AYT Tanzimat Dönemi Türk romanı konusu; romanın Türk edebiyatına girişini, Tanzimat’ın iki dönemindeki anlayış farkını, dönemin romancılarını ve eserlerini birlikte ele alır. AYT’de yalnız “ilk eser” bilgisi yeterli değildir. Bir parçadaki anlatıcı tavrından dönemi bulmak, eser–sanatçı eşleştirmesi yapmak ve romantizmden realizm ile natüralizme geçişi yorumlamak gerekir.
TÜRK EDEBİYATINDA ROMANIN BAŞLANGICI
Çeviriden Yerli Romana
Türk edebiyatında modern roman, Tanzimat’tan sonra Batı edebiyatından yapılan çevirilerle tanınmıştır. Daha önce anlatma ihtiyacını mesnevi, halk hikâyesi, meddah hikâyesi ve destan gibi türler karşılıyordu; fakat roman, bireyi ve toplumu ayrıntılı bir kurmaca yapı içinde ele alan yeni bir tür olarak gelişti.
Yusuf Kâmil Paşa’nın Fénelon’dan çevirdiği Telemak, ilk roman çevirisi kabul edilir. Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat‘ı ilk yerli roman; Namık Kemal’in İntibah‘ı ilk edebî roman olarak anılır. Böylece süreç çeviriyle başlamış, yerli denemeyle sürmüş ve edebî nitelik arayışıyla gelişmiştir.
ÇeviriTelemak
Yusuf Kâmil Paşa
→
İlk Yerli RomanTaaşşuk-ı Talat ve Fitnat
Şemsettin Sami
→
İlk Edebî Romanİntibah
Namık Kemal
Örnek - 1
Aşağıdaki sıralamalardan hangisi Türk edebiyatında romanın gelişim çizgisini doğru vermektedir?
A) İntibah – Telemak – Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat
B) Telemak – Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat – İntibah
C) Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat – İntibah – Telemak
D) Telemak – İntibah – Cezmi
E) İntibah – Cezmi – Araba Sevdası
Roman önce çeviriyle tanınmış, ardından ilk yerli örnek ve ilk edebî örnek verilmiştir. Bu çizgi Telemak, Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat, İntibah biçimindedir.
Cevap: B
Tanzimat Romanının Ortak Özellikleri
Tanzimat romancıları, romanı çoğunlukla toplumu eğitmenin aracı olarak görmüştür. Yanlış Batılılaşma, görücü usulü evlilik, esaret, aile ilişkileri, cariyelik, ahlak bozukluğu ve köy yaşamı gibi güncel sorunlar işlenmiştir. Kişiler çoğu kez iyi–kötü karşıtlığıyla kurulmuş; iyiler ödüllendirilirken kötüler cezalandırılmıştır.
İlk örneklerde teknik kusurlar belirgindir: anlatıcı olayın akışını keserek okura seslenebilir, ansiklopedik bilgi verebilir, kişileri kendi ölçülerine göre yargılayabilir. Rastlantılar olay örgüsünde önemli yer tutar; ruh çözümlemeleri sınırlı, betimlemeler yer yer işlevsiz ve uzundur. Mekân çoğunlukla İstanbul’dur; olaylar yazarın yaşadığı çevreye yakındır. Dilde sadeleşme amacı bulunmasına rağmen eski söz ve tamlamalar bütünüyle terk edilmemiştir.
Örnek - 2
Bir romanda anlatıcı, olayın en heyecanlı yerinde sözü kesip “Ey okuyucu, bu gencin yanlışına şaşma; iyi bir eğitim alsaydı böyle davranmazdı.” der ve ardından eğitim sistemi üzerine uzun açıklamalar yapar. Bu tutum aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilendirilebilir?
A) Gözlemci anlatıcının bütünüyle tarafsız kalmasıyla
B) Modernist romanda bilinç akışının kullanılmasıyla
C) Tanzimat romanında anlatıcının araya girip okuru yönlendirmesiyle
D) Millî Edebiyat romanında Anadolu’ya yönelişle
E) Servetifünun romanında teknik kusurların giderilmesiyle
Anlatıcının okura doğrudan seslenmesi ve olay akışını bilgi vermek için kesmesi, özellikle Tanzimat’ın ilk romanlarında görülen öğretici ve müdahaleci anlatıcı tavrıdır.
Cevap: C
TANZİMAT ROMANINDA İLKLER
Eser, Yazar ve Ayırt Edici Nitelik
“İlk” bilgileri, eserin adı kadar hangi ölçüte göre ilk sayıldığını da bilmeyi gerektirir. İntibah ilk edebî, Cezmi ilk tarihî, Araba Sevdası ilk realist roman kabul edilir. Sergüzeşt gerçekçi çizgiye geçişi, Karabibik köy gerçekliğini, Zehra ise natüralizm ve kıskançlık psikolojisini öne çıkarır.
Nitelik
Eser
Sanatçı
İlk roman çevirisi
Telemak
Yusuf Kâmil Paşa
İlk yerli roman
Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat
Şemsettin Sami
İlk edebî roman
İntibah
Namık Kemal
İlk tarihî roman
Cezmi
Namık Kemal
İlk realist roman
Araba Sevdası
Recaizade Mahmut Ekrem
İlk köy romanı kabul edilen eser
Karabibik
Nabizade Nâzım
İlk psikolojik roman denemesi
Zehra
Nabizade Nâzım
İlk polisiye roman
Esrar-ı Cinayat
Ahmet Mithat Efendi
Dikkat
Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat “ilk yerli roman”, İntibah ise “ilk edebî roman”dır. Soruda kullanılan ölçüt atlanırsa iki eser kolayca karıştırılır.
Örnek - 3
Aşağıdaki eser–nitelik eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Cezmi – ilk tarihî roman
B) Araba Sevdası – ilk realist roman
C) Esrar-ı Cinayat – ilk polisiye roman
D) Zehra – ilk edebî roman
E) Karabibik – ilk köy romanı kabul edilen eser
İlk edebî roman İntibah‘tır. Zehra, kıskançlık psikolojisini işleyen ve ilk psikolojik roman denemesi sayılan natüralist çizgide bir eserdir.
Cevap: D
Örnek - 4
Bir araştırmacı, Türk romanında İstanbul dışındaki köy hayatının gerçekçi ayrıntılarla ilk kez merkeze alındığı eseri inceliyor. Araştırmacının ele aldığı eser ve sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sergüzeşt – Samipaşazade Sezai
B) Karabibik – Nabizade Nâzım
C) Muhadarat – Fatma Aliye
D) Cezmi – Namık Kemal
E) Felatun Bey ile Rakım Efendi – Ahmet Mithat Efendi
Antalya’nın Kaş çevresindeki köy hayatını ve üretim ilişkilerini işleyen Karabibik, ilk köy romanı kabul edilir ve Nabizade Nâzım’a aittir.
Cevap: B
TANZİMAT ROMANININ İKİ DÖNEMİ
I. Dönem: Toplum İçin Sanat
Tanzimat’ın I. Dönem romancıları topluma yarar sağlama düşüncesiyle hareket etmiştir. Roman; halkı eğitmek, yanlış gelenekleri eleştirmek, özgürlük ve vatan düşüncesini yaymak için kullanılır. Romantizmin etkisi güçlüdür; olaylar çoğu kez iyi–kötü çatışması üzerine kurulur. Anlatıcı tarafını belli eder, kişileri yargılar ve okura ders verme eğilimi gösterir.
Şemsettin Sami, Namık Kemal ve Ahmet Mithat Efendi bu çizginin temel romancılarıdır. Dilde sadeleşme amaçlanır; fakat ağır ve süslü anlatım bütünüyle ortadan kalkmaz. Teknik kusurlar, sanatçıların türü yeni tanıyor olmasının doğal sonucudur.
II. Dönem: Sanat ve Teknik Arayış
II. Dönem’de siyasal baskının da etkisiyle toplumsal konulardan bireysel temalara, estetik kaygıya ve daha sağlam tekniğe yöneliş görülür. Recaizade Mahmut Ekrem, Samipaşazade Sezai ve Nabizade Nâzım; realizm ve natüralizmin etkisiyle gözleme, çevreye ve ruh çözümlemelerine daha çok önem verir.
