TYT KARIŞIM PROBLEMLERİ

0
95
TYT karışım problemleri konu anlatımı

TYT karışım problemleri konu anlatımı kapsamında karışım yüzdesi, saf madde ve toplam miktar ilişkisi, iki karışımın birleştirilmesi, karışıma madde veya su eklenmesi, karışımdan madde alınması, buharlaşma, hedef oran ve çok aşamalı aktarım problemleri işlenecektir.
TYT Matematik konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.

Karışımın Temel Yapısı

Toplam Miktar, Saf Madde ve Karışım Oranı

Bir karışımın oranı, incelenen saf maddenin toplam karışıma bölümüdür. A gram karışımın %x’i tuz ise karışımda A * x100 gram tuz bulunur. Geriye kalan A * (100 – x)100 gramlık bölüm diğer bileşendir.
Kâr-zarar ve faiz problemlerinde olduğu gibi, karışım sorularında da oran yüzdeyle ifade edilir; burada yüzde, belirli bir maddenin toplam karışım içindeki payını gösterir.

Örneğin 500 gramlık %18 tuzlu suyun 90 gramı tuz, 410 gramı sudur. Aynı hesap litre, kilogram veya başka bir miktar birimiyle de yapılabilir; fakat denklemde kullanılan bütün miktarlar aynı birime çevrilmelidir.

Büyüklük Bağıntı Anlamı
Saf madde Toplam miktar * oran100 Tuz, şeker, alkol gibi incelenen bileşen
Diğer bileşen Toplam miktar – saf madde Su, un veya karışımın kalan bölümü
Karışım yüzdesi Saf maddetoplam miktar * 100 Saf maddenin toplam içindeki payı
Örnek - 1
240 gramlık bir tuzlu su karışımının tuz oranı %15’tir. Bu karışımda kaç gram tuz vardır?

A) 24
B) 30
C) 36
D) 40
E) 48
Tuz miktarı toplam karışımın %15’idir. 240 * 15100 = 36 gram tuz bulunur. Kalan 204 gram ise sudur.

Cevap: C

İki Karışımın Birleştirilmesi

İki karışım birleştirildiğinde toplam miktarlar ve saf madde miktarları ayrı ayrı toplanır. Yeni oran, toplam saf maddenin toplam karışıma bölünmesiyle bulunur. Bu nedenle yeni yüzde, karışım yüzdelerinin her zaman aritmetik ortalaması değildir; miktarlar farklıysa ağırlıklı ortalama oluşur.

A gram %x’lik ve B gram %y’lik karışım birleştirildiğinde yeni karışımdaki saf madde miktarı A * x100 + B * y100 olur. Yeni oran, miktarları pozitif olan iki başlangıç oranının arasında bulunmalıdır. Sonucun bu aralığın dışında çıkması işlem hatasına işaret eder.

Örnek - 2
Şeker oranı %20 olan 300 gram şekerli su ile şeker oranı %35 olan 200 gram şekerli su karıştırılıyor. Yeni karışımın şeker oranı yüzde kaçtır?

A) 23
B) 24
C) 25
D) 26
E) 28
İlk karışımda 300 * 0,20 = 60 gram, ikinci karışımda 200 * 0,35 = 70 gram şeker vardır. Toplam 130 gram şeker, 500 gram karışım içinde bulunduğundan oran 130500 * 100 = %26’dır.

Cevap: D

Karışıma Madde Ekleme ve Karışımdan Madde Eksiltme

Su veya Çözücü Eklenmesi

Karışıma yalnız su eklendiğinde tuz ya da şeker miktarı değişmez; toplam miktar artar. Pay sabit kalıp payda büyüdüğü için karışımın saf madde yüzdesi azalır. Denklem kurulurken yeni toplam miktar, başlangıç karışımı ile eklenen suyun toplamıdır.

Örnek - 3
Şeker oranı %40 olan 300 gram şekerli suya yalnız su eklenerek şeker oranı %25’e düşürülüyor. Kaç gram su eklenmiştir?

A) 120
B) 150
C) 180
D) 200
E) 240
Başlangıçta 300 * 0,40 = 120 gram şeker vardır ve su eklenirken bu miktar değişmez. Yeni toplam miktar 1200,25 = 480 gram olmalıdır. Eklenen su 480 – 300 = 180 gramdır.

Cevap: C

Saf Madde Eklenmesi

Karışıma yalnız tuz, şeker veya başka bir saf madde eklenirse hem saf madde miktarı hem toplam karışım miktarı aynı miktarda artar. Saf madde oranı yükselir. Eklenen saf maddenin oranı %100 kabul edilir; bu nedenle yalnız paydaya ekleme yapmak doğru değildir.

Örnek - 4
Şeker oranı %12 olan 500 gramlık bir karışıma kaç gram saf şeker eklenirse yeni karışımın şeker oranı %20 olur?

A) 40
B) 50
C) 60
D) 75
E) 80
Başlangıçta 500 * 0,12 = 60 gram şeker vardır. x gram saf şeker eklenirse (60 + x)(500 + x) = 0,20 olur. 60 + x = 100 + 0,20x eşitliğinden 0,80x = 40 ve x = 50 gram bulunur.

Cevap: B

Suyun Buharlaştırılması

Tuzlu veya şekerli sudan yalnız su buharlaştırılıyorsa saf madde miktarı sabit kalır, toplam miktar azalır ve saf madde yüzdesi artar. Soruda çözünen maddenin de buharlaştığı ayrıca belirtilmedikçe kayıp yalnız su miktarından kabul edilir.

Örnek - 5
Şeker oranı %25 olan 600 gram şekerli sudan yalnız su buharlaştırılıyor. Karışımın şeker oranı %40 olduğunda kaç gram su buharlaşmıştır?

A) 150
B) 180
C) 200
D) 225
E) 250
Başlangıçtaki şeker miktarı 600 * 0,25 = 150 gramdır. Şeker miktarı değişmeden oran %40 olacağı için son toplam miktar 1500,40 = 375 gramdır. Buharlaşan su 600 – 375 = 225 gramdır.

Cevap: D

Karışımdan Alıp Yerine Su Koyma

Homojen bir karışımdan belirli miktar alındığında, alınan bölüm karışımın o andaki oranını taşır. Örneğin %30 şekerli sudan 100 gram alınırsa alınan bölümün 30 gramı şekerdir. Daha sonra aynı miktarda su eklenirse toplam miktar başlangıç değerine döner; fakat saf madde miktarı azaldığı için oran düşer.

İşlem Saf maddeye etkisi Toplam miktara etkisi
Homojen karışım alma Alınan miktar * mevcut oran kadar azalır Alınan miktar kadar azalır
Su ekleme Değişmez Eklenen miktar kadar artar
Saf madde ekleme Eklenen miktar kadar artar Eklenen miktar kadar artar
Örnek - 6
500 gramlık %30 şekerli su karışımından 100 gram homojen karışım alınıp yerine 100 gram su ekleniyor. Son karışımın şeker oranı yüzde kaç olur?

A) 20
B) 22
C) 24
D) 26
E) 28
Başlangıçta 500 * 0,30 = 150 gram şeker vardır. Alınan 100 gram karışımın 30 gramı şeker olduğundan kapta 120 gram şeker kalır. Eklenen su şeker miktarını değiştirmez ve toplam miktarı yeniden 500 grama çıkarır. Yeni oran 120500 * 100 = %24’tür.

Cevap: C

Hedef Orana Ulaşma Problemleri

İki Karışımdan İstenen Miktarı Oluşturma

Hedef oranı bilinen bir karışım iki farklı karışımdan hazırlanacaksa bilinmeyenlerden biri x, diğeri toplam – x alınabilir. Saf madde denklemi başlangıçtaki iki saf madde miktarının, hedef karışımdaki saf madde miktarına eşitlenmesiyle kurulur.

Örnek - 7
Şeker oranları %20 ve %50 olan iki karışımdan toplam 450 gram %30’luk karışım hazırlanacaktır. %50’lik karışımdan kaç gram kullanılmalıdır?

A) 100
B) 125
C) 150
D) 175
E) 200
%50’lik karışım x gram, %20’lik karışım 450 – x gram olsun. 0,50x + 0,20(450 – x) = 0,30 * 450 denkleminden 0,30x + 90 = 135 ve x = 150 gram bulunur.

Cevap: C

Karışım Miktarlarının Oranı

Toplam miktar verilmeden yalnız iki karışımın hangi oranda birleştirileceği sorulabilir. Hedef yüzdeye olan uzaklıklar ters miktar oranını verir. Düşük oranlı karışımın miktarı, yüksek oran ile hedef arasındaki farka; yüksek oranlı karışımın miktarı ise hedef ile düşük oran arasındaki farka karşılık gelir.

Bu kısa yol yalnız iki başlangıç oranı ve bu oranların arasında bulunan tek bir hedef oran için kullanılır. Denklem yöntemi her durumda güvenli kontrol sağlar.

Örnek - 8
Şeker oranları %18 ve %42 olan iki karışım birleştirilerek %34’lük karışım elde ediliyor. %18’lik karışım miktarının %42’lik karışım miktarına oranı kaçtır?

A) 1 : 3
B) 1 : 2
C) 2 : 3
D) 3 : 2
E) 2 : 1
Hedef oranın %42’ye uzaklığı 8, %18’e uzaklığı 16’dır. Miktarlar bu uzaklıklarla ters orantılı olduğundan %18’lik / %42’lik miktar oranı 816 = 12, yani 1 : 2 olur.

Cevap: B

Çok Aşamalı Karışım Problemleri

Eşit Miktarda Alıp Yerine Su Ekleme

Karışımdan x miktar alınıp yerine x miktar su eklendiğinde toplam miktar değişmez. Başlangıçtaki saf maddenin xtoplam kadarlık bölümü dışarı çıkar. Bu nedenle kalan saf madde, başlangıç saf maddesi * (1 – xtoplam) biçiminde hesaplanabilir.

Örnek - 9
800 gramlık %35 şekerli su karışımından x gram homojen karışım alınıp yerine x gram su ekleniyor. Son karışımın şeker oranı %28 olduğuna göre x kaçtır?

A) 100
B) 120
C) 160
D) 180
E) 200
Başlangıçta 800 * 0,35 = 280 gram şeker vardır. Son durumda toplam yine 800 gram ve şeker miktarı 800 * 0,28 = 224 gramdır. Kalan şeker 280(1 – x800) olduğundan 280(1 – x800) = 224 eşitliği kurulur. Buradan 1 – x800 = 0,8 ve x = 160 gram bulunur.

Cevap: C

Kaplar Arasında Karışım Aktarma

Bir kaptan diğerine karışım aktarıldığında aktarılan bölüm, kaynak kabın o andaki oranına sahiptir. Daha sonra ikinci kaptan geri aktarım yapılırsa ikinci kabın yeni oranı kullanılmalıdır. İlk oranı geri aktarımda da kullanmak, çok aşamalı sorulardaki en yaygın hatadır.

Örnek - 10
A kabında 600 gram %25 şekerli su, B kabında 400 gram %40 şekerli su vardır. Önce A’dan B’ye 200 gram karışım aktarılıyor. B kabı homojen hâle getirildikten sonra B’den A’ya 200 gram karışım geri aktarılıyor. Son durumda A kabındaki şeker oranı yüzde kaçtır?

A) 27
B) 28
C) 28 13
D) 29
E) 30
A’da başlangıçta 150 gram şeker vardır. A’dan aktarılan 200 gramın 50 gramı şeker olduğundan A’da 400 gram karışım ve 100 gram şeker kalır. B’de ise 600 gram karışım içinde 160 + 50 = 210 gram şeker bulunur; B’nin yeni oranı %35’tir. B’den geri aktarılan 200 gramın 70 gramı şekerdir. Böylece A’da 600 gram karışım ve 170 gram şeker olur. Oran 170600 * 100 = %28 13 bulunur.

Cevap: C

Dikkat
Su eklenirken veya buharlaştırılırken tuz ve şeker gibi çözünen madde miktarı sabit kalır. Saf madde eklenirse hem saf madde hem toplam miktar artar. Homojen karışımdan bir bölüm alındığında ise alınan bölüm, karışımın o andaki oranını taşır. Çok aşamalı aktarım sorularında her işlemden sonra kabın yeni oranı yeniden hesaplanmalıdır.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz