’ün katı olan sayılar birleşimde yer alır. Bu özelliklerin ikisini de taşımayan elemanlar 1, 5, 7 ve 11’dir. Toplamları 24’tür. Aynı bölge De Morgan ile A′ ∩ B′ olarak da gösterilir.

Cevap: D

İki Kümede Eleman Sayısı ve Venn Problemleri

Birleşimin Eleman Sayısı

İki grubun toplamını bulurken ortak elemanların iki kez sayılması en sık yapılan hatalardan biridir.

İki kümenin eleman sayıları toplanırken kesişimdeki elemanlar iki kez sayılır. Bu fazlalığı gidermek için ortak eleman sayısı bir kez çıkarılır:

n(A ∪ B) = n(A) + n(B) − n(A ∩ B)

Evrensel kümedeki toplam kişi ya da nesne sayısı verildiyse hiçbir kümeye ait olmayanların sayısı n(E) − n(A ∪ B) ile bulunur. Ayrık kümelerde n(A ∩ B) = 0 olduğundan birleşimin eleman sayısı doğrudan iki eleman sayısının toplamıdır.

Örnek - 7
50 kişilik bir grupta A etkinliğine katılan 32, B etkinliğine katılan 27 ve her iki etkinliğe katılan 14 kişi vardır. Bu etkinliklerin hiçbirine katılmayan kaç kişi vardır?

A) 3
B) 4
C) 5
D) 6
E) 7
En az bir etkinliğe katılanların sayısı 32 + 27 − 14 = 45’tir. Toplam 50 kişi olduğuna göre hiçbir etkinliğe katılmayan 50 − 45 = 5 kişidir.

Cevap: C

Yalnız Biri, En Az Biri, En Çok Biri ve Hiçbiri

İki kümeli bir Venn şemasında dört ayrı bölge vardır: yalnız A, A ∩ B, yalnız B ve iki kümenin dışı. “Yalnız biri” iki yalnız bölgenin toplamını; “en az biri” birleşimi; “hiçbiri” dış bölgeyi gösterir. “En çok biri” ifadesi ise iki kümeye birden ait olanları dışarıda bırakır; yalnız A, yalnız B ve hiçbiri birlikte sayılır.

Yüzdeler kullanıldığında da aynı bölgeler geçerlidir. Yüzdelerin toplamı kişi sayısına çevrilmeden önce ortak bölgenin iki kez sayılıp sayılmadığı kontrol edilmelidir.

Örnek - 8
60 kişinin bulunduğu bir toplulukta kahve içen 38, çay içen 31, her ikisini de içen 18 kişi vardır. Bu iki içecekten en çok birini içen kaç kişi vardır?

A) 33
B) 38
C) 42
D) 47
E) 51
Her ikisini içen 18 kişi, “en çok biri” koşulunu sağlamaz. Geriye kalan 60 − 18 = 42 kişi ya yalnız bir içeceği içmekte ya da ikisini de içmemektedir. Bu nedenle sonuç 42’dir.

Cevap: C

Üç Küme ve Küme Problemleri

Üç Kümede Dahil Etme–Çıkarma İlkesi

Üç kümenin birleşiminde önce tek tek eleman sayıları toplanır, ikili kesişimler çıkarılır ve üçlü kesişim yeniden eklenir:

n(A ∪ B ∪ C) = n(A) + n(B) + n(C) − n(A ∩ B) − n(A ∩ C) − n(B ∩ C) + n(A ∩ B ∩ C)

İkili kesişim sayıları, aksi belirtilmedikçe üçlü kesişimdeki elemanları da içerir. Bu nedenle Venn şemasının bölgeleri tek tek doldurulacaksa önce merkezdeki üçlü kesişim yazılır; ardından ikili kesişimlerin yalnız kalan bölümleri bulunur.

Dikkat
Örnek 9 sorusunda, A ve B kurslarının ikisine 12 kişi, üçüne birden 5 kişi katılır. Yalnız A ve B kurslarına katılanlar 12 − 5 = 7 kişidir; ikili bölgeye 12 yazılırsa merkezdeki 5 kişi iki kez sayılır.
Örnek - 9
65 kişilik bir grupta A, B ve C kurslarına katılanların sayıları sırasıyla 32, 28 ve 24’tür. A ile B’ye 12, A ile C’ye 10, B ile C’ye 9, üç kursa birden 5 kişi katılmıştır. Hiçbir kursa katılmayan kaç kişi vardır?

Yalnız A 15, B 12, C 10; yalnız ikili kesişimler 7, 5, 4; üçlü kesişim 5; dış bölge 7.

A) 5
B) 6
C) 7
D) 8
E) 9
En az bir kursa katılanların sayısı 32 + 28 + 24 − 12 − 10 − 9 + 5 = 58’dir. Toplam 65 kişi bulunduğundan hiçbirine katılmayan 65 − 58 = 7 kişidir.

Cevap: C

Kapsama ve Ayrıklık Koşullu Problemler

Bazı problemlerde bir küme diğerinin alt kümesidir veya iki kümenin ayrık olduğu söylenir. “X kullanan herkes Z de kullanır” ifadesi X ⊂ Z, “Y kullananların hiçbiri Z kullanmaz” ifadesi Y ∩ Z = ∅ anlamına gelir. Bu ilişkiler çizime aktarılmadan yalnız toplamlar üzerinden işlem yapmak aynı kişiyi iki kez saymaya yol açabilir.

Kişi sayıları tam sayı ve negatif olamayacağı için kurulan denklemin sonucu da bu koşulları sağlamalıdır. Yüzde sorularında ise yüzde değerleri toplam kitleyle tutarlı olmalıdır. Sözel problemlerde cebirsel denklem, doğru Venn bölgesi belirlendikten sonra kurulmalıdır.

Örnek - 10
45 kişilik bir grupta X, Y ve Z uygulamalarından en az biri kullanılmaktadır. X kullanan herkes Z de kullanmakta, Y kullananların hiçbiri Z kullanmamaktadır. Yalnız Z kullananların sayısı Y kullananlardan 9, X kullananlardan 6 fazladır. Buna göre X kullanan kaç kişi vardır?

X kümesi Z içinde, Y kümesi Z ile kesişmeden gösterilmiştir.

A) 11
B) 12
C) 13
D) 14
E) 15
Y kullananların sayısı y olsun. Yalnız Z kullananların sayısı y + 9, X kullananların sayısı ise y + 3 olur. X kümesi Z’nin içinde, Y kümesi Z’den ayrık olduğundan bölgeler çakışmaz: y + (y + 9) + (y + 3) = 45. Buradan 3y + 12 = 45 ve y = 11 bulunur. X kullananların sayısı y + 3 = 14’tür.

Cevap: D

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz