KPSS Türkiye’de Nem ve Yağış konu anlatımı kapsamında nem türleri, yoğuşma koşulları, yağış türleri, Türkiye’de yağışın dağılışı ve yağışın sonuçları işlenecektir.
KPSS Coğrafya konularının tamamına KPSS Coğrafya Konu Anlatım arşivinden ulaşabilirsiniz.
NEM KAVRAMLARI
Mutlak, Maksimum ve Bağıl Nem
Mutlak nem, bir metreküp havadaki gerçek su buharı miktarıdır. Maksimum nem, havanın belirli sıcaklıkta taşıyabileceği en fazla su buharıdır; sıcaklık arttıkça büyür. Bağıl nem ise mutlak nemin maksimum neme oranıdır ve yüzdeyle ifade edilir. Su buharı miktarı değişmese bile hava soğursa maksimum nem azalır, bağıl nem yükselir. Bağıl nem yüzde 100’e ulaştığında hava doygun olur.
B) Bağıl nem azalır
C) Bağıl nem artar
D) Buharlaşma kesinlikle artar
E) Hava basıncı sıfırlanır
B) 50
C) 60
D) 70
E) 80
Yoğuşma, Yoğuşma Noktası ve Sis
Hava sıcaklığı yoğuşma noktasına düştüğünde fazla su buharı sıvı ya da katı hâle geçer. Yeryüzüne yakın havada gerçekleşen yoğuşma sis, yüzey üzerinde oluşan damlacıklar çiydir. Sıcaklık 0 °C’nin altında doğrudan buz kristali oluşursa kırağı görülür. 0 °C’nin altında sıvı hâlde bulunan sis damlacıkları soğuk cisimlere çarptığında donar ve kırç oluşur.
B) Kırağı
C) Dolu
D) Kırç
E) Sis
B) Yoğuşma
C) Karasallık
D) Fön
E) İzostazi
YAĞIŞIN OLUŞUMU
Yamaç, Konveksiyonel ve Cephe Yağışları
Üç yağış türünde de nemli hava yükselir. Yükselen hava soğur; içindeki su buharı yoğuşur ve yağış oluşur. Havanın yükselmesine yol açan etken her türde farklıdır.
Yamaç (orografik) yağışları: Kıyıya paralel uzanan dağlar, denizden gelen nemli havayı yamaç boyunca yükselmeye zorlar. Hava yükselirken soğur ve yoğuşur; yağış dağın denize bakan yamacında görülür. Türkiye’de Doğu ve Batı Karadeniz kıyıları ile Torosların denize bakan yamaçları belirgin örneklerdir.
Konveksiyonel (yükselim) yağışları: Güneş’in ısıttığı yüzey üzerindeki nemli hava dikey olarak yükselir. Yükselirken soğuyup yoğuşan hava sağanak bırakır. Bu yağışlar iç bölgelerde yaygındır; İç Anadolu’da özellikle ilkbahar sağanaklarına halk arasında kırkikindi yağmurları denir.
Cephesel (frontal) yağışlar: Ekvator’dan gelen sıcak hava ile kutuplardan gelen soğuk hava orta enlemlerde karşılaşır. Daha yoğun olan soğuk hava altta ilerleyerek sıcak havayı cephe boyunca yükselmeye zorlar. Yükselen sıcak hava soğuyup yoğuşur ve yağış bırakır. Bu yağışlar özellikle kışın Akdeniz iklim bölgesinde görülür.
Şekil: Yamaç, konveksiyonel ve cephesel yağışlarda havayı yükselten nedenler farklıdır; yükselen nemli hava soğur, yoğuşur ve yağış oluşturur.
B) Konveksiyonel
C) Yamaç
D) Muson
E) Çiy
B) Gelgit
C) Soğuk akıntı
D) Fönle alçalma
E) Karstlaşma
TÜRKİYE’DE YAĞIŞ DAĞILIŞI
Yağışlı ve Kurak Alanlar
Türkiye’de en fazla yağış Doğu Karadeniz kıyılarında, özellikle Rize çevresinde görülür. Batı Karadeniz ve Antalya çevresinin yüksek kıyı kuşağı da yağışlıdır. Tuz Gölü çevresi, Iğdır Ovası ve Güneydoğu Anadolu’nun bazı kesimleri az yağış alır. Iğdır’ın kuraklığı çevresine göre alçakta kalması ve dağlarla çevrili olmasıyla; Tuz Gölü çevresinin kuraklığı karasallık ve yağış gölgesiyle ilişkilidir.
Şekil: Karadeniz ve Antalya çevresindeki kıyı kuşakları daha yağışlı; Tuz Gölü, Iğdır Ovası ve Güneydoğu Anadolu’nun bazı kesimleri daha az yağışlıdır.
B) Dağlarla çevrili çukur alanda kalması
C) Ekvatora yakın olması
D) Musonlara açık olması
E) Batı rüzgârlarının başlaması
B) Iğdır
C) Rize
D) Şanlıurfa
E) Karaman
Yağış Rejimi ve Mevsimsellik
Karadeniz kıyılarında her mevsim yağış görülür; en yüksek değerler kıyının bölümüne göre sonbahar ya da kışta olabilir. Akdeniz ve Ege kıyılarında kışlar yağışlı, yazlar kuraktır. İç Anadolu’da ilkbahar yağışları; Erzurum-Kars çevresinde yaz yağışları daha belirgindir. Yağışın yıl içindeki dağılışına yağış rejimi denir ve tarım, akarsu akımı ile doğal bitki örtüsünü doğrudan etkiler.
B) Yağış rejimi
C) Yerel saat
D) Jeolojik yaş
E) Yer çekimi
B) Batı Karadeniz
C) Akdeniz
D) Yıldız Dağları
E) Çatalca-Kocaeli
YAĞIŞIN SONUÇLARI
Su Bilançosu ve Coğrafi Etkiler
Yağış miktarı tek başına nemlilik derecesini açıklamaz. Sıcaklık ve buharlaşma da su bilançosunu belirler. Yağışın fazla, buharlaşmanın düşük olduğu alanlarda su fazlası; yağışın az ve buharlaşmanın yüksek olduğu alanlarda su açığı oluşur. Bu denge akarsu rejimini, toprak yıkanmasını, bitki örtüsünün sıklığını, kuraklık ve taşkın riskini etkiler.