TYT eşkenar dörtgen ve deltoid konu anlatımı kapsamında bu iki özel dörtgenin tanımları, kenar, açı ve köşegen özellikleri, alan bağıntıları, benzerlik ve farkları ile soru çözüm yöntemleri işlenecektir. TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Eşkenar Dörtgenin Temel Özellikleri
Tanım ve Paralelkenar Özellikleri
Dört kenarı eşit olan paralelkenara eşkenar dörtgen denir. ABCD eşkenar dörtgeninde AB = BC = CD = DA’dır. Aynı zamanda bir paralelkenar olduğu için karşı kenarlar paralel, karşı açılar eşit, komşu açılar bütünlerdir. Çevresi, bir kenar uzunluğu a olmak üzere 4a ile bulunur.
Örnek - 1
ABCD eşkenar dörtgeninde m(A) = 3x + 12° ve m(B) = 5x − 8° olduğuna göre m(C) kaç derecedir?
A) 66
B) 72
C) 78
D) 84
E) 96
Komşu açılar bütünlerdir: 3x + 12 + 5x − 8 = 180, buradan x = 22 bulunur. A ile C karşılıklı olduğundan m(C) = m(A) = 3 * 22 + 12 = 78°dir.
Cevap: C
Köşegenlerin Dikliği ve Açıortay Özelliği
Eşkenar dörtgende köşegenler birbirini ortalar ve dik kesişir. AC ile BD köşegenleri O noktasında kesişiyorsa AO = OC, BO = OD ve AC ⊥ BD olur. Ayrıca her köşegen, uçlarındaki iki köşe açısını ortalar. Bu özellikler dört dik üçgen oluşturduğu için Pisagor bağıntısı sıkça kullanılır.
Eşkenar dörtgenin eş kenarları ve dik kesişen köşegenleri
Örnek - 2
ABCD eşkenar dörtgeninde köşegenler O noktasında kesişiyor. AO = 9 ve BO = 12 birim olduğuna göre eşkenar dörtgenin çevresi kaç birimdir?
A) 48
B) 54
C) 60
D) 64
E) 72
AOB dik üçgeninde AB² = AO² + BO² = 9² + 12² = 225 olduğundan AB = 15’tir. Dört kenar eşit olduğu için çevre 4 * 15 = 60 birimdir.
Cevap: C
Kenar ile Köşegenler Arasındaki Bağıntı
Köşegen uzunlukları d1 ve d2, kenar uzunluğu a ise köşegenlerin yarılarıyla oluşan dik üçgenden
a² = (d12)² + (d22)²
bağıntısı elde edilir. Bu eşitlik, köşegenlerden biri ve kenar verildiğinde diğer köşegeni bulmanın en kısa yoludur.
Örnek - 3
Bir eşkenar dörtgenin kenarı 13 birim, köşegenlerinden biri 10 birimdir. Diğer köşegen kaç birimdir?
A) 20
B) 22
C) 24
D) 26
E) 28
10 birimlik köşegenin yarısı 5’tir. Diğer köşegenin yarısına x dersek x² + 5² = 13² olur. x = 12 bulunduğundan köşegenin tamamı 24 birimdir.
Cevap: C
Eşkenar Dörtgende Alan
Taban ve Yükseklikle Alan
Eşkenar dörtgen bir paralelkenar olduğundan alan, bir kenar ile o kenara ait yüksekliğin çarpımıdır: Alan = a * h. Eğik çizilen bir kenar yüksekliğin kendisi değildir; yükseklik karşılıklı paralel kenarlar arasındaki dik uzaklıktır.
Örnek - 4
Çevresi 80 birim olan bir eşkenar dörtgenin alanı 240 birimkaredir. Bir kenarına ait yüksekliği kaç birimdir?
A) 8
B) 10
C) 12
D) 14
E) 16
Bir kenar 804 = 20 birimdir. 20 * h = 240 eşitliğinden h = 12 bulunur.
Cevap: C
Köşegenlerle Alan
Dik kesişen köşegenler eşkenar dörtgeni dört dik üçgene ayırır. Bu nedenle alan, köşegen uzunluklarının çarpımının yarısıdır:
Alan = d1 * d22
Eşkenar dörtgende köşegenlerle alan bağıntısı
Örnek - 5
Alanı 192 birimkare olan bir eşkenar dörtgenin köşegenlerinden biri diğerinin 23‘üdür. Uzun köşegen kaç birimdir?
A) 18
B) 20
C) 22
D) 24
E) 28
Köşegenler 2k ve 3k olsun. Alan = 2k * 3k2 = 3k² = 192 olduğundan k² = 64 ve k = 8’dir. Uzun köşegen 3k = 24 birimdir.
Cevap: D
Deltoidin Temel Özellikleri
Tanım ve Eş Kenar Çiftleri
İkişer komşu kenarı kendi aralarında eşit olan dörtgene deltoid denir. ABCD deltoidinde AB = BC ve AD = DC kabul edilirse eş kenar çiftlerinin birleştiği köşeleri birleştiren BD, simetri köşegenidir. Deltoidin A ve C köşelerindeki karşılıklı açılar eşittir; B ve D açıları ise genel olarak birbirine eşit olmak zorunda değildir.
Örnek - 6
ABCD deltoidinde AB = BC, AD = DC, m(A) = 74°, m(B) = 112° ve m(D) = 100° olduğuna göre m(C) kaç derecedir?
A) 68
B) 70
C) 72
D) 74
E) 76
Bu adlandırmada A ve C, eşit olmayan kenarların birleştiği karşılıklı köşelerdir ve açıları eşittir. Dolayısıyla m(C) = m(A) = 74° olur. Dörtgenin açı toplamı da 74 + 112 + 74 + 100 = 360° ile sonucu doğrular.
Cevap: D
Simetri Köşegeni
BD simetri köşegeni, diğer köşegen AC’yi dik keser ve ortalar; ayrıca B ve D köşe açılarını iki eş parçaya ayırır. O hâlde AO = OC ve BD ⊥ AC’dir. Ancak AC’nin BD’yi ortaladığı söylenemez. Bu ayrım, deltoidi eşkenar dörtgenden ayıran en önemli noktalardan biridir.
Deltoidin eş kenar çiftleri ve simetri köşegeni
Dikkat
Deltoidin köşegenleri diktir; fakat yalnız simetri köşegeni diğer köşegeni ortalar. “Köşegenler birbirini ortalar” sonucu genel deltoid için doğru değildir.
Örnek - 7
ABCD deltoidinde AB = BC ve AD = DC’dir. BD simetri köşegeni, AC’yi O noktasında kesiyor. AO = 3x − 4 ve OC = x + 10 olduğuna göre AC kaç birimdir?
A) 30
B) 32
C) 34
D) 36
E) 38
Simetri köşegeni AC’yi ortalar: 3x − 4 = x + 10, x = 7. AO = OC = 17 olduğundan AC = 34 birimdir.
Cevap: C
Deltoidde Açıortay ve Dik Üçgenler
Simetri köşegeni B ve D açılarını ortaladığından bu açılara ait yarım ölçüler ayrı ayrı kullanılabilir. Köşegenlerin kesişiminde oluşan dik üçgenler, kenar ve köşegen parçaları arasında Pisagor bağıntısı kurmayı sağlar. Eş kenar çiftleri nedeniyle simetri köşegeninin iki yanında kalan üçgenler de birbirine eştir.
Örnek - 8
ABCD deltoidinde AB = BC ve AD = DC’dir. m(ABC) = 84°, m(ADC) = 116° olduğuna göre BD simetri köşegeni ile BC kenarı arasındaki açı kaç derecedir?
A) 38
B) 40
C) 42
D) 44
E) 46
BD, B köşe açısını ortalar. Bu nedenle m(DBC) = 842 = 42°dir.
Cevap: C
Eşkenar Dörtgen ve Deltoid Karşılaştırması
Köşegenlerle Alan
Deltoidin köşegenleri dik kesiştiği için alan bağıntısı eşkenar dörtgendekiyle aynıdır: Alan = d1 * d22. Bu ortak formül, köşegenlerin birbirini ortaladığı anlamına gelmez; yalnız dik köşegenlerin oluşturduğu dört üçgenin toplamından gelir.
Örnek - 9
Bir deltoidin alanı 150 birimkare ve simetri köşegeni 20 birimdir. Diğer köşegen kaç birimdir?
A) 12
B) 14
C) 15
D) 16
E) 18
150 = 20 * d2 olduğundan 10d = 150 ve d = 15 birimdir.
Cevap: C
Eşkenar Dörtgen ile Deltoidi Ayırt Etme
Özellik
Eşkenar dörtgen
Deltoid
Kenarlar
Dördü eşit
İkişer komşu kenar eşit
Karşı kenarlar
Paralel
Genellikle paralel değil
Köşegenler
Dik kesişir ve birbirini ortalar
Dik kesişir; simetri köşegeni diğerini ortalar
Açıortay
İki köşegen de uçlarındaki açıları ortalar
Simetri köşegeni iki köşe açısını ortalar
Alan
d1 * d22 veya a * h
d1 * d22
Örnek - 10
Köşegenleri dik kesişen ABCD dörtgeninde AC, BD’yi ortalamaktadır. Ayrıca AB = AD ve CB = CD’dir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) Dörtgen karedir.
B) Bütün kenarlar eşittir.
C) BD de AC’yi ortalar.
D) AC, A ve C açılarını ortalar.
E) Karşı kenarlar paraleldir.
AB = AD ve CB = CD olduğundan A ile C eş kenar çiftlerinin birleştiği köşelerdir; AC simetri köşegenidir. Deltoidde simetri köşegeni bu iki köşe açısını ortalar. Diğer seçenekler deltoidi eşkenar dörtgen veya kareye dönüştürecek ek koşullardır.