AYT Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu, İlk Fetihler ve Rumeli’ye Geçiş konu anlatımı kapsamında kuruluş tartışmaları, uç beyliğinin büyüme dinamikleri, 1453’e kadar Anadolu ve Balkan siyaseti ile Ankara Savaşı ve Fetret Devri işlenecektir.
AYT tarih konularının tamamına AYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Tarihi ve Kuruluş Tartışmaları
Kayı Geleneği, Söğüt-Domaniç ve 1299 Meselesi
Osmanlı kronikleri hanedanı Oğuzların Bozok koluna bağlı Kayı boyu ile ilişkilendirir. Geleneksel anlatıya göre Ertuğrul Gazi yönetimindeki topluluk Türkiye Selçuklu sultanı tarafından Bizans sınırındaki Söğüt’e yerleştirilmiş, Domaniç yaylak olarak kullanılmıştır. Bu anlatı hanedanın Türk-İslam ve Selçuklu mirası içindeki meşruiyetini açıklar; ancak kuruluş dönemine ait çağdaş belge az olduğu için ayrıntıların tamamı aynı kesinlikte kabul edilmez.
Ders kitaplarında 1299, Osman Bey’in bağımsız hareket etmeye başlamasını simgeleyen geleneksel kuruluş tarihidir. Buna karşılık Halil İnalcık, Osman Bey’in Bizans ordusunu yenerek çevredeki gaziler için çekim merkezi hâline geldiği 1302 Koyunhisar (Bafeus) Savaşını siyasi bir devletin ortaya çıkışında daha güçlü dönüm noktası sayar. Dolayısıyla 1299 ile 1302 birbirini dışlayan iki ezber değil; bağımsızlık kabulü ile belgelenebilir askerî-siyasi görünürlüğe farklı ağırlık veren iki ölçüttür.
Bir tarihçi Osman Bey’in 1299’da bağımsız hareket ettiğine dair sonraki dönem kroniklerini önemsemekle birlikte, Bizanslı tarihçi Pachymeres’in de kaydettiği 1302 Bafeus zaferini “çevredeki savaşçıların Osman Bey’in liderliğini tanımasını sağlayan uluslararası görünürlük eşiği” olarak değerlendirmiştir.
Bu tarihçinin yaklaşımı aşağıdakilerden hangisini savunmaktadır?
B) Devletleşmenin yalnız soy bağıyla açıklanmasını
C) Kuruluşun, sembolik bağımsızlık ile belgelenebilir siyasi güç kazanımı gibi farklı ölçütlerle tartışılabileceğini
D) Koyunhisar’ın Anadolu Türk birliğini tamamladığını
E) Osmanlı kurumlarının 1302’den önce eksiksiz kurulduğunu
Gibbons, Köprülü, Wittek ve İnalcık’ın Yaklaşımları
Herbert Adams Gibbons, Osmanlıların küçük ve yakın zamanda Müslüman olmuş bir toplulukla yerli Rum unsurların kaynaşmasından doğduğunu ileri sürmüştür. Bu tez Türk-İslam kurumsal devamlılığını yeterince açıklamadığı ve sınırlı kanıta dayandığı için günümüzde güçlü biçimde eleştirilir. Fuat Köprülü ise Osmanlı kuruluşunu Türkiye Selçukluları ve Anadolu Türk-İslam dünyasının devamı içinde; uç coğrafyası, Türkmen nüfusu, Ahiler, abdallar, gaziler ve diğer toplumsal gruplarla açıklar.
Paul Wittek, savaşçıları bir araya getiren gaza ideolojisini kuruluşun temel dinamiği sayar. Halil İnalcık ise gaza unsurunu reddetmeden tek başına yeterli görmez; hanedan liderliği, adalet ve uzlaşma siyaseti, Selçuklu yönetim tecrübesi, nüfus hareketleri, coğrafi fırsatlar ve Orhan Bey dönemindeki kurumlaşmayı birlikte değerlendirir. Bu yaklaşımlar, Osmanlı Beyliği’nin kuruluşunu farklı toplumsal, siyasi, coğrafi ve ideolojik etkenlere ağırlık veren açıklamalarla ele alır.
Osmanlı kuruluşuyla ilgili dört görüş şöyle özetlenmiştir:
I. Türk-İslam siyasi ve toplumsal birikimi ile uç gruplarının rolü belirleyicidir.
II. Gaza ideolojisi farklı kökenlerden savaşçıları hanedanın çevresinde birleştirmiştir.
III. Küçük bir topluluk, yerli Rum unsurlarla kaynaşarak yeni bir siyasi yapı oluşturmuştur.
IV. Gaza yanında hanedan liderliği, adalet, coğrafya ve kurumsallaşma birlikte ele alınmalıdır.
Bu görüşlerin Köprülü-Wittek-Gibbons-İnalcık sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
B) II-I-IV-III
C) III-IV-I-II
D) IV-III-II-I
E) I-III-II-IV
13. Yüzyıl Sonunda Anadolu, Bizans ve Balkanların Durumu
Anadolu’da Otorite Boşluğu ve Beylikler Düzeni
1243 Kösedağ Savaşı’ndan sonra Türkiye Selçukluları İlhanlı denetimine girmiş; ağır vergiler, taht müdahaleleri ve yerel güçlerin bağımsızlaşması Anadolu’da merkezî otoriteyi parçalamıştı. Batı uçlarına yerleştirilen Türkmenler hem Moğol baskısından görece uzakta bulunuyor hem de Bizans topraklarına yönelen akınlarda insan kaynağı oluşturuyordu. Osmanlı Beyliği bu ortamda Germiyan ve Karesi gibi daha büyük Türk beylikleriyle çevriliydi.
Osmanoğullarının ilk aşamada güçlü Türk beylikleriyle yıpratıcı mücadele yerine zayıflayan Bizans sınırına yönelmesi, kaynaklarını fetih ve yerleşmeye ayırmasını sağladı. İlhanlı otoritesinin kuzeybatı uçlarında daha zayıf hissedilmesi de yerel karar alanını genişletti. Bu durum “rakipsiz büyüme” değil; rakiplerin niteliğini ve genişleme yönünü doğru seçme avantajıdır.
Osmanlı Beyliği’nin kuruluş çevresiyle ilgili;
I. İlhanlı denetiminin kuzeybatı uçlarında görece zayıf olması,
II. Bizans tekfurlarının ortak savunmadan yoksun bulunması,
III. Balkan güçlerinin siyasi ve mezhepsel bakımdan parçalanması
olguları birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılır?
B) Doğu baskısının sınırlı, batıdaki hedeflerin parçalı olması hareket alanını genişletmiştir.
C) Bizans ve Balkan devletleri Osmanlılarla sürekli ittifak yapmıştır.
D) Anadolu’daki bütün beylikler Osmanlılara başlangıçta bağlanmıştır.
E) Avrupa’da merkezî monarşiler bütünüyle ortadan kalkmıştır.
Bizans Tekfurları, Balkan Parçalanması ve Avrupa
Bizans İmparatorluğu hanedan mücadeleleri, mali sorunlar ve merkez-taşra gerilimi yaşıyordu. Kuzeybatı Anadolu’daki birçok kale ve kasaba merkezden görece bağımsız davranan tekfurlar tarafından yönetiliyordu. Tekfurların ortak savunma kuramaması, Osmanlıların bir kaleyi kuşatırken başka bir yerel güçle anlaşma yapabilmesine imkân verdi.
Balkanlarda Sırp, Bulgar, Macar ve yerel hanedan güçleri arasında birlik yoktu; Katolik-Ortodoks rekabeti ve feodal baskılar ortak cephe kurulmasını zorlaştırıyordu. Batı Avrupa’da İngiltere ile Fransa arasındaki Yüz Yıl Savaşları sürerken Orta Avrupa’daki güçler de kendi çekişmeleriyle meşguldü. Bu şartlar Osmanlı ilerleyişini otomatikleştirmedi; fakat rakiplerin eş zamanlı ve sürekli bir birleşik savunma kurmasını güçleştirdi.
14. yüzyıl başında Bizans tekfurlarının merkezden bağımsız davranmak yerine tek komuta altında ortak savunma kurduğu ve Balkan devletlerinin mezhep-siyasi çekişmelerini geçici olarak sona erdirdiği varsayılsın.
Diğer şartlar aynı kalırsa bu değişikliğin Osmanlılar üzerindeki en doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisi olurdu?
B) İlhanlı Devleti’nin aynı anda yıkılması
C) Karesi donanmasının kuruluşta Osmanlılara geçmesi
D) Anadolu’da gaza düşüncesinin tamamen yok olması
E) Türkiye Selçuklu Devleti’nin yeniden güçlenmesi
Osmanlıların Kısa Sürede Büyümesini Sağlayan Etkenler
Uç Coğrafyası, Gaza ve Stratejik Esneklik
Bizans sınırındaki uç, ganimet ve yeni toprak arayan gazileri, yerleşim alanı arayan Türkmenleri ve dinî-sosyal önderleri çekiyordu. Gaza, fetih çevresinde meşruiyet ve dayanışma üreten önemli bir kavramdı; ancak her savaşın yalnız dinî amaçla yapıldığı anlamına gelmez. Toprak, vergi, ticaret yolu, güvenlik ve hanedan çıkarı da kararları etkiliyordu.
Osmanlı yöneticileri gerektiğinde savaş, evlilik, satın alma, ittifak ve geçici uzlaşma yollarını birlikte kullandı. Kaynaklarda müdara olarak geçen, güçlü rakiple uygun zamanı bekleyene kadar iyi geçinme siyaseti bu esnekliğin örneğidir. Fethedilen bölgelerde yerli nüfusu tümüyle dışlamak yerine vergi ve üretim düzenini sürdürmek de askerî başarıyı kalıcı yönetime dönüştürdü.
Osmanlılar bir Bizans tekfuruyla geçici anlaşma yaparken başka bir kaleyi kuşatmış, fetih sonrasında üretici köylünün toprağında kalmasına izin vermiş ve yeni bölgeye Türkmen aileler yerleştirmiştir.
Bu uygulamalar aşağıdaki yargılardan hangisini en güçlü biçimde destekler?
B) Osmanlı genişlemesinin askerî güç, geçici uzlaşma ve nüfus-ekonomi yönetimini birlikte kullandığını
C) Fethedilen yerlerde bütün yerli nüfusun sürüldüğünü
D) Tekfurların tamamının aynı anda Osmanlı hizmetine girdiğini
E) Osmanlıların yalnız Anadolu beyliklerine karşı savaştığını
Gaziler, Ahiler, Abdallar, Fakılar ve Bacıyan-ı Rum
Uç toplumunda yalnız savaşçılar yoktu. Gaziyan-ı Rum veya alperenler fetih ve sınır güvenliğinde; Ahiyan-ı Rum şehir esnafı, dayanışma ve ekonomik örgütlenmede; Abdalan-ı Rum dervişler ve zaviyeler aracılığıyla yerleşme ve manevi nüfuzda; Fakiyan-ı Rum hukuk, eğitim ve dinî hizmetlerde etkiliydi. Bacıyan-ı Rum adıyla anılan kadın teşkilatlanması da üretim, sosyal dayanışma ve yerleşik hayatın kurulmasıyla ilişkilendirilir.
Bu gruplar tek merkezden yönetilen modern kurumlar gibi düşünülmemelidir. Ortak işlevleri, uç beyliğine savaşçı, bilgi, üretim, hukuk, barınma, iaşe ve meşruiyet sağlayan toplumsal bir çevre oluşturmalarıdır. Osmanlı büyümesinin yalnız meydan savaşlarıyla açıklanamamasının temel nedeni budur.
Görselde bir sınır yerleşmesinde demirci-esnaf atölyesi, yolcuya hizmet veren zaviye çevresi, dokuma ve erzak düzenleyen kadınlar, tarımla uğraşan aileler ve atlı bir alp birlikte gösterilmiştir.
Buna göre Osmanlı kuruluş çevresiyle ilgili;
I. askerî faaliyetlerin üretim ve iaşe ağından bağımsız olmadığı,
II. toplumsal desteğin yalnız hanedan mensuplarıyla sınırlı kalmadığı,
III. uç yerleşmesinde güvenlik, ekonomi ve sosyal dayanışmanın birbirini tamamladığı
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Osman Bey Dönemi: İlk Fetihler ve Koyunhisar Savaşı
Karacahisar, Bilecik, İnegöl ve Yenişehir Hattı
Osman Bey, Söğüt-Domaniç çevresindeki hareket alanını kaleler ve ulaşım yolları üzerinden genişletti. Karacahisar’ın alınmasıyla önemli bir tekfur merkezi denetim altına girdi; pazar vergisi alınması ve Dursun Fakih’in kadı tayin edilmesi, fetih alanında düzenli yönetim kurma arayışını gösterdi. Bilecik, Yarhisar ve İnegöl çevresindeki başarılar ise birbirinden kopuk akınları bağlantılı bir bölge hâkimiyetine dönüştürdü.
Yenişehirin alınması ve idare merkezi yapılması, Bursa-İznik yönündeki harekât için ileri üs oluşturdu. Osman Bey’in stratejisi yalnız kale sayısını artırmak değildi; tekfurlar arası bağlantıyı kesmek, güvenli ulaşım hattı kurmak ve fethedilen yerde hukuk-vergi düzeni oluşturmaktı. Bu nedenle ilk fetihler, askerî başarı ile idarî yerleşmenin birlikte ilerlediği bir kuşatma zinciri olarak okunmalıdır.
Osman Bey döneminde Karacahisar’da kadı görevlendirilmiş ve pazar vergisi alınmış; Yenişehir ileri merkez yapılmış; çevredeki kaleler birbirini tamamlayan bir hat üzerinde ele geçirilmiştir.
Bu bilgiler aşağıdakilerden hangisini gösterir?
B) Askerî genişlemenin hukuk, vergi ve mekânsal bağlantı kurma adımlarıyla desteklendiğini
C) Başkentin kuruluşta Edirne’ye taşındığını
D) Osmanlıların deniz gücüyle Bizans’ı kuşattığını
E) Anadolu Türk siyasi birliğinin Osman Bey zamanında tamamlandığını
Koyunhisar (Bafeus) Savaşı (1302)
Osman Bey’in İznik’i baskı altına alması üzerine Bizans, bölgedeki tekfurların kuvvetleriyle Osmanlı ilerleyişini durdurmak istedi. 1302’de Yalova çevresindeki Koyunhisar’da yapılan savaş Osmanlıların zaferiyle sonuçlandı. Bu mücadele, Osman Bey’in bir Bizans ordusuyla yaptığı ve çağdaş Bizans kaynaklarına yansıyan ilk büyük savaş kabul edilir.
Zafer, İznik ve Bursa çevresindeki Bizans savunmasını zayıflatırken Osman Bey’in ününü artırdı; yeni gazilerin ve Türkmen savaşçıların beyliğe katılmasını kolaylaştırdı. Bununla birlikte İznik ve Bursa aynı anda fethedilmedi. Koyunhisar’ın önemi, şehirlerin derhâl düşmesinden değil; kuşatma baskısını sürdürebilecek siyasi-askerî çekim gücünün oluşmasından kaynaklanır.
Koyunhisar’dan sonra İznik ve Bursa hemen fethedilmemiş olmasına rağmen Osman Bey’in çevresinde daha çok gazi toplanmış, Bizans’ın bölgesel savunması zayıflamış ve Osmanlılar çağdaş kaynaklarda daha görünür hâle gelmiştir.
Buna göre savaşın önemi aşağıdakilerden hangisiyle en doğru açıklanır?
B) Bizans İmparatorluğu’nu aynı yıl ortadan kaldırması
C) Rumeli’deki bütün kaleleri Osmanlılara bırakması
D) Anadolu beyliklerini tek devlet altında birleştirmesi
E) Haçlı Seferlerini kesin olarak sona erdirmesi
Orhan Bey Dönemi: Bitinya Fetihleri ve Devletleşme
Bursa, Palekanon, İznik ve İzmit
Uzun süre çevresi denetim altına alınan Bursa 1326’da fethedildi ve kısa süre sonra başkent oldu. Bursa’nın üretim, ticaret ve nüfus kaynakları göçebe-uç niteliğindeki beyliğe şehir ekonomisi kazandırdı. Osmanlıların İznik’i kuşatması üzerine yardım için gelen Bizans ordusu 1329 Palekanon (Maltepe) Savaşı’nda yenildi.
Palekanon zaferi Bizans’ın Anadolu’daki kalelerine kara yoluyla etkili yardım gönderme imkânını azalttı. Ardından İznik 1331’de, İzmit 1337’de alındı. Böylece Bitinya’nın başlıca şehirleri ve Marmara’nın doğu-güney ulaşım hattı Osmanlı denetimine girdi; Bizans’ın Anadolu’daki savunma alanı büyük ölçüde daraldı.
Bursa’nın fethinden sonra Osmanlılar İznik’i kuşatmış; Bizans’ın yardım ordusu Palekanon’da yenilmiş; daha sonra İznik ve İzmit ele geçirilmiştir.
Bu olay dizisi aşağıdaki stratejilerden hangisine örnektir?
B) Deniz aşırı sömürge kurma
C) Anadolu beyliklerini aynı gün savaşla ortadan kaldırma
D) Başkenti sürekli doğuya taşıma
E) İstanbul’u fethetmeden Balkanlardan çekilme
Beylikten Düzenli Devlete Geçiş
Orhan Bey döneminde ilk düzenli yaya ve müsellem birlikleri kuruldu; divan, vezirlik ve para düzeni belirginleşti. İznik’te açılan medrese, müderris görevlendirilmesi ve şehirlerde imar faaliyetleri eğitim-idare kapasitesini artırdı. Bursa’nın başkent oluşu, saray ve bürokrasi çevresinin şehirde toplanmasını kolaylaştırdı.
Bu kurumların ayrıntısı bir sonraki teşkilat konusunda ele alınacaktır; burada önemli olan siyasî sonuçtur: Düzenli asker, mali kaynak, karar organı ve eğitimli görevliler olmadan uzun kuşatmaları sürdürmek ve fethedilen şehirleri yönetmek mümkün değildi. Kurumlaşma fetihlerin sonucu olduğu kadar yeni fetihlerin kapasite koşuluydu.
Orhan Bey döneminde düzenli birliklerin kurulması, akçe bastırılması, divan ve vezirlik uygulamasının belirginleşmesi ile İznik’te medrese açılması birlikte değerlendirildiğinde;
I. askerî, mali ve idarî kapasitenin eş zamanlı geliştirildiği,
II. fethedilen şehirleri yönetmenin uzman görevli gerektirdiği,
III. kurumlaşmanın genişleme kapasitesini artırdığı
yargılarından hangilerine ulaşılır?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Karesioğullarının Katılması ve Rumeli’ye Geçiş
Karesi Mirası: Toprak, Donanma ve Komutanlar
Balıkesir-Çanakkale çevresindeki Karesioğulları, iç taht mücadelesinden yararlanan Orhan Bey döneminde yaklaşık 1345’te Osmanlı topraklarına katıldı. Bu, Osmanlılara katılan ilk Anadolu beyliğidir. Kazanım yalnız arazi değildir: Karesi’nin küçük donanması, denizcilik bilgisi ve Hacı İlbey, Evrenos Bey, Ece Halil gibi Rumeli sahasını tanıyan komutanları Osmanlı hizmetine girdi.
Çanakkale Boğazı’nın Anadolu yakasına yaklaşılması, Rumeli’ye asker ve erzak taşıma maliyetini düşürdü. Böylece Karesi’nin katılması, Anadolu birliğine yönelik ilk adımlardan biri olmakla birlikte asıl kısa vadeli etkisini deniz gücü ve Balkan geçiş kapasitesinde gösterdi.
Karesioğullarının katılmasıyla Osmanlıların Çanakkale çevresine, denizcilere ve tecrübeli uç komutanlarına sahip olması aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğrudan açıklamaz?
B) Rumeli coğrafyasını tanıyan komutanların seferlerde kullanılmasını
C) Balkan ilerleyişi için kıyı gerisi hazırlığının güçlenmesini
D) Anadolu’daki bütün beyliklerin aynı anda Osmanlılara bağlanmasını
E) Deniz gücü ile kara fetihlerinin birbirini desteklemesini
Kantakuzen İttifakı, Çimpe ve Gelibolu
Bizans’taki taht mücadelesinde VI. Ioannes Kantakuzen, Orhan Bey’den askerî yardım aldı; ittifak hanedan evliliğiyle güçlendirildi. Yardımlar karşılığında Çimpe Kalesi 1353’te Osmanlılara üs olarak verildi. 1354’teki deprem Gelibolu çevresindeki savunmayı zayıflatınca Süleyman Paşa bölgeyi ele geçirip Anadolu’dan nüfus ve asker taşıyarak köprübaşını genişletti.
Çimpe geçici askerî erişim, Gelibolu ise boğaz geçişini ve Rumeli’de sürekli ikmali mümkün kılan kalıcı üs işlevi gördü. Tekirdağ, Malkara, Keşan, Çorlu ve Lüleburgaz yönündeki ilerleme bu köprübaşından beslendi. Rumeli’ye geçiş bu nedenle “bir defalık deniz seferi” değil; diplomatik fırsatın lojistik üs ve nüfus politikasıyla kalıcılaştırılmasıdır.
Çimpe’nin askerî yardım karşılığında elde edilmesi, Gelibolu çevresinin savunmasının deprem sonrasında zayıflaması ve Süleyman Paşa’nın Anadolu’dan insan-erzak taşıması birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir?
B) Diplomatik fırsat, doğal koşul ve lojistik örgütlenmenin aynı genişleme sürecinde birleştiği
C) Osmanlıların Bizans iç siyasetine hiçbir zaman karışmadığı
D) Gelibolu’nun Karesi Beyliği tarafından fethedildiği
E) Balkanlarda iskân yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı
Rumeli’de İskân, İstimâlet ve Kalıcı Yönetim
İskân ve Şenlendirme Politikası
İskân, fethedilen Rumeli topraklarına özellikle konar-göçer Türkmen ailelerin planlı biçimde yerleştirilmesidir. Devlet ailelere toprak, vergi kolaylığı ve üretim imkânı sağlarken stratejik yolların, geçitlerin ve boşalmış köylerin nüfuslanmasını hedefledi. Yerleştirilen toplulukların izinsiz biçimde eski bölgelerine dönmesi engellenerek uygulamanın kalıcı olması sağlandı.
İskân yalnız nüfus aktarımı değildir. Üretime açılan arazi ordunun iaşesini ve vergi tabanını genişletir; yolların güvenliği yeni fetihlerin lojistiğini kolaylaştırır; Türk-İslam kültür çevresi cami, zaviye, pazar ve köylerle kökleşir. Bu nedenle iskânın demografik, ekonomik, askerî ve kültürel sonuçları birlikte düşünülmelidir.
İstimâlet, Adalet ve Yerli Nüfusun Korunması
İstimâlet, fethedilen yerlerde halka hoşgörülü ve uzlaştırıcı davranarak yeni yönetime bağlılığı artırma siyasetidir. Yerli halkın can ve mal güvenliğinin korunması, ibadetine devam edebilmesi, ağır feodal yüklerin azaltılması, üretici köylünün toprağında tutulması ve yerel dinî önderlerle uzlaşılması bu kapsamda değerlendirilir.
İstimâlet zorla din değiştirme değildir; iskânla da aynı kavram değildir. İskân yeni nüfusun yerleştirilmesi, istimâlet mevcut nüfusun yönetimle uzlaştırılmasıdır. Birlikte uygulandıklarında fethedilen bölge hem yeni insan ve üretim kaynağı kazanmış hem de yerli toplumun direniş maliyeti azaltılmıştır.
Rumeli’de stratejik bir geçide Türkmen ailelerin yerleştirilmesi, bu ailelere tarla verilmesi ve yakındaki köylerde yaşayan Ortodoks halkın ibadet düzeni ile mülkiyetinin korunması;
I. iskân,
II. istimâlet,
III. şenlendirme
politikalarından hangilerinin birlikte uygulandığını gösterir?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Görselde yeni yönetim altındaki bir Balkan kasabasında açık kalan kilise, işleyen pazar, onarılan köprü, kayıt tutan görevli ve gündelik hayatını sürdüren yerli halk ile kasabaya gelen Türkmen aile, sürü ve tarım araçları birlikte gösterilmiştir.
Bu kanıtlardan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
B) Nüfus aktarımı ile toplumsal uzlaşmanın birlikte yürütüldüğüne
C) Ulaşım altyapısının ekonomik ve askerî düzen için önemsendiğine
D) Fethedilen bütün halkın zorla din değiştirmeye mecbur bırakıldığına
E) Devletin vergi ve kayıt düzeni kurduğuna
I. Murad Dönemi: Edirne ve Balkan Zaferleri
Edirne’nin Fethi ve Rumeli Merkezinin Kurulması
I. Murad döneminde Sazlıdere çevresindeki başarıdan sonra Edirne 1363’te fethedildi. Meriç ve Tunca havzalarını, Balkan içlerine uzanan yolları ve İstanbul’un batı bağlantısını denetleyen şehir bir süre sonra başkent yapıldı. Başkentin Bursa’dan Edirne’ye taşınması Anadolu’dan vazgeçildiği anlamına gelmez; Balkan harekâtını yönetmek için komuta, ikmal ve yönetim merkezinin ileri alınmasıdır.
Rumeli Beylerbeyliği’nin kurulması, tımar ve iskân uygulamalarının sistemleştirilmesi fethedilen bölgelerin tek tek uç beylerinin geçici alanı olmaktan çıkarılıp merkezî idareye bağlanmasına hizmet etti. Edirne bu yönüyle hem askerî sıçrama noktası hem de Rumeli’nin idarî başkentidir.
Edirne’nin fethedildikten sonra başkent yapılması ve Rumeli Beylerbeyliği’nin oluşturulması aşağıdaki amaçlardan hangisini en kapsamlı biçimde açıklar?
B) Anadolu’daki bütün topraklardan kesin olarak vazgeçmek
C) Bizans’a deniz ticaretinde tam bağımsızlık vermek
D) Tımar sistemini yalnız Bursa çevresinde uygulamak
E) Rumeli’deki Türk nüfusunu Anadolu’ya geri taşımak
Sırpsındığı, Çirmen ve I. Kosova
Edirne’nin alınmasına karşı oluşturulan Haçlı kuvvetleri ders kitabı kronolojisinde 1364 Sırpsındığı Savaşı’nda yenildi. 1371 Çirmen zaferi Makedonya ve Sırbistan yönündeki ilerlemeyi kolaylaştırdı; Balkan yöneticilerinden bir bölümü Osmanlı üstünlüğünü tanıdı. Ploşnik’teki 1387 yenilgisi ise ilerlemenin kesintisiz olmadığını ve yeni bir ittifakı teşvik ettiğini gösterir.
1389 I. Kosova Savaşı Osmanlı zaferiyle sonuçlandı; Sırp direnci kırıldı ve Balkan hâkimiyeti güçlendi. I. Murad savaş alanında öldürüldü, yerine Yıldırım Bayezid geçti. Bir hükümdarın ölmesine rağmen ordunun dağılmaması ve verasetin hızla sonuçlanması, devlet yapısının kişisel savaşçı çevresini aşmaya başladığını gösterir.
Sırpsındığı ve Çirmen zaferleri Osmanlı ilerleyişini kolaylaştırmış; Ploşnik yenilgisi yeni bir Balkan ittifakına zemin hazırlamış; I. Kosova’da bu ittifak yenilmiştir.
Bu süreç aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
B) Bir yenilginin yeni ittifak doğurabildiğini, kalıcılığın ise ardışık askerî ve idarî cevaplar gerektirdiğini
C) Osmanlıların Kosova’dan sonra Rumeli’yi terk ettiğini
D) Bütün Balkan devletlerinin ilk fetihte Osmanlılara katıldığını
E) I. Murad’ın ölümünün devleti aynı gün sona erdirdiğini
Kuruluş Döneminde Anadolu Türk Siyasi Birliği Politikası
Evlilik, Satın Alma, İlhak ve Savaş
Osmanlılar Anadolu’da tek bir genişleme yöntemi kullanmadı. Karesi taht mücadelesine müdahale ve ilhakla katıldı. Germiyan hükümdarı Süleyman Şah’ın kızı Devlet Hatun’un Yıldırım Bayezid’le evlenmesi üzerine Kütahya, Simav, Emet ve Tavşanlı çevresi çeyiz olarak verildi. Hamitoğullarından Akşehir, Beyşehir, Seydişehir, Yalvaç ve çevresindeki bazı topraklar para karşılığında satın alındı.
Karamanoğulları ise Osmanlıların Anadolu’daki üstünlüğünü kabul etmeyen güçlü rakipti; savaşlar yoluyla baskı altına alındı fakat Ankara Savaşı sonrasında yeniden ortaya çıktı. Bu farklı yollar, Osmanlı yönetiminin hanedan ilişkisi, mali güç, iç çekişme ve askerî kuvveti aynı birlik hedefi için duruma göre kullandığını gösterir.
Aşağıdaki gelişmelerden hangileri diplomatik veya mali yöntemle Anadolu birliği kurma girişimlerine örnektir?
I. Germiyan topraklarının bir bölümünün çeyiz yoluyla alınması
II. Hamid topraklarının bir bölümünün satın alınması
III. Karesi’deki taht mücadelesine müdahale edilerek beyliğin ilhakı
IV. Karamanoğullarıyla savaşılması
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
E) I, II, III ve IV
Doğu-Batı Dengesi ve Siyasi Birliğin Kırılganlığı
Anadolu’da siyasi birlik, Rumeli seferlerinin arkasını güvenceye almak ve insan-vergi kaynaklarını merkezileştirmek için gerekliydi. Buna karşılık Anadolu’daki her müdahale Karamanoğulları gibi rakiplerin direncini ve Timur’a sığınan eski beylerin muhalefetini artırdı. Osmanlılar batıda fetih yaparken doğuda hanedanlar arası meşruiyet ve üstünlük mücadelesi yürütüyordu.
Kurulan birlik ilk aşamada tam ve kalıcı değildi. Bazı beylik toprakları doğrudan yönetilirken bazılarında eski hanedan üyeleri veya yerel güçler varlığını sürdürdü. 1402 Ankara yenilgisinden sonra beyliklerin yeniden kurulabilmesi, birliğin merkezî askerî başarıya bağlı ve henüz kırılgan olduğunu kanıtladı.
Yıldırım Bayezid döneminde Anadolu’da geniş bir siyasi birlik kurulmasına rağmen, Timur’un zaferinden sonra eski beyliklerin önemli bir bölümü yeniden ortaya çıkmıştır.
Bu durum öncelikle aşağıdakilerden hangisini gösterir?
B) Rumeli’de hiçbir Osmanlı kurumunun bulunmadığını
C) Karesi’nin Ankara Savaşı’ndan sonra ilk kez kurulduğunu
D) Timur’un Balkanlarda doğrudan yönetim kurduğunu
E) Osmanlıların Anadolu’da hiç toprak kazanmadığını
Yıldırım Bayezid Dönemi: Niğbolu ve İstanbul Kuşatmaları
Balkanlarda Üstünlük ve Niğbolu Savaşı (1396)
Yıldırım Bayezid, I. Kosova sonrasında Sırbistan’ı bağlı güç olarak düzenledi; Bulgar topraklarının önemli bölümünü Osmanlı yönetimine aldı ve Tuna hattına ulaştı. Osmanlıların Balkan ilerleyişi ile İstanbul kuşatması Avrupa’da büyük bir Haçlı ittifakı doğurdu. Macar kralının öncülüğündeki Fransız, Alman, Burgonya ve diğer şövalye birlikleri Niğbolu Kalesi’ni kuşattı.
1396 Niğbolu Savaşı Osmanlı zaferiyle sonuçlandı. Zafer Balkanlardaki Osmanlı üstünlüğünü güçlendirdi, Macar baskısını geriletti ve Yıldırım Bayezid’in İslam dünyasındaki prestijini artırdı. Ancak Haçlı tehlikesi kalıcı biçimde sona ermedi; Varna ve II. Kosova gibi yeni ittifaklar 15. yüzyılda ortaya çıkacaktı.
Niğbolu zaferi sonrasında Osmanlıların Balkan üstünlüğü pekişmiş ve Yıldırım Bayezid’in itibarı artmış; buna karşılık sonraki yıllarda yeni Haçlı ittifakları kurulmuştur.
Bu bilgi aşağıdaki yargılardan hangisini doğrular?
B) Niğbolu’nun Osmanlı yenilgisi olduğunu
C) Zaferden sonra Balkan topraklarının tümünün terk edildiğini
D) Haçlıların Anadolu Hisarı’nı inşa ettiğini
E) Osmanlıların Tuna hattına ulaşamadığını
İstanbul Kuşatmaları ve Anadolu Hisarı
Yıldırım Bayezid İstanbul’u birkaç kez kuşatarak Bizans’ı baskı altına aldı. Boğazın Anadolu yakasında Anadolu Hisarını yaptırması, Karadeniz yönünden gelebilecek yardımı denetleme ve kuşatma lojistiğini güçlendirme amacını taşıyordu. Bizans şehirde bir Türk mahallesi, cami ve kadı bulunmasını kabul eden düzenlemelerle baskıyı hafifletmeye çalıştı.
Kuşatmalar; Niğbolu Haçlı seferi, Anadolu’daki Karamanoğlu sorunu ve doğuda büyüyen Timur tehlikesi nedeniyle kesintiye uğradı. Bu durum kuşatmanın yalnız surları aşma meselesi olmadığını gösterir: Başarılı sonuç için deniz-boğaz denetimi, kesintisiz ikmal, ağır kuşatma teknolojisi ve dış cephelerin güvenliği birlikte gereklidir.
Yıldırım Bayezid’in İstanbul kuşatmalarını sürdürürken Anadolu Hisarı’nı yaptırması; fakat Haçlı seferi, Karamanoğlu mücadelesi ve Timur tehdidi karşısında kuşatmayı kesmesi aşağıdaki çıkarımlardan hangisini destekler?
B) Boğaz lojistiği geliştirilse bile çok cepheli güvenlik sorununun kuşatmayı sürdürülemez kılabileceğini
C) İstanbul’un Yıldırım döneminde fethedildiğini
D) Anadolu Hisarı’nın Balkan içlerinde kurulduğunu
E) Bizans’ın Osmanlılara askerî yardım gönderdiğini
Ankara Savaşı (1402): Nedenleri ve Sonuçları
Timur-Osmanlı Rekabetinin Nedenleri
Timur, Orta Asya ve İran’dan Anadolu’ya uzanan büyük bir güç kurmuştu. Yıldırım Bayezid’in Anadolu beyliklerini Osmanlı yönetimine almasıyla topraklarını kaybeden beyler Timur’a sığındı; Timur’un bölgeden uzaklaştırdığı Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf ve Celayirli Ahmed ise Osmanlılara sığındı. İki hükümdarın rakiplerinin iadesini istemesi gerilimi artırdı.
Erzincan hâkimiyeti, Doğu Anadolu üzerindeki üstünlük, iki cihan hükümdarlığı iddiası ve sert mektuplaşmalar da çatışmayı kaçınılmaz hâle getirdi. 28 Temmuz 1402‘de Ankara yakınındaki Çubuk Ovası’nda yapılan savaşta bazı Anadolu beyliği birliklerinin Timur tarafına geçmesi ve ordunun yorgunluğu Osmanlı yenilgisinde etkili oldu; Yıldırım Bayezid esir düştü.
Anadolu beyliklerini topraklarından uzaklaştıran Yıldırım Bayezid’in karşısında, bu beylerin Timur’u desteklemesi; Timur’un rakiplerinin ise Osmanlılara sığınması aşağıdaki neden türlerinden hangisini öne çıkarır?
B) Yalnız mezhep farklılığının savaşı başlatması
C) Balkan devletlerinin Anadolu’yu birleştirmesi
D) Bizans’ın Timur ordusunu yönetmesi
E) Niğbolu Savaşı’nın yapılmamış olması
Siyasi Birliğin Dağılması ve Bizans’ın Rahatlaması
Timur eski Anadolu beyliklerinin çoğunu yeniden kurdu; Osmanlıların Anadolu siyasi birliği dağıldı. Yıldırım’ın oğulları arasındaki taht mücadelesi Fetret Devrini başlattı. İstanbul’un fethi yaklaşık yarım yüzyıl gecikti; Bizans, şehzadeler arasındaki rekabetten yararlanarak ömrünü uzattı.
Buna karşılık Osmanlı Devleti bütünüyle ortadan kalkmadı ve Balkan topraklarının önemli bölümü elde tutuldu. Dolayısıyla Ankara Savaşı “Osmanlıların sonu” değil; merkezî otoritenin çökmesi, Anadolu birliğinin bozulması ve hanedan iç savaşının başlamasıdır. Bu ayrım Fetret Devri’nin niteliğini doğru anlamak için zorunludur.
Ankara Savaşı’nın aşağıdaki sonuçlarından hangisi diğerlerinden farklı olarak Bizans’ın siyasi ömrünü doğrudan uzatmıştır?
B) Şehzadeler arasında taht mücadelesinin başlaması
C) İstanbul üzerindeki birleşik Osmanlı baskısının kesintiye uğraması
D) Yıldırım Bayezid’in esir düşmesi
E) Anadolu Türk siyasi birliğinin bozulması
Fetret Devri (1402-1413) ve Devletin Devamlılığı
Şehzadeler Mücadelesi ve Merkezî Otorite Krizi
Yıldırım Bayezid’in oğulları Süleyman, İsa, Musa ve Mehmet Çelebiler farklı merkezlerde hâkimiyet kurarak birbirleriyle mücadele etti. Süleyman Çelebi Edirne’de Rumeli topraklarını, İsa ve Mehmet Çelebiler Anadolu’nun farklı kesimlerini, Musa Çelebi ise daha sonra Rumeli’yi denetlemeye çalıştı. Bizans ve Balkan güçleri şehzadeler arasındaki dengeye müdahale ederek kendi güvenliklerini artırmak istedi.
