KPSS paragrafta anlam konu anlatımında konu, ana düşünce, yardımcı düşünce, başlık, çıkarım ve parçanın yanıtladığı soru; kapsam ve çeldirici denetimiyle birlikte işlenecektir.
KPSS Türkçe konularının tamamına KPSS konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Paragrafın Anlam Haritasını Kurma
Paragrafı Anlam Birimi Olarak Okumak
Paragraf, aynı merkez düşünce çevresinde birleşen cümleler bütünüdür. Her cümle eşit görev taşımaz: biri konuyu açar, biri temel yargıyı kurar, diğerleri bu yargıyı gerekçe, örnek veya ayrıntıyla destekler. Bu nedenle tek cümleye tutunmak yerine cümlelerin ortak yönünü ve birbirine ne kattığını görmek gerekir.
Bu parçanın anlam örgüsüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
B) Son cümle önceki bilgileri ortak bir yargıda birleştirir.
C) Parçanın amacı su yollarının yapım tekniğini öğretmektir.
D) İkinci cümle ilk cümledeki düşünceyi çürütür.
E) Parçada yalnız tarihsel bir olay sıralanmıştır.
Soru Kökünü Önce Okumak
Aynı parça; konu, ana düşünce, yardımcı düşünce veya başlık sorusuna kaynak olabilir. Bu yüzden önce soru kökündeki görevi belirlemek gerekir. “Ne anlatılıyor?” konuya, “Asıl mesaj nedir?” ana düşünceye, “Hangisine değinilmemiştir?” ayrıntılara, “En uygun başlık?” ise konu ile ana düşüncenin ortak özetine yöneltir.
B) Bu parçanın temel iletisi aşağıdakilerden hangisidir?
C) Yazarın vurgulamak istediği düşünce nedir?
D) Bu parçada üzerinde durulan konu nedir?
E) Bu parçadan çıkarılabilecek en kapsamlı yargı hangisidir?
Konu, Ana Düşünce, Destek ve Başlık Ayrımı
Akılda kalıcı bir denetim için N-A-D-B sırasını kullanın: Ne anlatılıyor = konu; yazarın amacı = ana düşünce; hangi detaylar veriliyor = yardımcı düşünce; bütünü hangi kısa ad karşılar = başlık. Bu dört öğe aynı merkezde buluşur fakat birbirinin yerine geçmez.
Aşağıdakilerden hangisi bu parçanın konusudur?
B) Katalog sisteminin diğer hizmetlerden üstünlüğü
C) Her kütüphanede danışman bulunması gerektiği
D) Kitap sayısının bütünüyle önemsiz olduğu
E) Sessiz çalışmanın başarıyı kesin olarak artırdığı
Paragrafta Konu
Konuyu Bulma
Konu, yazarın üzerinde durduğu kişi, kavram, olay, durum veya sorundur. Genellikle bir söz öbeğiyle ifade edilir; öğüt veya sonuç bildiren tam yargı olmak zorunda değildir. Parçaya “Yazar neyi anlatıyor, neden bahsediyor?” soruları yöneltilir ve cevap metnin bütününü kapsayacak genişlikte seçilir.
Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?
B) Kıyı kumullarının oluşumu ve bitkilerle korunması
C) Bitki köklerinin tarım toprağına etkisi
D) Kıyı yapılaşmasının ekonomik sonuçları
E) Kumulların turizm amacıyla kullanılması
Konu Seçeneğinde Kapsam Ayarı
Konu seçeneği ne tek ayrıntıya daralmalı ne de parçanın dışına taşmalıdır. “Göçmen kuşların sulak alanlarda dinlenmesi” anlatılan bir parçada “kuşlar” fazla geniş, “bir leyleğin yolculuğu” fazla dar olabilir. Doğru seçenek, bütün cümlelerin kesişim kümesidir.
Bu parçanın konusunu en doğru sınırla veren seçenek hangisidir?
B) Yetişkinlerin çocuklarla iletişimi
C) Serbest oyunun sosyal becerilere katkısı ve aşırı müdahalenin etkisi
D) Oyun kurallarının tarihsel değişimi
E) Çocukların anlaşmazlık yaşamasının nedenleri
Anahtar Sözcük Bir İpucudur, Kanıt Değildir
Sık tekrarlanan sözcükler konuya götürebilir; ancak tek başına belirleyici değildir. Zamirler, eş anlamlılar ve çağrışım alanları aynı konuyu farklı sözcüklerle sürdürebilir. Konu, kelime sayımıyla değil cümlelerin ortak anlamıyla bulunur.
Bu bilgiye göre konu belirlenirken aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?
B) İlk cümledeki her ad konu sayılmalıdır.
C) Aynı kavrama yönelen farklı ifadeler birlikte değerlendirilmelidir.
D) Mecazlı ifadeler bütünüyle yok sayılmalıdır.
E) Yalnız son cümlenin yüklemine bakılmalıdır.
Paragrafta Ana Düşünce
Temel İleti ve Yazılış Amacı
Ana düşünce, yazarın konu hakkında okura iletmek istediği temel yargıdır. “Bu parça neden yazılmıştır, yazar asıl neyi savunuyor?” sorularıyla aranır. Konudan farklı olarak tam bir yargı bildirir ve metindeki bütün önemli ayrıntıları aynı çatı altında toplar.
Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
B) Bütün meydanlar aynı mimari plana göre kurulmalıdır.
C) Meydan düzenlemesinde ulaşım kadar toplumsal kullanım da gözetilmelidir.
D) Ortak etkinlikler yalnız tarihî meydanlarda yapılmalıdır.
E) Hızlı ulaşım kent yaşamının tek gereğidir.
Açık ve Örtük Ana Düşünce
Ana düşünce bazen “Bu nedenle, kısacası, sonuç olarak” gibi bir bağlayıcıyla doğrudan verilir; bazen de metnin bütününden çıkarılır. Son cümleyi otomatik olarak cevap seçmek hatalıdır. Son cümle örnek veya ayrıntıysa, temel ileti cümleler arasındaki ortak yön yorumlanarak kurulmalıdır.
Bu parçanın ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?
B) Saha notları yalnız kesin sonuçları içermelidir.
C) Araştırma sürecinin değişimleri de bilimsel kaydın değerli bir parçasıdır.
D) Her araştırmada aynı varsayım kullanılmalıdır.
E) Bilimsel sonuçlar gözlemden bağımsızdır.
Konu ile Ana Düşünceyi Ayırma
Konu çoğunlukla tarafsız bir adlandırmadır; ana düşünce konuya ilişkin sav, sonuç veya öneridir. “Dijital arşivler” konu olabilir; “Dijital arşivler erişimi artırırken özgün belgelerin korunmasını da kolaylaştırır.” ana düşüncedir. Seçenekte yüklem bulunması tek başına yetmez; yargı metnin amacını karşılamalıdır.
B) Konu: Yerel tohumların korunması — Ana düşünce: Yerel tohumlar, tarımsal çeşitliliğin sürmesi için korunmalıdır.
C) Konu: Müzeler gereklidir — Ana düşünce: Müze türleri
D) Konu: Kentler kalabalıktır — Ana düşünce: Kent nüfusu
E) Konu: İklim değişmelidir — Ana düşünce: Hava olayları
Ana Düşünce Seçeneğinde Kapsam ve Ton
Doğru ana düşünce ne metnin bir ayrıntısına daralır ne de “her, yalnız, kesinlikle, bütünüyle” gibi metnin desteklemediği güçlü ifadelerle genişler. Yazar olasılık bildiriyorsa seçenek kesinlik; eleştiri bildiriyorsa seçenek yasaklama yüklememelidir.
Bu parçanın ana düşüncesi hangisidir?
B) Yüz yüze çalışma her koşulda zorunlu tutulmalıdır.
C) Yeni çalışanlar uzaktan hiçbir şey öğrenemez.
D) Çalışma biçimleri seçilirken zaman kazancı ile etkileşim gereksinimi birlikte değerlendirilmelidir.
E) İş yerindeki bütün fikirler rastlantıyla oluşur.
Yardımcı Düşünce ve Çıkarım
Doğrudan Verilen Yardımcı Düşünceler
Yardımcı düşünceler ana iletiyi gerekçe, örnek, karşılaştırma veya ayrıntıyla destekler. Birden fazladır ve her biri metindeki bir kanıta dayanır. Seçenek metindeki cümlenin eş anlamlı bir yeniden ifadesi olabilir; aynı kelimeleri taşımaması yanlış olduğu anlamına gelmez.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
B) Besin yerini bütün arılar aynı anda keşfeder.
C) Arılar yön bulma ve bilgi aktarmada birden fazla mekanizma kullanır.
D) Arı dansı yalnız kaynağın türünü bildirir.
E) Bulutlu hava arıların kovana dönmesini olanaksızlaştırır.
Metne Dayalı Çıkarım
Çıkarım, metinde aynen yazmayan fakat verilenlerden zorunlu veya güçlü biçimde doğan yargıdır. Kişisel bilgi eklemek çıkarım değildir. Her seçenekte “Bunu kanıtlayan hangi söz var?” sorusu sorulmalı; yalnız mümkün olan değil, metinden temellendirilebilen yargı seçilmelidir.
Bu parçadan restoratörle ilgili aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?
B) Müdahalesinin izlenebilir ve geri alınabilir olmasına önem vermiştir.
C) Tablonun bütün eski boyalarını çıkarmıştır.
D) Yalnız doğal ışıkta çalışmıştır.
E) Eserin ressamını kesin olarak belirlemiştir.
Olumsuz Soru Kökünü Yönetme
“Çıkarılamaz, söylenemez, değinilmemiştir, ulaşılamaz” köklerinde dört seçenek metinle doğrulanır; dışarıda kalan cevap olur. Önce olumsuzluğu işaretlemek, sonra her seçenek için kısa bir metin kanıtı bulmak dikkatsizlik hatasını azaltır.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?
B) Öğrencinin etkin katılımı önemsenmiştir.
C) Sanatsal çalışmalar programa dâhildir.
D) Kuramsal bilgi uygulamayla ilişkilendirilmiştir.
E) Model ülkedeki bütün okullarda aynı biçimde uygulanmıştır.
Aşırı Genelleme ve Dış Bilgi Tuzağı
Bir seçenek gerçek hayatta doğru olabilir ama metinden çıkmıyorsa elenir. “Bazı”yı “tüm”, “etkileyebilir”i “kesinlikle etkiler”, “önemlidir”i “tek etkendir” biçimine dönüştüren seçenekler kapsamı aşar. KPSS’de güçlü çeldiriciler çoğu kez metindeki doğru bilgiyi abartır.
Aşağıdaki yargılardan hangisi parçadaki bilginin kapsamını aşar?
B) Yoğun aydınlatılmış yapılar çevresinde rota sapması görülebilir.
C) Etkinin bütün kuş türlerinde ve her koşulda gerçekleştiği kesindir.
D) Işık yoğunluğu ile yön davranışı arasında ilişki kurulmuştur.
E) Gözlem belirli çevresel koşullara bağlanmıştır.
Paragrafta Başlık
Başlığı Belirleme
Başlık, parçanın konusu ile temel yönelimini kısa ve kapsayıcı biçimde yansıtır. Bir ayrıntıyı adlandıran, metinde hiç bulunmayan iddialı sonuç ekleyen veya kapsamı gereksiz genişleten başlıklar elenir. Başlık tam cümle olmak zorunda değildir; çoğunlukla birkaç sözcükten oluşur.
Bu parçaya en uygun başlık hangisidir?
B) Haritalarda Ölçek Hesabı
C) Haritanın Kültürel Hafızası
D) Dünyanın En Eski Yolları
E) Coğrafi Keşiflerin Sonu
Başlıkta Kapsam ve İlgi Çekicilik Dengesi
İlgi çekici olmak, parçanın dışına çıkma izni vermez. Mecazlı bir başlık ancak metnin merkezini doğru çağrıştırıyorsa uygundur. İki farklı ayrıntı ortak bir yargıya bağlanıyorsa başlık yalnız birini değil ikisini kapsayan üst kavramı seçmelidir.
Bu parçaya aşağıdaki başlıklardan hangisi en uygundur?
B) Çiftçilerin Günlük Çalışması
C) Bitki Çeşitliliğini Korumanın İki Yolu
D) Yalnızca Tohum Bankaları
E) Tarımda Makineleşme
Parçanın Yanıtladığı Soruyu Bulma
Soru ile Cevabın Kapsamını Eşleştirme
Bir paragrafın hangi soruya cevap olduğunu bulurken yalnız ortak sözcüklere bakılmaz. Soru; cevaptaki bütün önemli bilgileri çağırmalı, cevapta bulunmayan bir neden, zaman veya değerlendirme istememelidir. Tanımlayıcı cevap “nedir?”, süreç anlatan cevap “nasıl?”, gerekçe veren cevap “neden?” sorusuyla uyumludur.
Bu parça aşağıdaki sorulardan hangisine cevap olarak verilmiş olabilir?
B) Ses peyzajı nedir ve hangi öğelerden oluşabilir?
C) Kuş sesleri insan sağlığını nasıl etkiler?
D) Trafik sesleri hangi saatlerde artar?
E) Pazar çağrıları neden geçmişte kalmıştır?
Diyalogda Eksik Soruyu Tamamlama
Röportaj sorularında cevabın yalnız ilk cümlesi değil tüm yönleri okunur. Cevap hem kişisel deneyim hem gerekçe içeriyorsa soru bunları karşılamalıdır. Evet-hayır sorusu geniş bir açıklamayı başlatabilir; yine de sorunun odağı cevap boyunca korunmalıdır.
Çevirmen: Bir metne başlamadan önce yazarın başka yapıtlarını ve dönemin dilini incelerim. Ancak araştırma, metnin sesini bastırmamalı. Son aşamada cümleleri yüksek sesle okuyarak Türkçede doğal akıp akmadığını denetlerim.
Bu konuşmada boş bırakılan yere hangisi getirilmelidir?
B) Yabancı dil öğrenmeye kaç yaşında başladınız?
C) En çok hangi yayıneviyle çalıştınız?
D) Çevirmenlerin çalışma saatleri neden değişir?
E) Bir kitabın satış başarısını nasıl ölçersiniz?
Karma Paragraf Sorularını Çözme
Ortak Parçada Birden Fazla Soruyu Yönetme
Aynı parça üzerinden konu, ana düşünce ve yardımcı düşünce sorulduğunda her soruda parçayı baştan yorumlamak yerine kısa bir anlam özeti çıkarılır. Önce konu söz öbeği, sonra ana yargı, ardından kanıt ayrıntıları not edilir. Böylece bir sorunun seçeneği diğer sorunun cevabına karıştırılmaz.
Bu parçayla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
B) Konu: Müze açıklamalarının düzenlenmesi — Ana düşünce: Temel bilgi ile isteğe bağlı ayrıntı dengelenmelidir.
C) Konu: Ziyaretçi sayıları — Ana düşünce: Müzeler ücretsiz olmalıdır.
D) Konu: Tarihî nesnelerin korunması — Ana düşünce: Dijital araçlar nesnenin yerini alır.
E) Konu: Okuma alışkanlığı — Ana düşünce: Uzun metinler her zaman daha öğreticidir.
Son Eleme: Kanıt, Kapsam ve Ton
Son iki seçenek arasında kalındığında üç denetim yapılır: kanıt metinde var mı, kapsam bütün parçaya uyuyor mu, ton yazarın kesinlik düzeyini koruyor mu? Doğru seçenek çoğu zaman metni en süslü anlatan değil, en az anlam kaybıyla yeniden kurandır.
Bu parçadan çıkarılabilecek en kapsamlı yargı hangisidir?
B) Her fotoğraf gerçeği bilinçli olarak çarpıtır.
C) Fotoğrafın belge değeri, üretim ve kullanım bağlamı dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
D) Kadraja alınmayan unsurlar görüntüden daha önemlidir.
E) Fotoğrafların anlamı yalnız onları çeken kişi tarafından bilinir.