TYT üçgende açıortay konu anlatımı kapsamında açıortayın tanımı, eşit dik uzaklık ve katlama özellikleri, iç ve dış açıortay teoremleri, alan oranı, açıortay uzunluğu ve iç-dış açıortay dikliği işlenecektir.
TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Açıortayın Temel Özellikleri
Açıyı İki Eş Parçaya Ayırma
Bir açıyı ölçüleri eşit iki açıya ayıran ışına açıortay denir. ABC açısında BD açıortaysa ABD ve DBC açıları eşittir. Örneğin ABC açısı 70° ise her iki parça 35° olur. Bir üçgende köşeden karşı kenara uzanan iç açıortay, hem açıyı ikiye böler hem de karşı kenarı komşu kenarlarla orantılı parçalara ayırır; ancak kenarortay gibi karşı kenarı her zaman iki eş parçaya bölmez.

Açıortay Üzerindeki Noktanın Kollara Uzaklığı
Açıortay üzerindeki herhangi bir noktadan açının iki koluna indirilen dikmelerin uzunlukları eşittir. Uzaklık, noktadan doğruya çizilen dik doğru parçasıyla ölçülür; eğik parçalar bu özellikte kullanılamaz. P açıortay üzerinde, K ve L dikme ayaklarıysa PK = PL olur. OP ortak kenarı ve O köşesindeki eş açılar sayesinde oluşan dik üçgenler eş olduğundan, uygun şekillerde OK = OL gibi ek eşitlikler de elde edilebilir.
Eşit Uzaklıktan Açıortaya Geçiş
Özelliğin tersi de doğrudur: Bir açının iç bölgesindeki bir noktanın iki kola dik uzaklıkları eşitse o nokta açıortay üzerindedir. Böylece bazı sorularda eş açı işareti verilmeden, eş dikmelerden açıortay sonucu çıkarılır.
İç Açıortay Teoremi
Karşı Kenarı Komşu Kenarlar Oranında Bölme
ABC üçgeninde AD, A açısının iç açıortayı ve D noktası BC üzerindeyse BDDC = ABAC bağıntısı geçerlidir. Büyük komşu kenarın karşısında, BC üzerinde daha büyük parça bulunur. Örneğin ABAC = 23 ise BDDC de 23‘tür; BC = 25 verildiğinde parçalar 10 ve 15 olur. Orantıda aynı taraftaki parçalar eşleştirilmeli, AB ile BD; AC ile DC aynı sırada tutulmalıdır.
Bu teorem alanla da açıklanabilir. ABD ve ACD üçgenlerinin A köşesinden BC’ye yükseklikleri ortak olduğundan alan oranları BDDC‘dir. Öte yandan iki üçgenin A köşesindeki açıları eşit olduğundan, iki kenar ve aradaki açıyla alan bağıntısı alan oranını ABAC verir. Böylece iki oran birbirine eşitlenir.

Orandan Bilinmeyen Kenarı Bulma
Karşı kenardaki parça oranı verildiğinde komşu kenarlar da aynı oranı taşır. Oran sadeleştirildikten sonra bilinen kenar üzerinden ortak katsayı bulunur. Tersine, komşu kenarlar eşitse oran 1 olur ve karşı kenar iki eş parçaya ayrılır. Bu özel durumda aynı doğru hem açıortay hem kenarortaydır; ikizkenar üçgende ayrıca yükseklik ve orta dikme özelliklerini de taşır.
Açıortayın Oluşturduğu Alan Oranı
ABD ve ACD üçgenlerinin BC doğrusu üzerindeki yükseklikleri aynıdır. Bu nedenle alanları tabanlarıyla, yani BD ve DC ile orantılıdır. İç açıortay teoremiyle birlikte [ABD][ACD] = BDDC = ABAC yazılabilir. Toplam alan verilmişse önce oran paylarına bölünür; örneğin alan oranı 23 ve toplam alan 50 ise alanlar 20 ve 30’dur. Alan oranı ile kenar oranının aynı olması yalnız AD’nin açıortay olduğunun bilindiği bu düzende kullanılmalıdır.
İç Açıortay Uzunluğu
AD iç açıortayında AB = c, AC = b, BD = m ve DC = n ise açıortay uzunluğu için AD² = b * c – m * n bağıntısı kullanılabilir. Başka bir deyişle açıortayın karesi, açıya komşu kenarların çarpımından karşı kenarda oluşan parçaların çarpımının çıkarılmasıyla bulunur. Sonuç AD² olduğundan karekök alma adımı unutulmamalıdır. Bu formül uygulanmadan önce D’nin karşı kenar üzerinde olduğu, AD’nin gerçekten iç açıortay olduğu ve verilen parça uzunluklarının iç açıortay teoremiyle çelişmediği doğrulanır.
Oran, Çevre ve Açıortayı Birlikte Kullanma
İç açıortayın böldüğü parçalar verildiğinde önce komşu kenarların oranı bulunur. Çevre gibi ek bir toplam bilgisi varsa kenarlar ortak katsayıyla yazılarak ayrı ayrı belirlenebilir.
Dış Açıortay
Dıştan Bölme Oranı
Bir köşedeki dış açının açıortayı karşı kenarın uzantısını, komşu kenarların oranında dıştan böler. A köşesindeki dış açıortay BC doğrusunu D noktasında kesiyorsa uygun yönlendirmeyle BDCD = ABAC yazılır. D, B yönündeki uzantıdaysa noktaların sırası D-B-C olur ve CD = BD + BC’dir; C yönündeki uzantıdaysa B-C-D olur ve BD = BC + CD’dir. Bu nedenle yalnız oranı kurmak yetmez, doğru üzerindeki toplam-fark ilişkisi de şekle göre seçilmelidir.
Dış açıortay bazen açıkça adlandırılmaz. Bir kenarın uzantısında oluşan iki dış açı eş işaretliyse ya da iç açıortaya dik bir doğru aynı köşeden geçiyorsa dış açıortay özelliği gizlenmiş olabilir. Ancak eş açı ya da diklik kanıtı bulunmadan yalnız uzantı çizildiği için dış açıortay teoremi kullanılamaz.

İç ve Dış Açıortay Arasındaki Açı
Aynı köşeye ait iç açı ile dış açı bütünlerdir. İç açı α ise komşu dış açı 180°-α’dır. Bu iki açının yarılarının toplamı α2 + 180° – α2 = 90° olduğundan iç açıortay ile dış açıortay birbirine diktir. Bu sonuç, şekilde diklik işareti verilmese bile iki doğrunun iç ve dış açıortay olduğu biliniyorsa doğrudan kullanılabilir.
Sonraki konu: Üçgende Kenarortay ve Ağırlık Merkezi



