TYT tablo, grafik ve veri yorumlama problemleri konu anlatımı kapsamında grafik başlığı, eksen, ölçek ve birimlerin yorumlanması; nokta, sütun, çizgi ve daire grafiklerinin okunması; farklı gösterimlerin karşılaştırılması; eksik veri, ağırlıklı oran ve çok adımlı tablo hesaplamaları işlenecektir.
TYT Matematik konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
TYT grafik problemlerinde gösterim dili
Başlık, Eksen, Ölçek ve Birim
Grafiğin başlığı incelenen büyüklüğü, eksenler değişkenleri, ölçek ise çizgiler arasındaki sayısal farkı gösterir. “Satış (bin adet)” biçimindeki bir eksende görülen 24 değeri 24 değil, 24.000 adet anlamına gelir. Eksen sıfırdan başlamıyorsa görsel fark gerçek oransal farktan daha büyük algılanabilir.
Aynı dört aylık satış verisi farklı gösterimlerle sunulabilir. Tabloda Ocak, Şubat, Mart ve Nisan aylarının satış miktarları sırasıyla 16, 24, 32 ve 8 bin adettir. Tablo kesin değerleri, sütun grafiği aylık miktarların karşılaştırmasını, çizgi grafiği bu sıradaki değişimin yönünü, daire grafiği ise satışların dört aylık toplam içindeki payını öne çıkarır.
Nokta Grafiği ve İki Değişkeni Eşleştirme
Nokta grafiğinde her işaret, yatay ve düşey eksenlerdeki iki değerin kesişimini gösterir. Örneğin alış fiyatı yatay, satış fiyatı düşey eksende verildiğinde bir ürünün kârı, noktanın düşey değeri ile yatay değeri arasındaki farktır. Noktalar bir zaman sırası veya sürekli değişim göstermiyorsa çizgiyle birleştirilmez; her nokta kendi değer çiftiyle okunur.
Sütun ve çizgi grafikleri
Gruplanmış Sütunlarda Toplam ve Yüzde Fark
Gruplanmış sütun grafiğinde her renk ayrı bir seriyi temsil eder. Toplam isteniyorsa aynı seriye ait sütunlar toplanır; artış oranı isteniyorsa fark başlangıç değerine bölünür. İki toplam arasındaki “yüzde kaç fazla” sorusunda payda, karşılaştırmanın temel alınan küçük ya da önceki değeridir.
Çizgi Grafiğinde Değişim ve Seri Karşılaştırması
Çizgi grafiğinde noktalar tek tek değerleri, noktaları birleştiren parçalar ise değişimin yönünü gösterir. Bir çizginin daha dik görünmesi her zaman daha büyük oransal değişim anlamına gelmez; ölçek ve başlangıç değeri birlikte okunmalıdır. Birden fazla seri varsa aynı aya ait noktalar eşleştirilmeden karşılaştırma yapılmamalıdır.
Daire grafiği ve birlikte verilen gösterimler
Daire Grafiğinde Pay, Yüzde ve Merkez Açı
Daire grafiğinin bütünü %100’e ve 360°’ye karşılık gelir. Bir dilimin merkez açısı 90° ise payı 90360 = 14, yani %25’tir. Gerçek miktar bulunurken önce toplamla pay çarpılır. İade, fire veya başarı oranı gibi ikinci bir yüzde verildiğinde bu oran ilgili dilimin miktarına uygulanır.
Farklı Türdeki İki Veriyi Ağırlıklı Birleştirme
Bir tabloda toplam kişi sayısı, grafikte başarı yüzdesi veriliyorsa yüzdeler doğrudan toplanmaz veya aritmetik ortalaması alınmaz. Her grubun başarılı kişi sayısı ayrı hesaplanır; başarıların toplamı bütün adayların toplamına bölünür. Grup büyüklükleri farklı olduğunda ağırlıklı oran ortaya çıkar.
Eksik veri ve çoklu grafik problemleri
Ortalama Bilgisinden Eksik Değeri Bulma
Eksik veri sorularında önce ortalama kullanılarak toplam bulunur. Bilinen değerler bu toplamdan çıkarıldığında eksik değer elde edilir. Sonraki ayın değeri eksik aya bağlıysa işlem sırası korunmalı; eksik değer bulunmadan ikinci yüzde uygulanmamalıdır.
Aynı Sürece Ait İki Çizgi Grafiğini Eşleştirme
İki grafik aynı hareketi farklı büyüklüklerle anlatabilir. Her iki yatay eksen de geçen zamanı saat cinsinden gösterir. Zaman noktaları eşleştirildiğinde alınan yol artarken yakıtın ne kadar azaldığı bulunabilir. Sabit değişim görülüyorsa birim yol başına tüketim hesaplanarak grafiğin dışındaki bir değer için de çıkarım yapılabilir.
Toplamları Farklı Daire Grafiklerini Karşılaştırma
İki daire grafiğinde aynı dilimin yüzde olarak değişmemesi, gerçek miktarın değişmediği anlamına gelmez. Önce her yılın toplamı kendi yüzdesiyle çarpılır; ardından bulunan miktarlar karşılaştırılır. Toplamlar farklıyken yalnız dilim açılarına bakmak yanıltıcıdır.
Tabloda ağırlıklı oran ve çok adımlı işlem
Grup Büyüklükleri Farklıyken Genel Oran
Tablodaki yüzdeler farklı büyüklükteki gruplara aitse genel oran için her grubun gerçek miktarı bulunur. Yüzdelerin aritmetik ortalaması yalnız grup büyüklükleri eşitse kullanılabilir.
| Okul | Öğrenci sayısı | Kız öğrenci oranı |
|---|---|---|
| A | 400 | %45 |
| B | 500 | %52 |
| C | 600 | %55 |
Tarife Tablosunda Satır Bazlı Hesaplama
Sabit ücret ile kullanıma bağlı ücretin birlikte verildiği tablolarda her tarifenin kişi başı toplamı önce ayrı hesaplanır. Ardından abone sayısıyla çarpılır. Farklı satırlardaki birim ücretleri doğrudan toplamak, birim ve kişi sayısını gözden kaçırdığı için yanlış sonuç verir.
| Tarife | Sabit ücret | Birim ücret | Ortalama kullanım | Abone |
|---|---|---|---|---|
| K | 120 TL | 2,5 TL | 80 birim | 200 |
| L | 80 TL | 3 TL | 90 birim | 150 |
| M | 50 TL | 4 TL | 70 birim | 100 |