Fetret, hanedanın sona erdiği dönem değil; aynı hanedandan birden fazla hükümdarlık iddiasının merkezî egemenliği parçaladığı iç savaştır. Mehmet Çelebi rakiplerini aşamalı biçimde yenip 1413’te Musa Çelebi’yi ortadan kaldırınca Edirne’de tek hükümdar oldu ve siyasi birlik yeniden kuruldu.
Fetret Devri’nde farklı şehzadelerin Bursa, Edirne ve Anadolu’nun başka merkezlerinde kendi adlarına hüküm sürmesine rağmen Osmanlı hanedanı ortadan kalkmamıştır.
Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en doğru ifade edilir?
B) Yabancı bir hanedanın Osmanlı ülkesini bütünüyle ilhakı
C) Cumhuriyet yönetimine geçiş
D) Anadolu ve Rumeli’nin aynı anda nüfussuz kalması
E) Veraset sorununun kesin kurallarla çözülmesi
Rumeli Toprakları Neden Tamamen Kaybedilmedi?
Ankara yenilgisi Anadolu merkezliydi; Timur ordusu Balkanlarda doğrudan işgal yönetimi kurmadı. Rumeli’deki tımar düzeni, askerî-idarî kadrolar, yerleştirilmiş Türkmen nüfus ve istimâlet politikasıyla yönetime bağlanan yerli unsurlar varlığını sürdürdü. Osmanlı şehzadelerinin Edirne gibi merkezlerde iktidar kurabilmesi de bu kurumsal zemine dayanıyordu.
Aynı dönemde Balkan devletleri Osmanlı topraklarını paylaşacak kalıcı bir birlik oluşturamadı; Bizans ise askerî bakımdan geniş çaplı karşı saldırı yapacak güçte değildi. Bu nedenle merkezî otorite parçalanmasına rağmen bölgesel yönetim ağları tamamen çökmedi. Devletin yeniden birleşebilmesi, Rumeli’deki bu devamlılık sayesinde kolaylaştı.
Ankara yenilgisinden sonra Rumeli’deki Osmanlı hâkimiyetinin önemli ölçüde korunmasında;
I. Timur’un Balkanlarda doğrudan işgal yönetimi kurmaması,
II. tımar, iskân ve istimâletle oluşmuş yerel düzenin sürmesi,
III. Balkan devletlerinin kalıcı ortak cephe kuramaması
etkenlerinden hangileri etkili olmuştur?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Çelebi Mehmet Dönemi: Yeniden Birleşme ve İç Tehditler
“İkinci Kurucu” ve Merkezî Otoritenin Onarılması
Mehmet Çelebi 1413’te kardeşlerini yenerek Anadolu ve Rumeli’deki Osmanlı topraklarını tek hükümdarlık altında birleştirdi. Ankara sonrasında yeniden kurulan beyliklerin tamamını ortadan kaldıramadı; ancak Saruhan gibi bazı bölgeleri yeniden bağladı, Karamanoğlu baskısını sınırladı ve devlet teşkilatını işler hâle getirdi.
Bu nedenle I. Mehmet “Osmanlı Devleti’nin ikinci kurucusu” olarak anılır. Unvan yeni bir devlet kurmasından değil; hanedan iç savaşını sona erdirerek merkezî otoriteyi, orduyu ve yönetim zincirini yeniden birleştirmesinden kaynaklanır. Dönemin başarısı fethedilen alanın büyüklüğünden çok, parçalanmış egemenliğin onarılmasıyla ölçülür.
I. Mehmet’in “ikinci kurucu” sayılmasında aşağıdaki gelişmelerden hangisi belirleyicidir?
B) Fetret Devri’ni sona erdirip parçalanmış egemenliği tek merkezde yeniden toplaması
C) Anadolu’daki bütün beylikleri kalıcı olarak ortadan kaldırması
D) İlk kez Rumeli’ye geçmesi
E) Niğbolu Savaşı’nı kazanması
Şeyh Bedreddin, Düzmece Mustafa ve Venedik Savaşı
Musa Çelebi döneminde kazaskerlik yapan Şeyh Bedreddin, Fetret sonrasında İznik’te gözetim altında tutuldu. Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal’in Batı Anadolu’daki hareketleriyle ilişkili 1416 ayaklanması dinî, toplumsal ve siyasi boyutlar taşıdı; merkezî otorite tarafından bastırıldı. Olayı yalnız “toprak eşitliği” gibi tek nedene indirgemek kaynakların karmaşıklığını gözden kaçırır.
Yıldırım’ın oğlu olduğunu ileri sürerek Bizans’ın desteğiyle ortaya çıkan Mustafa Çelebi hanedan meşruiyetini kullanan başka bir tehditti; I. Mehmet döneminde etkisizleştirilip Bizans gözetimine bırakıldı. 1416’da Venediklilerle yapılan ve Osmanlı donanmasının yenildiği savaş ise ilk Osmanlı-Venedik deniz mücadelesi kabul edilir. Üç gelişmenin ortak noktası, yeniden kurulan merkezin sosyal muhalefet, hanedan iddiası ve deniz gücü eksikliğiyle aynı anda sınanmasıdır.
Şeyh Bedreddin hareketi, Mustafa Çelebi’nin hanedan iddiası ve Venedik’le ilk deniz savaşının aynı dönemde yaşanması aşağıdaki değerlendirmelerden hangisini destekler?
B) Fetret sonrasında devletin toplumsal-siyasi muhalefet, veraset meşruiyeti ve deniz rekabeti gibi farklı alanlarda sınandığını
C) Osmanlıların denizde hiçbir devletle karşılaşmadığını
D) Mustafa Çelebi’nin Şeyh Bedreddin’in müridi olduğunu
E) Venedik’in Anadolu siyasi birliğini kurduğunu
II. Murad Dönemi: Balkanlarda Kesin Üstünlük
İç İsyanlar, Anadolu Dengesi ve Edirne-Segedin
II. Murad tahta çıktığında Bizans’ın serbest bıraktığı Mustafa Çelebi Rumeli’de hükümdarlık iddiasıyla ilerledi; ardından padişahın kardeşi Küçük Mustafa isyan etti. Her iki hareketin bastırılması merkezî otoriteyi güçlendirdi. II. Murad Anadolu’da Germiyan mirasını aldı, Karaman ve diğer beyliklerle mücadele etti; ancak doğu-batı dengesini sürekli korumak zorundaydı.
1443-1444 Haçlı ilerleyişi ve Anadolu’daki Karamanoğlu baskısı karşısında Edirne-Segedin Antlaşması imzalandı. Antlaşmayla Sırbistan yeniden kuruluyor, Tuna sınırı düzenleniyor ve barış süresi öngörülüyordu. II. Murad kısa süre sonra tahtı genç oğlu II. Mehmet’e bıraktı; fakat bu değişiklik Avrupa’da Osmanlı yönetiminin zayıfladığı düşüncesini doğurdu ve yeni Haçlı seferini teşvik etti.
II. Murad’ın Edirne-Segedin sonrasında tahtı II. Mehmet’e bırakması Avrupa’da Osmanlı yönetiminin zayıfladığı düşüncesini doğurmuş; antlaşma bozulunca II. Murad yeniden ordunun başına geçerek Varna’da zafer kazanmıştır.
Bu gelişmeler aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
B) Edirne-Segedin’in İstanbul’un fethini tamamladığını
C) Haçlıların antlaşmaya sürekli bağlı kaldığını
D) II. Mehmet’in Varna’da hayatını kaybettiğini
E) Osmanlıların Balkanlardan gönüllü çekildiğini
Varna, Buçuktepe ve II. Kosova
Antlaşmayı bozan Haçlı ordusu karşısında II. Murad yeniden ordunun başına geçti ve 1444 Varna Savaşını kazandı; Lehistan-Macaristan kralı savaşta öldü. II. Mehmet’in ilk saltanatı sırasında çıkan 1446 Buçuktepe İsyanı, maaş ve para değeri sorunlarının kapıkulu siyaseti üzerindeki etkisini gösterdi; II. Murad yeniden tahta çıktı.
Macar komutanı Jan Hunyad’ın öncülüğündeki yeni ittifak 1448 II. Kosova Savaşında yenildi. Bu zafer, Haçlıların Osmanlıları Balkanlardan çıkarma ümidi ve kapasitesini uzun süre kırdı; Balkan hâkimiyetini daha güvenli hâle getirdi ve İstanbul’un fethi öncesinde batı cephesinde stratejik rahatlık sağladı.
Varna zaferine rağmen dört yıl sonra yeni bir Haçlı ordusuyla II. Kosova Savaşı’nın yapılması ve bu savaşın da Osmanlı zaferiyle sonuçlanması aşağıdakilerden hangisini gösterir?
B) Varna’nın Osmanlı yenilgisi olduğunu
C) II. Kosova’dan sonra Anadolu beyliklerinin tümünün ortadan kalktığını
D) Bizans’ın Balkanlarda en güçlü devlet hâline geldiğini
E) Osmanlı ordusunun yalnız deniz birliklerinden oluştuğunu
1299-1453 Kuruluş Siyasetinin Genel Modeli
Söğüt’ten Bursa ve Edirne’ye Merkez Değişimi
Söğüt-Domaniç uç topluluğunun hareket ve yerleşme tabanıydı. Yenişehir, Bursa ve İznik yönündeki kuşatmalar için ileri merkez işlevi gördü. Bursa, şehir ekonomisi ve kurumlaşmayla devletin Anadolu başkentine dönüştü. Edirne ise Balkan yollarını yöneten askerî-idarî merkez oldu. Bu sıra yalnız başkent isimleri değil, devletin ölçek değişimidir.
Merkezlerin batıya ilerlemesi, ana fetih cephesine yaklaşma ve ikmal süresini azaltma amacını taşırken Anadolu bağlantısı korunmuştur. Ankara ise doğu-batı yolları ve Anadolu siyaseti bakımından önemlidir; Rumeli’ye uzanan başkent dizisinin parçası değildir. Mekânların işlevini bilmek, kronolojiyi ezberden neden-sonuç analizine dönüştürür.
Fetih, Kurum, Nüfus ve Diplomasi Birlikteliği
Osmanlıların 1453 öncesi büyümesi tek bir nedene indirgenemez. Uç coğrafyası ve gaza insan kaynağı oluşturmuş; merkezî hanedan liderliği bu kaynağı hedefe yöneltmiş; düzenli ordu, tımar, divan ve maliye fetihleri sürdürülebilir kılmış; iskân ve istimâlet Rumeli’de kalıcılık sağlamıştır.
Karesi’nin ilhakı, Germiyan’la evlilik, Hamid’den satın alma, Bizans iç savaşından Çimpe kazanımı ve Haçlı ittifaklarına karşı meydan savaşları, diplomasi ile askerî gücün birlikte kullanıldığını gösterir. Ankara yenilgisi modelin kırılganlığını, Fetret sonrası toparlanma ise kurum ve bölgesel bağların dayanıklılığını ortaya koyar. II. Kosova’dan sonra güvenli hâle gelen Balkan cephesi, II. Mehmet’in İstanbul’a yönelmesi için gerekli stratejik zemini hazırlamıştır.
→
→
Osmanlı kuruluş sürecinde;
I. Koyunhisar zaferinin yeni savaşçıları çekmesi,
II. Bursa’nın şehir ekonomisi ve kurumlaşma merkezi olması,
III. iskân-istimâletin Rumeli’deki nüfus ve bağlılık düzenini güçlendirmesi,
IV. Fetret sırasında Rumeli yönetim ağlarının tamamen dağılmaması
gelişmeleri birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılır?
B) Kuruluş sürecinde yalnız coğrafi tesadüflerin etkili olduğu
C) Rumeli fetihlerinin Anadolu’daki kurumlardan bağımsız yürüdüğü
D) Ankara yenilgisinin hiçbir siyasi sonuç doğurmadığı
E) Şehirleşmenin uç toplumunu zorunlu olarak ortadan kaldırdığı
Haritada 1 Söğüt’ü, 2 Bursa’yı, 3 Çimpe-Gelibolu köprübaşını, 4 Edirne’yi, 5 Ankara’yı göstermektedir.
Buna göre;
I. 1’den 2’ye geçiş, uç merkezinden şehir ekonomisi ve kurumlaşma merkezine dönüşümü,
II. 3’ten 4’e geçiş, geçici köprübaşından Balkan içlerindeki idarî-askerî merkeze ilerlemeyi,
III. 5 numaralı merkez, Rumeli yönündeki başkent dizisinin son halkasını
ifadelerinden hangileri doğrudur?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Sonraki Konu: Osmanlı Devlet Teşkilatı, Ordu ve Yönetici Sınıf