TYT KÂR-ZARAR VE FAİZ PROBLEMLERİ

0
96
TYT kâr-zarar ve faiz problemleri konu anlatımı

TYT kâr-zarar ve faiz problemleri konu anlatımı kapsamında maliyet, satış ve etiket fiyatı ilişkileri; indirim ve zam; KDV dâhil ve KDV hariç fiyatlar; satış miktarı ve gelir problemleri; basit faiz hesapları; ana para, faiz oranı ve süre arasındaki ilişki; ana paranın farklı oranlarda paylaştırılması işlenecektir.
TYT matematik konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.

Kâr ve Zararın Temel Bağıntıları

Maliyet, Satış Fiyatı, Kâr ve Zarar

Bir ürünün satıcıya toplam maliyeti maliyet fiyatı, müşteriye satıldığı tutar satış fiyatıdır. Satış fiyatı maliyetten büyükse aradaki fark kâr, küçükse zarar olur. Kâr veya zarar yüzdesinin tabanı maliyet fiyatıdır.

Durum Tutar bağıntısı Yüzde bağıntısı
Kâr Satış – Maliyet KârMaliyet * 100
Zarar Maliyet – Satış ZararMaliyet * 100
Başa baş Satış = Maliyet %0 kâr, %0 zarar

Maliyet 100x kabul edildiğinde %r kârla satış (100 + r)x, %r zararla satış (100 – r)x olur. Bu model, doğrudan işlem yapmanın yanı sıra bilinmeyen maliyeti satış fiyatından geriye doğru bulmayı da kolaylaştırır.

Örnek - 1
Maliyeti 750 TL olan bir ürün %28 kârla satılıyor. Ürünün satış fiyatı kaç TL’dir?

A) 900
B) 930
C) 950
D) 960
E) 980
Kâr miktarı 750 * 0,28 = 210 TL’dir. Satış fiyatı 750 + 210 = 960 TL olur. Aynı sonuç 750 * 1,28 işlemiyle de bulunur.

Cevap: D

Satış Fiyatından Maliyete Dönme

Satış fiyatı ile kâr veya zarar oranı verildiğinde maliyet, satış fiyatından yüzde tutarı çıkarılarak bulunmaz. Çünkü verilen oran satışın değil, bilinmeyen maliyetin yüzdesidir. %20 kârla satış, maliyetin %120’si; %20 zararla satış ise maliyetin %80’idir.

Aynı ürünün farklı kâr-zarar oranlarıyla kaça satılacağı sorulursa önce maliyet bulunur, daha sonra yeni oran maliyet üzerine uygulanır.

Örnek - 2
Bir ürün %8 zararla 828 TL’ye satılıyor. Aynı ürün %20 kârla satılsaydı satış fiyatı kaç TL olurdu?

A) 1.020
B) 1.050
C) 1.080
D) 1.100
E) 1.125
828 TL, maliyetin %92’sidir. Maliyet 8280,92 = 900 TL bulunur. %20 kârlı satış fiyatı 900 * 1,20 = 1.080 TL’dir.

Cevap: C

Etiket Fiyatı, Zam ve İndirim

Ardışık İndirim ve Zamlar

İndirim oranı etiket fiyatı, zam oranı ise işlemden önceki fiyat üzerinden hesaplanır. Etiket fiyatı E olan bir ürüne %x indirim uygulanırsa yeni fiyat E * (1 – x100) olur. Ardışık indirimlerde oranlar toplanmaz; kalan fiyat çarpanları birbiriyle çarpılır.

Örneğin %20 ve ardından %10 indirim, toplam %30 değil; 0,80 * 0,90 = 0,72 çarpanı nedeniyle %28 indirim oluşturur.

Örnek - 3
Etiket fiyatı 1.600 TL olan bir ürüne önce %25, ardından indirimli fiyat üzerinden %10 indirim uygulanıyor. Son satış fiyatı kaç TL’dir?

A) 1.020
B) 1.080
C) 1.100
D) 1.120
E) 1.160
İlk indirimden sonra fiyat 1.600 * 0,75 = 1.200 TL olur. İkinci indirim bu fiyat üzerinden uygulandığı için 1.200 * 0,90 = 1.080 TL bulunur.

Cevap: B

Maliyete Göre Etiket, Etikete Göre İndirim

Bir mağaza etiketi maliyet üzerinden belirleyip indirimi etiket üzerinden yapabilir. Bu durumda iki işlemin tabanı farklıdır. Maliyet 100 kabul edilerek önce etiket fiyatı, ardından indirimli satış fiyatı bulunur; son fiyat tekrar maliyetle karşılaştırılır.

Örnek - 4
Bir ürünün etiket fiyatı maliyetinin %40 fazlası olarak belirleniyor. Etiket üzerinden %20 indirim yapılarak satılan bu üründen yüzde kaç kâr edilir?

A) 8
B) 10
C) 12
D) 14
E) 16
Maliyet 100 alınırsa etiket fiyatı 140 olur. %20 indirimli satış 140 * 0,80 = 112’dir. Satış, maliyetin 12 birim üzerinde olduğundan kâr oranı %12’dir.

Cevap: C

Parçalı Satışlarda Toplam Kâr ve Zarar

Farklı Oranlarla Satılan Bölümler

Bir malın farklı bölümleri farklı oranlarla satılıyorsa her bölümün kâr veya zararı, o bölümün maliyet payı üzerinden hesaplanır. Toplam kâr yüzdesi oranların doğrudan ortalaması değildir; maliyet paylarıyla ağırlıklandırılmış sonuçtur.

Malın tamamının maliyeti 100 birim alınabilir. %30’luk bölümün %20 zararı, toplam maliyet üzerinde 30 * 0,20 = 6 birim zarar oluşturur.

Örnek - 5
Bir malın %30’u %20 zararla, %50’si %40 kârla satılıyor. Kalan bölüm de belirli bir oranda kârla satıldığında tüm satıştan %15 kâr elde ediliyor. Kalan bölüm yüzde kaç kârla satılmıştır?

A) 5
B) 8
C) 10
D) 12
E) 15
Toplam maliyet 100 olsun. İlk bölüm 30 * 0,20 = 6 birim zarar, ikinci bölüm 50 * 0,40 = 20 birim kâr getirir. Net kârın 15 olması için kalan %20’lik bölüm 1 birim kâr getirmelidir. Bu bölümdeki kâr oranı 120 * 100 = %5’tir.

Cevap: A

Fire, Bozulma ve Eksik Tartım

Malın bir kısmı bozulduğunda veya kullanılamaz hâle geldiğinde toplam maliyet değişmez; satılabilir miktar azalır. Hedeflenen toplam kâra ulaşmak için kalan miktarın birim satış fiyatı yükselir. Benzer biçimde eksik ya da fazla tartan araçlarda gerçek miktar ile ücretlendirilen miktar ayrı izlenir.

Örnek - 6
Bir manav kilogramı 32 TL’den 150 kg meyve alıyor. Meyvelerin %20’si satılamadan bozuluyor. Manav kalan meyvelerin tamamını satarak toplam maliyeti üzerinden %25 kâr etmek istediğine göre meyvenin kilogramını kaç TL’den satmalıdır?

A) 44
B) 46
C) 48
D) 50
E) 52
Toplam maliyet 150 * 32 = 4.800 TL’dir. %25 kâr için 4.800 * 1,25 = 6.000 TL gelir gerekir. Satılabilen miktar 150 * 0,80 = 120 kg olduğundan kilogram fiyatı 6.000120 = 50 TL olmalıdır.

Cevap: D

Satış Miktarı, Gelir ve Kampanya Problemleri

Fiyat Değişirken Satış Adedinin Değişmesi

Toplam gelir, birim satış fiyatı ile satılan miktarın çarpımıdır. Fiyat azalırken satış adedi artıyorsa iki değişim aynı taban üzerinde toplanmaz; fiyat ve miktar çarpanları çarpılır. Gelir artışı, kâr artışıyla aynı kavram değildir; maliyet bilgisi olmadan yalnız gelir değişimi bulunabilir.

Örnek - 7
Bir mağaza bir ürünün fiyatında %20 indirim yaptığında günlük satış adedi %35 artıyor. Buna göre mağazanın bu üründen elde ettiği günlük gelir yüzde kaç değişir?

A) %8 azalır
B) %5 azalır
C) Değişmez
D) %5 artar
E) %8 artar
Başlangıç fiyatı ve satış adedi 100’er birim alınırsa gelir 10.000’dir. Yeni gelir çarpanı 0,80 * 1,35 = 1,08 olduğundan gelir %8 artar.

Cevap: E

KDV Dâhil ve KDV Hariç Fiyat

KDV, vergi hariç satış fiyatı üzerinden hesaplanır ve müşterinin ödediği tutara eklenir. Satıcının kârı değerlendirilirken KDV tutarı satış geliri gibi düşünülmez. KDV dâhil fiyat verildiyse vergi hariç fiyat, dâhil tutarın 1 + KDV oranına bölünmesiyle bulunur.

Örnek - 8
Bir ürün müşteriye %20 KDV dâhil 1.800 TL’ye satılıyor. Satıcı, KDV hariç satış fiyatı üzerinden maliyetine göre %25 kâr ettiğine göre ürünün maliyeti kaç TL’dir?

A) 1.100
B) 1.150
C) 1.200
D) 1.250
E) 1.300
KDV hariç satış fiyatı 1.8001,20 = 1.500 TL’dir. Bu tutar maliyetin %125’i olduğuna göre maliyet 1.5001,25 = 1.200 TL bulunur.

Cevap: C

Basit Faiz Problemleri

Ana Para, Faiz Oranı ve Süre

Basit faizde her dönemin faizi yalnız ilk ana para üzerinden hesaplanır. Ana para A, yıllık faiz oranı %r ve süre t yıl ise faiz miktarı A * r * t100’dür. Süre ay cinsindeyse yılın 12’de biri, gün cinsindeyse soruda aksi belirtilmedikçe ticari hesapta yılın 360’ta biri kullanılır.

Süre Basit faiz miktarı Dönem sonu toplam
t yıl A * r * t100 Ana para + faiz
t ay A * r * t1.200 Ana para + faiz
t gün A * r * t36.000 Ana para + faiz

Faiz miktarı ile dönem sonunda hesaptaki toplam para aynı değildir. Toplam tutar soruluyorsa bulunan faiz ana paraya eklenir.

Örnek - 9
12.000 TL, yıllık %15 basit faizle 8 aylığına bankaya yatırılıyor. Süre sonunda hesapta kaç TL olur?

A) 12.900
B) 13.000
C) 13.200
D) 13.350
E) 13.500
Sekiz aylık faiz 12.000 * 15 * 81.200 = 1.200 TL’dir. Ana para da hesaba katıldığında dönem sonu toplamı 12.000 + 1.200 = 13.200 TL olur.

Cevap: C

Ana Paranın Farklı Oranlarla Paylaştırılması

Bir para iki farklı faiz oranıyla değerlendiriliyorsa her bölümün faizi ayrı hesaplanır. Toplam ana para ve toplam faiz bilgileri iki denklem oluşturur. Aynı süre kullanıldığında faiz oranı yüksek olan hesaba yatırılan para arttıkça toplam faiz de artar.

Örnek - 10
20.000 TL’nin bir kısmı yıllık %18, kalanı yıllık %12 basit faizle bir yıllığına iki farklı bankaya yatırılıyor. Bir yıl sonunda toplam 2.760 TL faiz elde edildiğine göre %18 faizli bankaya kaç TL yatırılmıştır?

A) 4.000
B) 5.000
C) 6.000
D) 7.000
E) 8.000
%18 faizli bankaya yatırılan para x olsun. Diğer bankaya 20.000 – x yatırılır. 0,18x + 0,12(20.000 – x) = 2.760 eşitliğinden 0,06x + 2.400 = 2.760 ve x = 6.000 bulunur.

Cevap: C

Dikkat
Kâr ve zarar yüzdesinin tabanı maliyet, indirim ve zam yüzdesinin tabanı ise işlemden önceki fiyattır. KDV dâhil tutar doğrudan satış geliri kabul edilmez. Basit faizde her dönemin getirisi ilk ana para üzerinden hesaplanır; süre ay veya gün olarak verildiğinde yıllık oran uygun zaman payına çevrilir.

Önceki konu: Yüzde Problemleri
Sonraki konu: Karışım Problemleri

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz