TYT TABLO, GRAFİK VE VERİ YORUMLAMA PROBLEMLERİ

0
150
TYT tablo grafik ve veri yorumlama problemleri konu anlatımı

TYT tablo, grafik ve veri yorumlama problemleri konu anlatımı kapsamında grafik başlığı, eksen, ölçek ve birimlerin yorumlanması; nokta, sütun, çizgi ve daire grafiklerinin okunması; farklı gösterimlerin karşılaştırılması; eksik veri, ağırlıklı oran ve çok adımlı tablo hesaplamaları işlenecektir.
TYT Matematik konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.

TYT grafik problemlerinde gösterim dili

Başlık, Eksen, Ölçek ve Birim

Grafiğin başlığı incelenen büyüklüğü, eksenler değişkenleri, ölçek ise çizgiler arasındaki sayısal farkı gösterir. “Satış (bin adet)” biçimindeki bir eksende görülen 24 değeri 24 değil, 24.000 adet anlamına gelir. Eksen sıfırdan başlamıyorsa görsel fark gerçek oransal farktan daha büyük algılanabilir.

Aynı dört aylık satış verisi farklı gösterimlerle sunulabilir. Tabloda Ocak, Şubat, Mart ve Nisan aylarının satış miktarları sırasıyla 16, 24, 32 ve 8 bin adettir. Tablo kesin değerleri, sütun grafiği aylık miktarların karşılaştırmasını, çizgi grafiği bu sıradaki değişimin yönünü, daire grafiği ise satışların dört aylık toplam içindeki payını öne çıkarır.

Dikkat
Grafikteki şekle bakarak yaklaşık işlem yapmak yerine eksen değerleri kullanılmalıdır. Kesik eksen, farklı birim veya yüzde–merkez açı dönüşümü gözden kaçırılırsa doğru görünen bir karşılaştırma yanlış sonuca götürebilir.

Örnek - 1
Dört aylık satış verisinde Ocak ayındaki satış miktarı %50 artırılıyor, Nisan ayındaki satış miktarı iki katına çıkarılıyor; Şubat ve Mart aylarındaki satış miktarları değişmeden kalıyor. Yeni toplam içinde Ocak ve Nisan satışlarının birlikte payı yüzde kaç olur?
Ocak, Şubat, Mart ve Nisan aylarındaki satış miktarlarının tablo, sütun, çizgi ve daire grafiklerindeki gösterimleri

A) 35
B) 37,5
C) 40
D) 4123
E) 45
Ocak satış miktarı 16 * 1,50 = 24 bin, Nisan satış miktarı 8 * 2 = 16 bin olur. Şubat ve Mart satış miktarları 24 ve 32 bindir. Yeni toplam 24 + 24 + 32 + 16 = 96 bin, Ocak ile Nisan satışlarının toplamı 40 bindir. Pay 4096 * 100 = %4123 bulunur.

Cevap: D

Nokta Grafiği ve İki Değişkeni Eşleştirme

Nokta grafiğinde her işaret, yatay ve düşey eksenlerdeki iki değerin kesişimini gösterir. Örneğin alış fiyatı yatay, satış fiyatı düşey eksende verildiğinde bir ürünün kârı, noktanın düşey değeri ile yatay değeri arasındaki farktır. Noktalar bir zaman sırası veya sürekli değişim göstermiyorsa çizgiyle birleştirilmez; her nokta kendi değer çiftiyle okunur.

Örnek - 2
Grafikteki ürünlerin her birinden birer tane satılmıştır. Yalnız bir ürünün satış fiyatına %20 indirim uygulanınca beş üründen elde edilen toplam kâr 50 TL olduğuna göre indirim hangi ürüne uygulanmıştır?
Ürünlerin alış ve satış fiyatlarını eşleştiren TYT nokta grafiği

A) A ürünü
B) B ürünü
C) C ürünü
D) D ürünü
E) E ürünü
İndirimden önce ürünlerin birer satışından elde edilen kârlar sırasıyla 10, 15, 10, 15 ve 15 TL’dir; toplam kâr 65 TL olur. Toplam kârın 50 TL’ye düşmesi için 15 TL indirim yapılmalıdır. Satış fiyatının %20’si 15 TL olan ürünün satış fiyatı 75 TL’dir; bu değer E ürününe aittir.

Cevap: E

Sütun ve çizgi grafikleri

Gruplanmış Sütunlarda Toplam ve Yüzde Fark

Gruplanmış sütun grafiğinde her renk ayrı bir seriyi temsil eder. Toplam isteniyorsa aynı seriye ait sütunlar toplanır; artış oranı isteniyorsa fark başlangıç değerine bölünür. İki toplam arasındaki “yüzde kaç fazla” sorusunda payda, karşılaştırmanın temel alınan küçük ya da önceki değeridir.

Örnek - 3
Grafikteki dört dönemin tamamında A mağazasının toplam satışı, B mağazasının toplam satışından yüzde kaç fazladır?
İki mağazanın dönemlere göre satışlarını gösteren sütun grafiği

A) 8
B) 10
C) 12
D) 15
E) 20
A mağazasının toplamı 120 + 150 + 180 + 210 = 660, B mağazasının toplamı 100 + 140 + 160 + 200 = 600 bin adettir. Fark 60 olduğundan B toplamına göre yüzde fark 60600 * 100 = %10’dur.

Cevap: B

Çizgi Grafiğinde Değişim ve Seri Karşılaştırması

Çizgi grafiğinde noktalar tek tek değerleri, noktaları birleştiren parçalar ise değişimin yönünü gösterir. Bir çizginin daha dik görünmesi her zaman daha büyük oransal değişim anlamına gelmez; ölçek ve başlangıç değeri birlikte okunmalıdır. Birden fazla seri varsa aynı aya ait noktalar eşleştirilmeden karşılaştırma yapılmamalıdır.

Örnek - 4
Beş ay boyunca iki fabrikanın aynı aydaki üretimleri arasındaki mutlak farkların ortalaması kaç tondur?
İki fabrikanın aylara göre üretimini gösteren çizgi grafiği

A) 14
B) 16
C) 18
D) 20
E) 22
Aylık mutlak farklar sırasıyla 30, 10, 10, 20 ve 20 tondur. Toplam fark 90 olduğundan ortalama 905 = 18 ton bulunur.

Cevap: C

Daire grafiği ve birlikte verilen gösterimler

Daire Grafiğinde Pay, Yüzde ve Merkez Açı

Daire grafiğinin bütünü %100’e ve 360°’ye karşılık gelir. Bir dilimin merkez açısı 90° ise payı 90360 = 14, yani %25’tir. Gerçek miktar bulunurken önce toplamla pay çarpılır. İade, fire veya başarı oranı gibi ikinci bir yüzde verildiğinde bu oran ilgili dilimin miktarına uygulanır.

Örnek - 5
Satılan 1200 ürünün iade edilmeyenlerinin toplam sayısı kaçtır?
Ürün satış payları ile iade oranlarını gösteren daire grafiği ve tablo

A) 1080
B) 1098
C) 1110
D) 1122
E) 1140
A ürününden 300 adet satılmış, %4’ü iade edildiği için 288 adet kalmıştır. B ürünü 420 adettir ve %10 iade sonrası 378 adet kalır. C ürünü 480 adettir ve %5 iade sonrası 456 adet kalır. Toplam 288 + 378 + 456 = 1122’dir.

Cevap: D

Farklı Türdeki İki Veriyi Ağırlıklı Birleştirme

Bir tabloda toplam kişi sayısı, grafikte başarı yüzdesi veriliyorsa yüzdeler doğrudan toplanmaz veya aritmetik ortalaması alınmaz. Her grubun başarılı kişi sayısı ayrı hesaplanır; başarıların toplamı bütün adayların toplamına bölünür. Grup büyüklükleri farklı olduğunda ağırlıklı oran ortaya çıkar.

Örnek - 6
Üç yıldaki adayların tamamı birlikte değerlendirildiğinde genel başarı oranı yüzde kaçtır?
Yıllara göre aday sayısı ve başarı oranlarını gösteren tablo ve sütun grafiği

A) 48
B) 50
C) 52
D) 53
E) 54
Başarılı aday sayıları 800 * 0,60 = 480, 1000 * 0,54 = 540 ve 1200 * 0,45 = 540’tır. Toplam 1560 başarılı aday, 3000 aday içinde bulunduğundan genel oran 15603000 * 100 = %52 olur.

Cevap: C

Eksik veri ve çoklu grafik problemleri

Ortalama Bilgisinden Eksik Değeri Bulma

Eksik veri sorularında önce ortalama kullanılarak toplam bulunur. Bilinen değerler bu toplamdan çıkarıldığında eksik değer elde edilir. Sonraki ayın değeri eksik aya bağlıysa işlem sırası korunmalı; eksik değer bulunmadan ikinci yüzde uygulanmamalıdır.

Örnek - 7
İlk beş ayın satış ortalaması 72 adettir. Altıncı ayın satışı beşinci ay satışının %125’i olduğuna göre altıncı ayın satış değeri kaç adettir?
Ocak-Nisan satış miktarları sırasıyla 64, 72, 80 ve 68 adet olan sütun grafiği ile ilk beş ay ortalaması ve altıncı ay bilgisini veren tablo

A) 85
B) 90
C) 92
D) 95
E) 100
Beş aylık toplam satış 5 * 72 = 360 adettir. İlk dört ayın toplamı 64 + 72 + 80 + 68 = 284 adet olduğundan beşinci ayın satışı 360 – 284 = 76 adet olur. Altıncı ayın satışı 76 * 1,25 = 95 adet bulunur.

Cevap: D

Aynı Sürece Ait İki Çizgi Grafiğini Eşleştirme

İki grafik aynı hareketi farklı büyüklüklerle anlatabilir. Her iki yatay eksen de geçen zamanı saat cinsinden gösterir. Zaman noktaları eşleştirildiğinde alınan yol artarken yakıtın ne kadar azaldığı bulunabilir. Sabit değişim görülüyorsa birim yol başına tüketim hesaplanarak grafiğin dışındaki bir değer için de çıkarım yapılabilir.

Örnek - 8
Araç aynı hız ve yakıt tüketimiyle, deposundaki 50 litre yakıt tamamen bitene kadar ilerlerse başlangıçtan itibaren toplam kaç kilometre yol alır?
Zaman (saat) ekseninde alınan yol (km) ve kalan yakıt (litre) çizgi grafikleri

A) 420
B) 450
C) 500
D) 520
E) 600
Araç her 60 kilometrede 6 litre yakıt tüketmektedir. Bir litreyle 10 kilometre gidildiğine göre 50 litre yakıtla toplam 50 * 10 = 500 kilometre yol alınır. Aynı sonuç, 240 kilometrede 24 litre tüketildiği görülerek de bulunabilir.

Cevap: C

Toplamları Farklı Daire Grafiklerini Karşılaştırma

İki daire grafiğinde aynı dilimin yüzde olarak değişmemesi, gerçek miktarın değişmediği anlamına gelmez. Önce her yılın toplamı kendi yüzdesiyle çarpılır; ardından bulunan miktarlar karşılaştırılır. Toplamlar farklıyken yalnız dilim açılarına bakmak yanıltıcıdır.

Örnek - 9
A ve B ürünlerinin birlikte satış miktarı 2024’ten 2025’e yüzde kaç artmıştır?
İki yılda ürün satış paylarını karşılaştıran daire grafikleri

A) 20
B) 25
C) 30
D) 35
E) 40
2024’te A ve B’nin toplam payı %60 olduğundan satış miktarı 800 * 0,60 = 480’dir. 2025’te yine %60 payla 1000 * 0,60 = 600 satış yapılmıştır. Artış 120 olduğundan oran 120480 * 100 = %25’tir.

Cevap: B

Tabloda ağırlıklı oran ve çok adımlı işlem

Grup Büyüklükleri Farklıyken Genel Oran

Tablodaki yüzdeler farklı büyüklükteki gruplara aitse genel oran için her grubun gerçek miktarı bulunur. Yüzdelerin aritmetik ortalaması yalnız grup büyüklükleri eşitse kullanılabilir.

Örnek - 10
Tablodaki üç okul birlikte değerlendirildiğinde kız öğrenci sayısının erkek öğrenci sayısına oranı kaçtır?

Okul Öğrenci sayısı Kız öğrenci oranı
A 400 %45
B 500 %52
C 600 %55
A) 7377
B) 7573
C) 7773
D) 7775
E) 7971
Kız öğrenci sayıları A okulunda 180, B okulunda 260, C okulunda 330’dur; toplam 770 kız öğrenci vardır. Toplam öğrenci sayısı 1500 olduğundan erkek öğrenci sayısı 730’dur. İstenen oran 770730 = 7773 olur.

Cevap: C

Tarife Tablosunda Satır Bazlı Hesaplama

Sabit ücret ile kullanıma bağlı ücretin birlikte verildiği tablolarda her tarifenin kişi başı toplamı önce ayrı hesaplanır. Ardından abone sayısıyla çarpılır. Farklı satırlardaki birim ücretleri doğrudan toplamak, birim ve kişi sayısını gözden kaçırdığı için yanlış sonuç verir.

Örnek - 11
Her abonenin tabloda verilen ortalama kullanımı yaptığı kabul edilirse şirketin bu üç tarifeden elde ettiği toplam aylık gelir kaç TL’dir?

Tarife Sabit ücret Birim ücret Ortalama kullanım Abone
K 120 TL 2,5 TL 80 birim 200
L 80 TL 3 TL 90 birim 150
M 50 TL 4 TL 70 birim 100
A) 142.500
B) 145.000
C) 147.500
D) 149.500
E) 152.000
K tarifesinde kişi başı ücret 120 + 2,5 * 80 = 320 TL, gelir 320 * 200 = 64.000 TL’dir. L tarifesinde kişi başı ücret 80 + 3 * 90 = 350 TL, gelir 52.500 TL’dir. M tarifesinde kişi başı ücret 50 + 4 * 70 = 330 TL, gelir 33.000 TL’dir. Toplam gelir 64.000 + 52.500 + 33.000 = 149.500 TL olur.

Cevap: D

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz