Bir ekosistemde enerji, üreticilerin yakaladığı ışık enerjisinden başlayarak tüketicilere ve ayrıştırıcılara aktarılır. Bu aktarım; besin zincirleri, besin ağları ve ekolojik piramitlerle modellenir. TYT sorularında yalnızca canlıları sıraya koymak yeterli değildir; okun yönü, canlının bulunduğu trofik düzey, enerji kaybı, sucul biyokütle istisnası ve kalıcı kirleticilerin üst tüketicilerde birikmesi birlikte yorumlanır.
BESİN ZİNCİRLERİ, BESİN AĞLARI VE TROFİK DÜZEYLER
Besin Zincirindeki Ok, Yenilenden Yiyene Doğrudur
Besin zinciri, canlılar arasındaki beslenme ilişkisini doğrusal bir sıra hâlinde gösterir. Zincirin ilk basamağında çoğunlukla fotosentez ya da kemosentezle organik besin üreten üreticiler bulunur. Üreticilerle beslenen otçullar birincil tüketici, otçullarla beslenenler ikincil tüketici, onları yiyenler ise daha üst düzey tüketicidir.
Besin zincirindeki ok, saldırma ya da hareket yönünü değil, besin ve enerjinin aktarılma yönünü gösterir. Bu nedenle “bitki → çekirge” oku, çekirgenin bitkiyi yediği ve bitkideki kimyasal enerjinin çekirgeye aktarıldığı anlamına gelir.
Görselde bitki üretici, çekirge birincil tüketici, kurbağa ikincil tüketici ve yılan üçüncül tüketicidir. Bir canlı farklı besin zincirlerinde farklı trofik düzeylerde yer alabilir. Örneğin hem bitki hem böcek yiyen hepçil bir kuş, bir zincirde birincil tüketici iken başka bir zincirde ikincil tüketici olabilir.
1. trofik düzeyÜreticiler
→
2. trofik düzeyBirincil tüketiciler
→
3. trofik düzeyİkincil tüketiciler
→
Üst düzeylerÜçüncül ve son tüketiciler
Dikkat
Bir canlıyı “kaçıncı tüketici” diye adlandırırken zincirdeki beslenme sırası kullanılır; “kaçıncı trofik düzey” denildiğinde üretici de birinci basamak olarak sayılır. Birincil tüketici ikinci trofik düzeydedir.
Örnek - 1
Ot → çekirge → kurbağa → yılan zincirinde kurbağayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Üretici ve birinci trofik düzeydedir
B) Birincil tüketici ve ikinci trofik düzeydedir
C) İkincil tüketici ve üçüncü trofik düzeydedir
D) Üçüncül tüketici ve üçüncü trofik düzeydedir
E) Ayrıştırıcı ve dördüncü trofik düzeydedir
Kurbağa, üreticiyle beslenen çekirgeyi yediği için ikincil tüketicidir. Üretici birinci düzey sayıldığında kurbağa üçüncü trofik düzeyde bulunur.
Cevap: C
Örnek - 2
Bir besin zincirinde K canlısından L canlısına doğru ok çizilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) K, L’yi avlar
B) L, K’den besin ve enerji alır
C) K üretici, L otçuldur
D) L yalnız bir trofik düzeyde bulunabilir
E) K’deki enerji miktarı her durumda L’dekinden on kat fazladır
Okun yönü yenilenden yiyene doğrudur. Bu nedenle L, K ile beslenir ve K’deki kimyasal enerjinin bir bölümü L’ye aktarılır. Canlıların üretici ya da tüketici türü ve aktarım yüzdesi yalnız bu bilgiyle kesinleşmez.
Cevap: B
Besin Ağı Birden Fazla Zinciri Bir Araya Getirir
Doğal ekosistemlerde bir tüketici çoğu zaman yalnız tek bir canlıyla beslenmez. Aynı ekosistemdeki birçok besin zincirinin kesişmesiyle besin ağı oluşur. Besin ağı, bir türün azalmasının yalnız avını ya da avcısını değil, dolaylı ilişki kurduğu başka popülasyonları da etkileyebileceğini gösterir.
Bir canlı hem bitkisel hem hayvansal besin tüketiyorsa farklı zincirlerde birden fazla trofik düzeyde bulunabilir. Aynı besin kaynağını kullanan türler arasında besin rekabeti oluşabilir. Bir türün besin ağında çok sayıda bağlantıya sahip olması, o türdeki değişimin ekosistemde daha geniş sonuçlar doğurabileceğini düşündürür.
Dikkat
Bir besin ağında iki canlı arasında doğrudan ok bulunmaması, aralarında hiçbir dolaylı ilişki olmadığı anlamına gelmez. Ortak avı kullanan iki tüketici, aralarında ok çizilmese de rekabet edebilir.
Örnek - 3
Bir besin ağında otlardan tavşan ve çekirgeye, çekirgeden kurbağaya, tavşan ve kurbağadan yılana doğru oklar bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?
A) Tavşan ve çekirge birincil tüketicidir
B) Yılan birden fazla besin zincirine katılır
C) Tavşan ile çekirge aynı trofik düzeyde bulunabilir
Kurbağa, üretici olan ottan değil çekirgeden beslenir. Bu nedenle ikincil tüketicidir. Diğer ilişkiler verilen oklarla uyumludur.
Cevap: D
Örnek - 4
Aşağıdaki besin ağında A bitkiyi, B çekirgeyi, C tavşanı, D kurbağayı, E yılanı ve F şahini göstermektedir. Oklar besinden tüketiciye doğrudur.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) B ve C aynı trofik düzeyde bulunabilir
B) E hem ikincil hem üçüncül tüketici olabilir
C) F yalnız bir besin zincirinde yer alır
D) B ile C arasında doğrudan beslenme ilişkisi yoktur
E) D’nin azalması E ve F popülasyonlarını etkileyebilir
F; A → C → F, A → B → D → F ve daha uzun başka zincirlerde yer alabilir. Bu nedenle yalnız bir besin zincirine katıldığı söylenemez. E ise B’yi yediğinde ikincil, D’yi yediğinde üçüncül tüketici olabilir.
Cevap: C
Ayrıştırıcılar Zincirin Sonunda Tek Bir Basamak Değildir
Bakteri ve mantarların önemli bir bölümü, ölü canlıları ve organik artıkları hücre dışında sindirerek ayrıştırıcı olarak görev yapar. Ayrıştırıcılar yalnız son tüketicinin kalıntısını değil, üreticilerden üst tüketicilere kadar her trofik düzeyden gelen organik maddeyi parçalayabilir.
Ayrıştırma sonunda organik maddelerdeki elementler mineral tuzlar, karbondioksit ve su gibi inorganik biçimlere dönüştürülebilir. Bu maddeler üreticiler tarafından yeniden kullanılabilir. Ancak ayrıştırıcılar enerjiyi başlangıç noktasına geri göndermez; kendilerine ulaşan kimyasal enerjinin bir bölümünü metabolizmalarında kullanır ve ısı olarak çevreye verir.
Dikkat
Ayrıştırıcılar madde döngüsüne katkı sağlar; enerjiyi döngüye sokmaz. Ekosistemde madde yeniden kullanılabilirken enerji tek yönlü akar ve sonunda büyük ölçüde ısıya dönüşür.
Örnek - 5
Bir orman ekosisteminde ayrıştırıcıların etkinliği uzun süre ciddi biçimde azalırsa aşağıdaki değişimlerden hangisinin birlikte görülmesi en olasıdır?
A) Organik artıkların azalması ve mineral dönüşümünün hızlanması
B) Organik artıkların birikmesi ve üreticilere dönen mineral miktarının azalması
C) Enerjinin üreticilere geri dönmesi ve besin zincirinin uzaması
D) Bütün tüketicilerin ototrof hâle gelmesi
E) Güneşten gelen enerji miktarının artması
Ayrıştırma yavaşladığında ölü organizmalar ve organik artıklar birikir; organik maddelerdeki elementlerin inorganik biçime dönüştürülmesi gecikir. Bu nedenle üreticilerin kullanabileceği mineral miktarı azalabilir.
Cevap: B
ENERJİ AKIŞI VE EKOLOJİK PİRAMİTLER
Enerji Her Aktarımda Azalır
Üreticilerin ışık enerjisini organik moleküllerdeki kimyasal bağ enerjisine dönüştürmesi, çoğu ekosistemde enerji akışının başlangıcıdır. Bir tüketici beslendiğinde alt trofik düzeydeki enerjinin tamamını alamaz. Besinin yenmeyen bölümleri, sindirilemeyen maddeler, boşaltım ürünleri ve solunum sırasında ısıya dönüşen enerji üst düzeye aktarılmaz.
Bu nedenle besin zincirleri sınırsız uzayamaz. Üst trofik düzeylere çıkıldıkça kullanılabilir enerji azalır ve çok sayıda üretici, daha az sayıdaki üst tüketicinin enerji gereksinimini karşılar. Ders düzeyindeki hesaplamalarda bir üst basamağa yaklaşık yüzde 10 enerji aktarıldığı kabul edilir; gerçek ekosistemlerde oran canlı türüne, besinin niteliğine ve çevre koşullarına göre değişebilir.
Solunum ve ısıMetabolik olaylarda çevreye yayılan enerji
Hareket ve yaşamsal faaliyetCanlının kendi yaşamında kullandığı enerji
Sindirilemeyen bölümÜst basamağın vücuduna katılmayan enerji
Yenmeyen biyokütleAvın tüketilmeyen dokularındaki enerji
Dikkat
“Yüzde 10 kuralı” TYT hesaplarında kullanılan yaklaşık bir modeldir. Her ekosistemde aktarımın tam yüzde 10 olması ya da kalan enerjinin tamamının yalnız solunumla kaybedilmesi beklenmez.
Örnek - 6
Bir besin zincirinde üreticilerde 240.000 kJ enerji bulunmaktadır. Her trofik düzeye bir önceki düzeydeki enerjinin yaklaşık yüzde 10’u aktarılırsa ikincil tüketicilere ulaşan enerji kaç kJ olur?
Aynı üretici popülasyonuyla başlayan iki zincir aşağıda verilmiştir.
I. Bitki → tavşan → tilki
II. Bitki → çekirge → kurbağa → yılan → şahin
Diğer koşullar eşit kabul edildiğinde aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
A) II. zincirin son tüketicisine daha fazla enerji ulaşır
B) I. zincirde trofik aktarım gerçekleşmez
C) I. zincirin son tüketicisine ulaşan enerji daha fazladır
D) Her iki son tüketiciye aynı enerji ulaşır
E) Zincir uzunluğu enerji aktarımını etkilemez
Her trofik geçişte kullanılabilir enerji azalır. I. zincirde üretici ile son tüketici arasında daha az aktarım basamağı bulunduğu için tilkiye ulaşan enerji, II. zincirde şahine ulaşandan daha fazladır.
Cevap: C
Örnek - 8
Bir ekosistemde üreticilerin 80.000 kJ enerji depoladığı, birincil tüketicilerin biyokütlesine 12.000 kJ enerji katıldığı belirlenmiştir. Bu iki basamak arasındaki enerji aktarım verimi yüzde kaçtır?
A) 6
B) 10
C) 12
D) 15
E) 80
Aktarım verimi = (üst düzeyde depolanan enerji / alt düzeydeki enerji) × 100 = (12.000 / 80.000) × 100 = %15’tir. Sonucun %10’dan farklı olması, kuralın yaklaşık olduğunu gösterir.
Cevap: D
Enerji, Biyokütle ve Birey Sayısı Piramitleri Aynı Şeyi Ölçmez
Ekolojik piramitler, trofik düzeylerdeki enerji, biyokütle ya da birey sayısını karşılaştırır. Enerji piramidi, belirli bir alan ve zaman için düzeyler arasında aktarılan enerjiyi gösterir ve enerji kayıpları nedeniyle her zaman tabanı geniş, tepesi dar yapıdadır.
Biyokütle, belirli bir anda bir trofik düzeyde bulunan canlı organik madde miktarıdır. Karasal ekosistemlerde üretici biyokütlesi genellikle en büyüktür. Ancak bazı sucul ekosistemlerde fitoplanktonlar çok hızlı tüketilip çok hızlı çoğaldığı için ölçüm anındaki fitoplankton biyokütlesi zooplankton biyokütlesinden düşük olabilir. Bu durum üreticilerin verimsiz olduğunu değil, devir hızlarının yüksek olduğunu gösterir.
Birey sayısı piramidi de her zaman düzgün piramit biçiminde değildir. Tek bir büyük ağacın çok sayıda otçul böceği desteklediği bir ormanda üretici sayısı, birincil tüketici sayısından az olabilir. Bu nedenle “üst basamağa çıkıldıkça her piramit mutlaka daralır” genellemesi yalnız enerji piramidi için kesin kabul edilir.
Piramit türü
Gösterdiği büyüklük
Ters olabilir mi?
Enerji piramidi
Birim alan ve zamanda aktarılan enerji
Hayır
Biyokütle piramidi
Ölçüm anındaki toplam canlı organik madde
Bazı sucul ekosistemlerde olabilir
Birey sayısı piramidi
Her trofik düzeydeki birey sayısı
Canlıların büyüklüğüne göre olabilir
Dikkat
Sucul ekosistemde ters görülen anlık biyokütle piramidi, enerji piramidinin de ters olduğu anlamına gelmez. Enerji piramidi, üretici biyokütlesi ölçüm anında düşük olsa bile daima diktir.
Örnek - 9
Aşağıdaki enerji piramidinde her üst basamağa alt basamaktaki enerjinin yaklaşık yüzde 10’u aktarılmaktadır.
Buna göre X yerine kaç kJ yazılmalıdır?
A) 50
B) 100
C) 500
D) 1.000
E) 5.000
5.000 kJ’nin yaklaşık %10’u 500 kJ’dir. Bu değerin %10’u da üst basamaktaki 50 kJ’yi verir.
Cevap: C
Örnek - 10
Bir araştırmacı sucul ekosistemde belirli bir anda fitoplankton biyokütlesini 6 g/m², zooplankton biyokütlesini 18 g/m² ölçmüştür. Bu durumun en uygun açıklaması hangisidir?
A) Zooplanktonlar üreticidir
B) Enerji piramidi ters dönmüştür
C) Fitoplanktonlar hiç fotosentez yapmaz
D) Fitoplanktonlar hızlı tüketilip hızlı yenilenebilir
E) Üreticiler tüketicilerden enerji alır
Fitoplanktonların ölçüm anındaki biyokütlesi düşük olabilir; ancak hızlı çoğalmaları zooplanktonları sürekli beslemelerini sağlar. Bu, sucul ekosistemlerde görülebilen ters anlık biyokütle örneğidir.
Cevap: D
Örnek - 11
Tek bir meşe ağacının binlerce yaprak biti, bu böceklerin de çok sayıda uğur böceği tarafından tüketildiği bir ekosistemde hangi piramidin tabanı birincil tüketici basamağından daha dar olabilir?
A) Yalnız enerji piramidi
B) Yalnız birey sayısı piramidi
C) Yalnız biyokütle piramidi
D) Enerji ve biyokütle piramitleri
E) Üç piramidin tamamı
Üretici yalnız bir ağaçken birincil tüketici sayısı çok fazla olabilir; bu nedenle birey sayısı piramidi ters ya da iğ biçimli görünebilir. Enerji piramidi ters dönmez; büyük ağacın biyokütlesi de böceklerin toplamından daha yüksek olabilir.
Cevap: B
Örnek - 12
Bir kara ekosisteminde trofik düzeyler tabandan tepeye doğru karşılaştırıldığında aşağıdaki değişimlerden hangisi genel olarak beklenmez?
A) Kullanılabilir enerjinin azalması
B) Toplam biyokütlenin azalması
C) Birey sayısının çoğunlukla azalması
D) Her basamakta aktarılan enerjinin artması
E) Üst tüketicilerin daha az enerjiyle desteklenmesi
Enerji aktarımı sırasında kayıplar bulunduğu için üst basamaklara aktarılan kullanılabilir enerji artmaz, azalır. Diğer değişimler karasal ekosistemler için genel eğilimlerdir.
Cevap: D
BİYOLOJİK BİRİKİM VE BESİN AĞINDA POPÜLASYON DEĞİŞİMLERİ
Kalıcı Kirleticiler Üst Tüketicilerde Yoğunlaşabilir
Bazı ağır metaller, DDT ve PCB gibi kalıcı kirleticiler canlıların vücuduna alındığında kolay parçalanamaz ya da yeterince hızlı uzaklaştırılamaz. Bir maddenin tek bir canlının dokularında zamanla birikmesi biyoakümülasyon, besin zincirinde alt düzeylerden üst düzeylere geçerken derişiminin artması ise biyolojik büyütme ya da biyomagnifikasyon olarak açıklanır. TYT kaynaklarında bu süreçlerin bütünü çoğu zaman biyolojik birikim başlığı altında ele alınır.
Üst tüketici, yaşamı boyunca çok sayıda kirlenmiş av tükettiği için avların dokularındaki kalıcı maddeyi de toplar. Bu nedenle su ya da üreticide çok düşük düzeyde bulunan bir kirletici, uzun bir sucul zincirin son tüketicisinde yüksek derişime ulaşabilir. Yağda çözünen ve metabolik olarak zor parçalanan maddeler bu sürece daha elverişlidir.
Görselde kirletici derişimi fitoplanktondan balıkçıl kuşa doğru artar. Aynı yönde aktarılabilir enerji azalırken kalıcı kirleticinin birikimi artabilir. Bu iki değişkenin zıt yönlü olması, ekolojik piramit sorularında sık kullanılan bir karşılaştırmadır.
Dikkat
“Üst basamakta enerji azaldığına göre kirletici de azalır” yorumu yanlıştır. Enerji metabolik olaylarda ısıya dönüşür; kalıcı kirleticiler ise dokularda tutulup çok sayıdaki avdan avcıya taşınabilir.
Örnek - 13
Aynı sucul besin zincirinde bulunan A, B, C ve D canlılarının dokularındaki kalıcı kirletici derişimleri aşağıda verilmiştir.
Yalnız bu verilere göre canlıların üreticiden son tüketiciye doğru sıralanışı hangisidir?
A) A → B → C → D
B) B → C → A → D
C) D → A → C → B
D) D → C → A → B
E) A → D → C → B
Kalıcı kirletici derişimi trofik düzey yükseldikçe artar. En düşük değer D’de (0,04 ppm), sonra A’da (0,4 ppm), C’de (4 ppm) ve en yüksek B’de (40 ppm) bulunduğu için sıra D → A → C → B’dir.
Cevap: C
Örnek - 14
Bir gölde su içindeki X maddesinin derişimi çok düşük olmasına rağmen uzun yaşayan balıkçıl kuşların yağ dokusunda yüksek derişim ölçülmüştür. X maddesinin hangi özelliği bu sonucu en güçlü biçimde açıklar?
A) Suda hemen iyonlarına ayrılması
B) Hızla parçalanıp vücuttan atılması
C) Kalıcı olması ve dokularda tutulması
D) Yalnız üreticilerde sentezlenmesi
E) Solunumda bütünüyle ısıya dönüşmesi
Kolay parçalanmayan, yeterince hızlı atılamayan ve özellikle yağ dokusunda tutulabilen maddeler avdan avcıya taşınarak üst tüketicilerde yüksek derişime ulaşabilir.
Cevap: C
Örnek - 15
Bir besin zincirinde üreticiden son tüketiciye doğru gidildikçe aşağıdaki değişken çiftlerinden hangisinin zıt yönde değişmesi beklenir?
A) Aktarılabilir enerji azalır – kalıcı kirletici derişimi artar
B) Aktarılabilir enerji artar – kalıcı kirletici derişimi artar
C) Biyokütle artar – enerji artar
D) Solunum kaybı ortadan kalkar – enerji artar
E) Trofik düzey azalır – kirletici derişimi artar
Üst trofik düzeylere daha az kullanılabilir enerji ulaşırken kalıcı kirleticiler çok sayıdaki avdan avcıya aktarıldığı için derişimleri artabilir.
Cevap: A
Bir Popülasyondaki Değişim Besin Ağı Boyunca Yayılabilir
Bir avcı popülasyonunun azalması, avlarının üzerindeki tüketim baskısını azaltabilir. Av sayısındaki artış da onların beslendiği üreticilerin azalmasına yol açabilir. Bir trofik düzeyde başlayan ve alt ya da üst düzeylere yayılan bu dolaylı değişimler trofik kaskat biçiminde yorumlanır.
Ancak doğal besin ağlarında tek bir neden her zaman tek bir sonuç oluşturmaz. Bir türün alternatif besinleri, başka avcıları, hastalıklar ve abiyotik koşullar sonuçları değiştirebilir. TYT sorularında verilen ağ ve koşullar dışına çıkmadan, önce doğrudan sonra dolaylı etkiler izlenmelidir.
Avcı azalırAv üzerindeki tüketim baskısı düşer
→
Av artabilirBesin kaynağı daha çok tüketilir
→
Alt düzey azalabilirDolaylı trofik etki oluşur
Örnek - 16
Ot → tavşan → tilki zincirinde, diğer çevre koşulları sabitken tilki popülasyonu hastalık nedeniyle azalırsa kısa vadede hangi değişim dizisi beklenir?
A) Tavşan azalır, ot artar
B) Tavşan artar, ot üzerindeki tüketim baskısı artar
C) Tavşan artar, ot da zorunlu olarak artar
D) Tavşan değişmez, enerji kaybı durur
E) Ot üretici olmaktan çıkar
Tilkinin azalması tavşan üzerindeki av baskısını düşürür; tavşan sayısı artabilir. Daha fazla tavşan, otları daha yoğun tüketebileceği için üretici üzerindeki tüketim baskısı artar.
Cevap: B
Örnek - 17
Bir besin ağında K ve L türleri aynı kemirgen türüyle beslenmektedir. K popülasyonu azalınca, diğer koşullar sabitken L popülasyonunun arttığı görülmüştür. Bu değişimin en uygun açıklaması hangisidir?
A) K ile L arasında ortak besin için rekabet bulunması
B) L’nin üreticiye dönüşmesi
C) Enerji piramidinin ters dönmesi
D) Ayrıştırıcıların yok olması
E) Biyolojik birikimin tamamen durması
K ve L aynı besini kullandığı için rekabet edebilir. K’nın azalması ortak besinin L için daha erişilebilir hâle gelmesine ve L popülasyonunun artmasına katkı sağlayabilir.
Cevap: A
Örnek - 18
Bir gölde küçük balıklar hem zooplanktonla hem böcek larvalarıyla beslenmektedir. Zooplankton popülasyonu azalırken küçük balık sayısının değişmediği gözlenmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanabilir?
A) Küçük balıkların enerjiye ihtiyaç duymaması
B) Böcek larvalarının alternatif besin olarak tüketilmesi
C) Zooplanktonların üreticiye dönüşmesi
D) Bütün enerji kayıplarının durması
E) Besin ağının besin zincirine dönüşmesi
Besin ağındaki alternatif bağlantılar, tek bir besin kaynağındaki azalmanın tüketici üzerindeki etkisini sınırlayabilir. Küçük balıklar böcek larvalarını daha fazla tüketerek enerji gereksinimini karşılamış olabilir.
Cevap: B
KARMA TYT UYGULAMASI
Zincir, Piramit ve Popülasyon Değişimini Birlikte Yorumlama
Karma sorularda önce ok yönüyle beslenme ilişkileri belirlenir, sonra üreticiden başlanarak trofik düzeyler sayılır. Enerji hesabı isteniyorsa her aktarım ayrı uygulanır; biyokütle yorumu yapılırken ekosistemin karasal mı sucul mu olduğu kontrol edilir. Kalıcı kirletici sorularında en yüksek derişim çoğunlukla en üst tüketiciyi gösterir.
Örnek - 19
Fitoplankton → zooplankton → küçük balık → büyük balık zincirinde üreticilerde 900.000 kJ enerji ve 0,03 ppm kalıcı kirletici bulunmaktadır. Enerji aktarımı her basamakta yaklaşık yüzde 10 ise büyük balıkla ilgili hangi seçenek doğrudur?
A) 90.000 kJ enerji alır ve kirletici derişimi azalır
B) 9.000 kJ enerji alır ve üreticidir
C) Yaklaşık 900 kJ enerjiye ulaşır ve kirletici derişimi 0,03 ppm’den yüksek olabilir
D) Yaklaşık 90 kJ enerjiye ulaşır ve birincil tüketicidir
E) 900.000 kJ enerjinin tamamını alır
Üreticiden büyük balığa üç enerji aktarımı vardır: 900.000 → 90.000 → 9.000 → 900 kJ. Büyük balık üst tüketici olduğu için kalıcı kirleticinin derişimi üreticidekinden yüksek olabilir.
Cevap: C
Örnek - 20
Bir sucul ekosistemde aynı anda aşağıdaki üç bulgu elde edilmiştir:
I. Zooplankton biyokütlesi fitoplankton biyokütlesinden büyüktür.
II. Üst tüketiciye ulaşan enerji üreticidekinden azdır.
III. Üst tüketicideki cıva derişimi üreticidekinden yüksektir.
Bu bulgulardan hangileri ekoloji ilkeleriyle uyumludur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Fitoplanktonların hızlı yenilenmesi sucul ekosistemde ters anlık biyokütle oluşturabilir. Enerji her aktarımda azalır; kalıcı cıva bileşikleri ise üst tüketicilerde daha yüksek derişime ulaşabilir. Üç bulgu da birbiriyle uyumludur.
Cevap: E
Besin zincirlerini doğru yorumlamanın anahtarı, okun besinden tüketiciye yöneldiğini ve enerjinin her aktarımda azaldığını birlikte düşünmektir. Biyokütle ile birey sayısı bazı ekosistemlerde farklı biçimler gösterebilir; buna karşılık enerji piramidi daima diktir. Kalıcı kirleticiler ise enerjiye ters yönde bir eğilimle üst tüketicilerde daha yüksek derişime ulaşabilir.
