KPSS Türkiye’de göç konusu; insanların neden yer değiştirdiğini, hareketin yönünü, süresini ve kaynak–hedef alanlarda oluşturduğu sonuçları inceler. Göç, nüfus miktarını değiştirmekle kalmaz; yaş yapısını, iş gücünü, kentleşmeyi ve bölgesel gelişmişlik farklarını da etkiler. Bu nedenle önceki Türkiye’nin Nüfusu konusundaki doğal ve gerçek nüfus artışı ayrımı göç sorularının temelidir.
GÖÇ KAVRAMI VE TEMEL SINIFLANDIRMA
Göç, kişilerin sürekli yaşadığı yeri geçici veya kalıcı olarak değiştirmesidir. Hareketin ülke sınırını geçip geçmemesi, süresi ve gerçekleşme nedeni farklı göç türlerini oluşturur. Aynı olay birden fazla ölçüte göre adlandırılabilir. Örneğin Türkiye’den Almanya’ya iş bulmak için yerleşen bir kişinin hareketi hem dış göç, hem sürekli göç hem de gönüllü ekonomik göçtür.
Yapıldığı Yere Göre Göçler
İç göç, ülke sınırları içindeki il, ilçe veya yerleşmeler arasında gerçekleşir ve ülkenin toplam nüfusunu değiştirmez; yalnız nüfusun ülke içindeki dağılışını değiştirir. Dış göç ise ülke sınırını aşar. Bir ülkenin dışarıdan aldığı göç toplam nüfusu artırıcı, dışarıya verdiği göç azaltıcı etki yapabilir.
Süresine ve İradeye Göre Göçler
Yerleşme amacı uzun süreliyse sürekli göç; tarım, turizm, yaylacılık, eğitim veya belirli süreli iş için yapılıp geri dönüş içeriyorsa geçici göç söz konusudur. Kişinin daha iyi iş, eğitim veya yaşam koşulu tercihiyle hareket etmesi gönüllü; savaş, güvenlik sorunu, afet, zorunlu iskân veya büyük bir proje nedeniyle yer değiştirmesi zorunlu göçtür.
B) Bir işçinin yaz boyunca hasatta çalışmak üzere başka ile gitmesi
C) Bir memurun tayin nedeniyle ailesiyle başka kente yerleşmesi
D) Bir kişinin her sabah komşu ilçedeki işine gidip akşam dönmesi
E) Afet riski nedeniyle bir köyün başka alana nakledilmesi
ALINAN GÖÇ, VERİLEN GÖÇ VE NET GÖÇ
Bir yerleşmenin başka yerlerden kabul ettiği nüfus aldığı göç, başka yerlere gönderdiği nüfus verdiği göç olarak adlandırılır. Net göç, alınan göçten verilen göçün çıkarılmasıyla bulunur:
| Gösterge | Hesaplama | Yorum |
|---|---|---|
| Net göç | Alınan göç − verilen göç | Pozitifse göç kazancı, negatifse göç kaybı vardır. |
| Toplam göç hacmi | Alınan göç + verilen göç | Yerleşmenin göç hareketliliğinin büyüklüğünü gösterir. |
| Net göç hızı | Net göçün ilgili nüfusa oranı | Farklı nüfus büyüklüğündeki yerleri karşılaştırmaya yarar. |
Büyük nüfuslu bir il hem çok göç alıp hem çok göç verebilir. Bu nedenle “en çok göç alan il” ile “net göç hızı en yüksek il” aynı olmak zorunda değildir. Göç miktarı kişi sayısını, göç hızı ise nüfusa oranlanmış hareketi gösterir.
I. net göçü,
II. doğal nüfus artışı,
III. göç ve doğal artış birlikte düşünüldüğündeki nüfus değişimi
değerleri sırasıyla hangisidir?
B) +15 bin, +22 bin, +37 bin
C) −15 bin, −22 bin, −37 bin
D) +143 bin, +22 bin, +165 bin
E) −143 bin, +22 bin, −121 bin
GÖÇÜN NEDENLERİ: İTİCİ VE ÇEKİCİ FAKTÖRLER
Göç kararı çoğu zaman kaynak alandaki itici koşullar ile hedef alandaki çekici koşulların birlikte etkisinde verilir. Kırsalda tarım arazisinin mirasla parçalanması, makineleşmeyle iş gücü ihtiyacının azalması, gelir ve hizmetlerin yetersizliği itici; kentte sanayi ve hizmet işlerinin, eğitim, sağlık ve ulaşım olanaklarının çeşitlenmesi çekici faktördür.
| Neden grubu | İtici örnekler | Çekici örnekler |
|---|---|---|
| Ekonomik | İşsizlik, düşük gelir, tarım toprağının parçalanması | İş, yüksek ücret, geniş pazar |
| Sosyal | Eğitim ve sağlık hizmetlerinin yetersizliği | Üniversite, hastane ve sosyal imkânlar |
| Doğal | Deprem, sel, kuraklık, heyelan | Daha güvenli yaşam çevresi |
| Siyasi ve güvenlik | Savaş, baskı, terör ve can güvenliği sorunu | Güvenlik ve siyasal istikrar |
Yaşa ve Cinsiyete Göre Nedenlerin Değişmesi
TÜİK’in 2025 İç Göç İstatistiklerine göre Türkiye’de 2.475.019 kişi iller arasında göç etmiş, iller arası göç eden nüfus oranı %2,87 olmuştur. Göç edenlerin %52,5’i kadın, %47,5’i erkektir. Erkeklerde öne çıkan neden daha iyi konut ve yaşam koşulları; kadınlarda ise hanedeki fertlerden birine bağımlı göçtür. Bu durum, göç nedenlerinin herkes için aynı olmadığını gösterir.
En yoğun göç hareketliliğinin görüldüğü 20–24 yaş grubunda eğitim açık ara ilk sıradadır. Bu grupta 179.612 kişi eğitim, 75.591 kişi işe başlamak veya iş bulmak, 42.391 kişi daha iyi konut ve yaşam koşulları nedeniyle göç etmiştir.
B) Bütün eğitim göçlerinin zorunlu dış göç olduğunu
C) Ekonomik nedenlerin Türkiye’de hiç etkili olmadığını
D) Göç edenlerin tamamının kırsal alandan geldiğini
E) Her üniversite kentinin net göçünün pozitif olduğunu
B) Çekici ekonomik — itici ekonomik
C) İtici doğal — çekici siyasi
D) Çekici sosyal — itici doğal
E) Zorunlu dış göç — günlük hareketlilik
TÜRKİYE’DE İÇ GÖÇÜN TARİHSEL GELİŞİMİ VE YÖNÜ
1950 Sonrası Kırdan Kente Göç
1950’lerden sonra tarımda makineleşme kırsal iş gücü ihtiyacını azaltmış, ulaşım ağlarının gelişmesi hareketliliği kolaylaştırmış ve sanayinin büyük kentlerde toplanması kırdan kente göçü hızlandırmıştır. Tarım arazilerinin parçalanması, kırsal gelir yetersizliği ve eğitim–sağlık hizmetlerine erişim isteği de bu süreci desteklemiştir.
Tarihsel olarak göçün genel yönü Doğu ve iç kesimlerden batıya; dağlık ve ekonomik imkânları sınırlı yerlerden sanayi, hizmet ve turizmin geliştiği alanlara doğrudur. Marmara ve Ege ile Ankara, İzmir, İstanbul, Bursa, Kocaeli, Antalya ve Adana gibi merkezler önemli çekim alanları olmuştur. Bununla birlikte günümüzde göç yalnız köyden kente gerçekleşmez; kentten kente göç, büyük kent merkezinden çevre illere yönelme, eğitim, tayin ve yaşam kalitesi göçleri de önemlidir.
I. tarımda makineleşme,
II. kentlerde sanayi ve hizmet işlerinin gelişmesi,
III. ulaşım olanaklarının genişlemesi
etkenlerinden hangileri birlikte rol oynamıştır?
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
2025 VERİLERİYLE İLLER ARASI GÖÇ
2025’te İstanbul 329.912 kişiyle en çok göç alan il olmuş; Ankara 176.833, İzmir 106.083 kişiyle onu izlemiştir. En az göç alan iller Ardahan, Bayburt ve Tunceli’dir. Aynı yıl İstanbul 371.258 kişiyle en çok göç veren ilken Ankara 145.661, İzmir 98.728 kişi göç vermiştir.
Grafikte İstanbul’un hem aldığı hem verdiği göçün en yüksek olduğu görülür. Ancak 329.912 − 371.258 işlemi İstanbul’un net göçünün −41.346 olduğunu gösterir. Dolayısıyla hareket hacminin büyük olması net göçün pozitif olduğu anlamına gelmez. Ankara ve İzmir’de ise grafikte alınan göç verilen göçten fazladır.
B) Ankara göç vermemiştir.
C) İzmir’in toplam göç hacmi İstanbul’dan fazladır.
D) İstanbul’un aldığı göç verdiği göçten fazladır.
E) Üç ilin de net göçü negatiftir.
GÖÇÜN KAYNAK VE HEDEF ALANLARDAKİ SONUÇLARI
Göç Alan Yerlerdeki Etkiler
Göç alan kentlerde çalışma çağındaki nüfus, iş gücü, tüketim ve pazar büyüyebilir; kültürel çeşitlilik artabilir. Ancak konut, ulaşım, okul, hastane, kanalizasyon ve diğer altyapı yatırımları nüfus artışına yetişemezse plansız kentleşme, trafik, çevre kirliliği, kira artışı ve hizmetlerde yığılma görülür. Sanayi tesisleri, başlangıçta kent dışında kurulmuş olsa bile hızlı kentsel yayılma sonucunda yerleşim alanlarının içinde kalabilir.
Göç Veren Yerlerdeki Etkiler
Göç veren alanlarda işsizlik baskısı azalabilir ve göç edenlerin gönderdiği gelirler hane ekonomisini destekleyebilir. Buna karşılık genç ve üretken nüfusun seçici biçimde ayrılması yaşlı nüfus oranını yükseltebilir; iş gücü azalabilir, tarım alanları boş kalabilir, okul ve sağlık hizmetlerine talep düşebilir. Uzun süreli nüfus kaybı yatırımların azalmasına ve bölgesel gelişmişlik farklarının kalıcılaşmasına yol açabilir.
Kaynak ve Hedef Alanları Birlikte Yorumlama
| Göç alan yer | Göç veren yer |
|---|---|
| İş gücü ve pazar büyüyebilir. | Genç ve çalışma çağındaki nüfus azalabilir. |
| Konut, altyapı ve ulaşım baskısı artabilir. | Yaşlı ve kadın nüfus oranı göreli olarak yükselebilir. |
| Kültürel çeşitlilik ve hizmet talebi artar. | Tarım alanlarının işlenmesi ve kamu hizmetlerinin sürdürülmesi zorlaşabilir. |
I. ortanca yaşın yükselmesi,
II. tarımsal iş gücünün azalması,
III. okul çağındaki nüfusun azalması
değişimlerinden hangilerinin görülmesi beklenir?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
B) Net göçün kendiliğinden sıfırlanması
C) Kent nüfus yoğunluğunun azalması
D) Tarımda makine kullanımının sona ermesi
E) Dış göçün iç göçe dönüşmesi
MEVSİMLİK VE GEÇİCİ GÖÇLER
Mevsimlik tarım işçiliği, yaylacılık, turizm, inşaat ve eğitim yılın belirli dönemlerinde geçici nüfus hareketleri oluşturur. Çukurova ve Ege ovalarında hasat dönemleri; Ordu ve Giresun çevresinde fındık toplama; Akdeniz ve Ege kıyılarında yaz turizmi; yaylacılık yapılan dağlık alanlar dönemsel hareketliliğe örnektir.
Mevsimlik göç, nüfusun fiilî dağılışını kısa sürede değiştirir. Turizm merkezlerinde su, atık, ulaşım ve sağlık hizmetlerine olan talep yazın kalıcı nüfusun çok üzerine çıkabilir. Ancak ikamet adresi değişmeyen mevsimlik çalışanlar ve ziyaretçiler ADNKS’deki sürekli nüfusa aynı ölçüde yansımaz.
B) Doğal nüfus artışının yalnız yazın hesaplanmasıyla
C) İlçenin yüz ölçümünün mevsimsel değişmesiyle
D) Net göçün her yıl sıfır olmasıyla
E) Tarımsal yoğunluğun aritmetik yoğunluğa dönüşmesiyle
ULUSLARARASI GÖÇ, İŞÇİ GÖÇÜ VE BEYİN GÖÇÜ
Türkiye’den Avrupa’ya 1960’larda başlayan işçi göçü, ekonomik nedenli dış göçün önemli tarihsel örneğidir. İşçi göçü başlangıçta geçici düşünülse de aile birleşimi ve kalıcı yerleşmelerle sürekli göçe dönüşebilir. Türkiye ile Yunanistan arasındaki nüfus mübadelesi ise devletler arası anlaşmaya dayanan zorunlu göç örneğidir.
Beyin göçü, yüksek eğitimli ve uzman iş gücünün daha iyi araştırma, gelir, kariyer veya çalışma koşulları için başka ülkeye gitmesidir. Kaynak ülke yetişmiş insan gücü ve yaptığı eğitim yatırımının bir bölümünü kaybedebilir. Nitelikli kişilerin ülkeye geri dönmesi veya dışarıdaki bilgi ağlarını ülkeye aktarması tersine beyin göçü ve bilgi dolaşımı olarak değerlendirilebilir.
TÜİK’in 2025 Uluslararası Göç İstatistiklerine göre yurt dışından Türkiye’ye 393.829 kişi gelmiş, Türkiye’den yurt dışına 403.216 kişi gitmiştir. Buna göre uluslararası net göç −9.387 kişidir. Gelenlerde en büyük yaş grubu 20–24, gidenlerde 25–29 yaştır. Bu veriler dış göçün genç yetişkin yaşlarda yoğunlaştığını gösterir; ancak göç edenlerin tamamının beyin göçü kapsamında olduğu sonucuna ulaşılamaz.
B) Türkiye dış göç almamıştır.
C) Gelenlerin tamamı Türk vatandaşıdır.
D) Gidenlerin tamamı beyin göçüdür.
E) Dış göç ülke içindeki nüfus dağılışını hiçbir biçimde etkilemez.
Göç sorularında hareketin sınırı, süresi ve nedeni ayrı ayrı belirlenmeli; alınan göç, verilen göç, net göç ve göç hızı birbirine karıştırılmamalıdır. Ardından göçün kaynak ve hedef alanlarda farklı sonuçlar oluşturduğu unutulmamalıdır.