Yanlış Batılılaşma, esaret ve köy gerçeği işlenmeye devam eder; ancak sanatçının olay karşısındaki müdahalesi azalır. Kişiler tek yönlü tip olmaktan çıkarak daha inandırıcı özellikler kazanır. Roman tekniği I. Dönem’e göre güçlenir.
Ölçüt
I. Dönem
II. Dönem
Sanat anlayışı
Toplum için sanat
Sanat için sanat eğilimi
Baskın akım
Romantizm
Realizm ve natüralizm
Konu
Toplumsal sorunlar, ahlak, aile, vatan
Bireysel konularla birlikte yanlış Batılılaşma, esaret ve köy yaşamı
Anlatıcı
Müdahaleci ve öğretici
Daha gözlemci ve nesnel
Teknik
Kusurlar ve rastlantılar belirgin
Daha güçlü kurgu ve çözümleme
Örnek - 5
Bir romancı, kahramanlarını kesin biçimde iyi ve kötü olarak ayırmakta; kötü kişiyi olay sonunda cezalandırmakta ve sık sık okura ahlak dersi vermektedir. Bu özellikler aşağıdakilerden hangisini düşündürür?
A) Tanzimat I. Dönem ve romantizm
B) Tanzimat II. Dönem ve natüralizm
C) Servetifünun ve realizm
D) Millî Edebiyat ve memleketçilik
E) Cumhuriyet Dönemi ve modernizm
Keskin iyi–kötü karşıtlığı, ahlaki sonuç ve okuru yönlendiren anlatıcı romantizmin ve Tanzimat’ın I. Dönem toplumcu anlayışının belirgin işaretleridir.
Cevap: A
Örnek - 6
Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat II. Dönem romanını I. Dönem romanından ayıran özelliklerden biri değildir?
A) Roman tekniğinin güçlenmesi
B) Gözleme ve ruh çözümlemelerine daha çok yer verilmesi
C) Realizm ve natüralizmin etkisinin artması
D) Anlatıcının her fırsatta okura ders vermesinin yaygınlaşması
E) Sanat ve estetik kaygının öne çıkması
Okura doğrudan ders veren müdahaleci anlatıcı I. Dönem’de daha yaygındır. II. Dönem’de sanatçı daha nesnel bir anlatıma ve sağlam tekniğe yönelir.
Cevap: D
I. DÖNEM TANZİMAT ROMANCILARI
Şemsettin Sami
Şemsettin Sami; roman, tiyatro, sözlük ve ansiklopedi alanlarında eser vermiştir. Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat‘ta birbirini tanımadan evlendirilen gençlerin trajedisi üzerinden görücü usulü evliliği eleştirir. Eserin olay örgüsünde rastlantılar, kişilerin tek yönlü kuruluşu ve melodramatik sonuç gibi ilk dönem romanına özgü kusurlar bulunur.
Örnek - 7
Görücü usulü evliliğin yol açtığı trajediyi işleyen, teknik bakımdan kusurlu olmakla birlikte Türk edebiyatının ilk yerli romanı kabul edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?
A) İntibah
B) Sergüzeşt
C) Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat
D) Muhadarat
E) Araba Sevdası
Bu özellikler Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı romanını gösterir.
Cevap: C
Namık Kemal
Namık Kemal romanı toplumu eğitme ve düşüncelerini yayma aracı olarak görür. Romantizmden etkilenmiş; kahramanlarını güçlü karşıtlıklarla kurmuş, sanatlı ve yer yer ağır bir dil kullanmıştır. İntibah‘ta deneyimsiz Ali Bey’in Mahpeyker ve Dilaşub çevresinde sürüklendiği yıkımı anlatır. Eser, ilk edebî roman kabul edilir.
Cezmi, 16. yüzyıldaki Osmanlı–İran ilişkileri çevresinde gelişen olayları işler ve ilk tarihî roman sayılır. Eserde tarihsel malzeme romantik kahramanlık anlayışıyla işlenmiştir.
Örnek - 8
Aşağıdaki eserlerden hangileri aynı sanatçıya aittir ve sırasıyla ilk edebî roman ile ilk tarihî roman kabul edilir?
A) İntibah – Cezmi
B) Sergüzeşt – Karabibik
C) Araba Sevdası – Zehra
D) Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat – Hasan Mellah
E) Muhadarat – Turfanda mı Yoksa Turfa mı?
Namık Kemal’in İntibah‘ı ilk edebî, Cezmi‘si ilk tarihî romandır.
Cevap: A
Ahmet Mithat Efendi
Ahmet Mithat Efendi, geniş halk kitlesine okuma alışkanlığı kazandırmayı amaçladığı için “hâce-i evvel” ve çok sayıda eser verdiği için “yazı makinesi” olarak anılır. Meddah geleneğini romana taşır; anlatıcı olayın akışını keserek okura seslenir, açıklama yapar ve ansiklopedik bilgi verir. Eserlerinin çoğunda romantizmin etkisi ve belirgin bir ahlak dersi vardır.
Felatun Bey ile Rakım Efendi, Batılılaşmayı yanlış anlayan Felatun Bey ile Doğu–Batı değerlerini dengeli biçimde birleştiren Rakım Efendi’yi karşılaştırır. Hasan Mellah ilk macera romanı, Esrar-ı Cinayat ilk polisiye roman kabul edilir. Hüseyin Fellah, Paris’te Bir Türk, Henüz On Yedi Yaşında, Jön Türk ve Müşahedat diğer romanları arasındadır.
Felatun BeyGösterişçi, tüketici ve yüzeysel alafranga tipidir.
Rakım EfendiÇalışkan, üretken ve Doğu–Batı dengesini kuran tiptir.
Örnek - 9
Bir romancı, olayın akışını sık sık durdurup okura bilgi vermekte; kişilerinin davranışlarını yorumlamakta ve romanı halkı eğitmenin aracı saymaktadır. Bu romancı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Samipaşazade Sezai
B) Recaizade Mahmut Ekrem
C) Ahmet Mithat Efendi
D) Nabizade Nâzım
E) Mizancı Murat
Meddah tarzındaki müdahaleci anlatımı ve halka okuma alışkanlığı kazandırma amacı Ahmet Mithat Efendi’nin ayırt edici özellikleridir.
Cevap: C
Örnek - 10
Felatun Bey ile Rakım Efendi‘de iki kişinin karşıt özelliklerle kurulmasının temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Köy ve kent yaşamını karşılaştırmak
B) Yanlış Batılılaşma ile dengeli modernleşmeyi karşı karşıya getirmek
C) Tarihî bir savaşı iki bakış açısından anlatmak
D) Esaret kurumunun birey üzerindeki etkisini göstermek
E) Natüralizmin kalıtım anlayışını kanıtlamak
Felatun Bey yüzeysel ve tüketici alafranga tipi, Rakım Efendi ise çalışkan ve dengeli modernleşmeyi temsil eder. Karşıtlık yanlış Batılılaşma eleştirisini görünür kılar.
Cevap: B
II. DÖNEM TANZİMAT ROMANCILARI
Recaizade Mahmut Ekrem
Recaizade Mahmut Ekrem, “sanat için sanat” anlayışını savunmuş ve yeni edebiyatın gelişmesinde etkili olmuştur. Roman ve hikâyelerinde realizme yaklaşır; gözlem, çevre ve kişi davranışlarını önemser. Araba Sevdası‘nda Bihruz Bey’in Fransızca sözcüklerle süslü yüzeysel yaşamı, gösteriş merakı ve yanlış Batılılaşması ironik bir anlatımla eleştirilir.
Romanın merkezindeki Bihruz Bey, Batı kültürünü bilgi ve üretim olarak değil tüketim, görünüş ve taklit olarak algılar. Eserin realist niteliği, bu tipin toplumsal çevresi ve günlük davranışları içinde gözlemlenmesinden doğar.
Örnek - 11
Gösterişli arabasıyla mesire yerlerinde dolaşan, Fransızcayı yanlış kullanan, çalışmadan tüketen ve gerçeklikle bağı zayıf bir kahraman aşağıdaki eserlerden hangisinin merkezindedir?
A) Araba Sevdası
B) Sergüzeşt
C) Karabibik
D) Cezmi
E) Turfanda mı Yoksa Turfa mı?
Bihruz Bey, Recaizade Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası romanında yanlış Batılılaşmanın ve alafranga züppeliğin temsilcisidir.
Cevap: A
Samipaşazade Sezai
Samipaşazade Sezai, romantizmden realizme geçişi temsil eder. Sergüzeşt‘te Kafkasya’dan getirilen Dilber’in esirlik ve cariyelik düzeni içinde yaşadığı acıları anlatır. Romanda romantizmin duygusal izleri sürse de gerçekçi çevre tasviri ve toplumsal gözlem güçlenmiştir. Eser, esaret sorununu bir insanlık dramı üzerinden görünür kılar.
Örnek - 12
Dilber adlı genç kızın yaşamı üzerinden esaret ve cariyelik kurumunu eleştiren, romantizmden realizme geçiş eseri sayılan roman aşağıdakilerden hangisidir?
A) Zehra
B) İntibah
C) Muhadarat
D) Sergüzeşt
E) Jön Türk
Dilber’in esaret çevresindeki trajedisi Samipaşazade Sezai’nin Sergüzeşt romanında anlatılır.
Cevap: D
Nabizade Nâzım
Nabizade Nâzım, realizm ve natüralizmin etkisinde kalmış; çevre gözlemini ve insan davranışlarını nedenleriyle açıklamayı önemsemiştir. Karabibik‘te Antalya’nın Kaş çevresindeki köy hayatını, üretim ilişkilerini ve köylünün geçim mücadelesini gerçekçi ayrıntılarla işler.
Zehra, kıskançlık duygusunun kişileri nasıl yıkıma sürüklediğini ele alır. Kalıtım, çevre ve mizacın insan davranışı üzerindeki etkisini vurgulayan eser, natüralist yönü ve psikolojik çözümlemeleri nedeniyle ilk psikolojik roman denemesi kabul edilir.
Örnek - 13
Bir roman; kıskançlığı başkişinin davranışlarını belirleyen temel güç olarak ele almakta, çevre ve mizacın yıkıcı sonuçlarını göstermekte, kişilerin ruhsal durumunu çözümlemektedir. Bu roman aşağıdakilerden hangisidir?
A) Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat
B) Zehra
C) Hasan Mellah
D) İntibah
E) Refet
Kıskançlık psikolojisi, natüralist nedenlendirme ve ruh çözümlemeleri Nabizade Nâzım’ın Zehra romanını gösterir.
Cevap: B
Örnek - 14
Aşağıdaki sanatçı–eser–akım eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
A) Şemsettin Sami – Zehra – natüralizm
B) Namık Kemal – Araba Sevdası – realizm
C) Nabizade Nâzım – Karabibik – realizm ve natüralizm
D) Ahmet Mithat Efendi – Sergüzeşt – realizm
E) Samipaşazade Sezai – Cezmi – romantizm
Karabibik, Nabizade Nâzım’ın köy yaşamını gerçekçi gözlemle ele aldığı ve natüralist etkiler taşıyan eseridir.
Cevap: C
DÖNEMİN DİĞER ROMANCILARI
Mizancı Murat
Mizancı Murat, Turfanda mı Yoksa Turfa mı? adlı tezli romanıyla tanınır. Romanın başkişisi Mansur Bey; eğitim, ahlak ve toplumsal yenileşme konularında idealist bir aydın tipi olarak kurulur. Yazar, Osmanlı toplumunun sorunlarını ve çözüm arayışlarını düşünce ağırlıklı bir kurgu içinde ele alır.
Örnek - 15
Mansur Bey adlı idealist aydın aracılığıyla eğitim, ahlak ve toplumsal yenileşme üzerine bir tez geliştiren roman aşağıdakilerden hangisidir?
A) Turfanda mı Yoksa Turfa mı?
B) Felatun Bey ile Rakım Efendi
C) Sergüzeşt
D) Muhadarat
E) Araba Sevdası
Mansur Bey, Mizancı Murat’ın toplumsal görüşlerini taşıyan Turfanda mı Yoksa Turfa mı? romanının başkişisidir.
Cevap: A
Fatma Aliye Hanım
Fatma Aliye Hanım, ders kaynaklarında Türk edebiyatının ilk kadın romancısı olarak anılır. Romanlarında kadınların eğitim, çalışma, evlilik ve bireysel irade sorunlarını işler. Muhadarat, bir kadın yazar tarafından tek başına kaleme alınan ilk roman olarak değerlendirilir. Refet, Udi, Levayih-i Hayat ve Enin diğer romanları arasındadır. Hayal ve Hakikat‘i Ahmet Mithat Efendi ile birlikte yazmıştır.
Örnek - 16
Aşağıdaki eserlerden hangisi Fatma Aliye Hanım’a ait değildir?
A) Refet
B) Udi
C) Muhadarat
D) Enin
E) Karabibik
Karabibik, Nabizade Nâzım’a aittir. Diğer eserler Fatma Aliye Hanım’ın romanlarıdır.
Cevap: E
ESERDEN SANATÇIYA ULAŞMA
Konu, Tip ve Anlatım İpuçları
AYT sorularında sanatçı adı verilmeden eser; kahraman, sorun, akım veya anlatıcı tavrıyla tanıtılabilir. Bihruz Bey yanlış Batılılaşmayı ve Recaizade’yi; Dilber esareti ve Samipaşazade Sezai’yi; Karabibik köy gerçeğini, Zehra kıskançlık psikolojisini ve Nabizade Nâzım’ı düşündürür. Felatun–Rakım karşıtlığı ile okura seslenen meddah anlatıcı Ahmet Mithat Efendi’nin; Ali Bey–Mahpeyker–Dilaşub üçgeni ise Namık Kemal’in işaretidir.
Bihruz BeyAraba Sevdası – Recaizade Mahmut Ekrem
DilberSergüzeşt – Samipaşazade Sezai
Karabibik / ZehraNabizade Nâzım
Felatun / RakımAhmet Mithat Efendi
Ali Bey / Mahpeyker / Dilaşubİntibah – Namık Kemal
Mansur BeyTurfanda mı Yoksa Turfa mı? – Mizancı Murat
Örnek - 17
Bir AYT sorusunda eser adı verilmeden şu ipuçları sunulmuştur: “Yanlış Batılılaşma eleştirilir; başkişi gösterişe düşkün, Fransızca meraklısı ve gerçeklikten kopuk bir mirasyedidir; anlatımda ironi belirgindir.” Bu eser ve sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Felatun Bey ile Rakım Efendi – Ahmet Mithat Efendi
B) Araba Sevdası – Recaizade Mahmut Ekrem
C) İntibah – Namık Kemal
D) Zehra – Nabizade Nâzım
E) Turfanda mı Yoksa Turfa mı? – Mizancı Murat
Fransızca meraklısı, gösterişçi mirasyedi Bihruz Bey’dir. Bu kişi Recaizade Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası romanının merkezindedir.
Cevap: B
Örnek - 18
Aşağıdaki açıklamalardan hangisi Tanzimat romanının gelişim çizgisini doğru özetler?
A) İlk dönem realizmle başlamış, ikinci dönemde romantizme dönülmüştür.
B) Roman doğrudan kusursuz yerli örneklerle başlamış, çeviriden yararlanılmamıştır.
C) Toplumu eğitme ve romantik karşıtlıklarla başlayan roman, ikinci dönemde gözlem ve teknik sağlamlığa yönelmiştir.
D) Her iki dönemde yalnız tarihî olaylar işlenmiştir.
E) İkinci dönemde kişi çözümlemeleri bütünüyle bırakılmıştır.
Tanzimat romanı I. Dönem’de toplumcu amaç, romantizm ve müdahaleci anlatıcıyla başlamış; II. Dönem’de realizm–natüralizm, gözlem ve daha sağlam teknik yönünde gelişmiştir.
Cevap: C
Tanzimat romanında başlayan teknik arayışın Servetifünun’da nasıl olgunlaştığını ve Millî Edebiyat’ta hangi toplumsal çevrelere açıldığını Servetifünun ve Millî Edebiyat Dönemi Türk Romanı konusunda görebilirsiniz.
