AYT inançla ilgili meseleler konu anlatımı kapsamında inançla ilgili felsefi yaklaşımlar, kötülük problemi, yeni dinî hareketler, din istismarı ve En‘âm ile Lokmân surelerinden mesajlar işlenecektir.
AYT Din Kültürü konularının tamamına AYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
İnançla İlgili Felsefi Yaklaşımlar
İnanç ve Felsefi Yaklaşımın Ölçütü
İnanç, insanın bir varlık veya hükmü doğru ve gerçek kabul ederek ona bağlanmasıdır. İnançla ilgili felsefi yaklaşımlar ise Tanrı’nın varlığı, evrenle ilişkisi, bilginin kaynağı, ölüm sonrası hayat ve insan yaşamının anlamı gibi konularda sistemli görüşler ileri sürer. Bu yaklaşımlar yalnız adlarıyla değil, cevap verdikleri temel soruyla ayırt edilir.
Bir görüş “Tanrı var mıdır?” sorusuna cevap veriyorsa Tanrı’nın varlığı eksenindedir. “Tanrı evrene ve insana müdahil midir?” sorusu vahiy ve nübüvvetle; “Gerçek bilgi yalnız gözlem ve deneyle mi elde edilir?” sorusu bilgi anlayışıyla; “Hayatın nesnel bir anlamı ve bağlayıcı değerleri var mıdır?” sorusu ise anlam ve değer alanıyla ilgilidir. Aynı görüş birden fazla alanda sonuç doğurabilir, fakat onu benzerlerinden ayıran temel iddia korunur.
Bu açıklamada aşağıdakilerden hangisi özellikle vurgulanmaktadır?
B) Her felsefi yaklaşımın zorunlu olarak aynı bilgi anlayışını benimsemesi
C) Tanrı hakkında konuşan bütün yaklaşımların metafiziği reddetmesi
D) İnanç alanında ileri sürülen görüşlerin kanıt gerektirmemesi
E) Bir yaklaşımın yalnız tarihsel ortaya çıkışına göre değerlendirilmesi
B) Yaklaşımlar Tanrı, varlık, bilgi, hayat ve değer hakkında odaklandıkları temel iddialarla ayırt edilir.
C) Sekülarizm Tanrı’nın varlığını zorunlu olarak reddeden ontolojik bir görüştür.
D) Agnostisizm, Tanrı’nın yokluğunu kesin bilgi olarak savunur.
E) Nihilizm yalnızca bilimsel yöntemin nasıl uygulanacağını açıklayan bir yaklaşımdır.
Teizm ve Deizm
Teizm, evrenin yaratıcı sebebi olan mutlak bir Tanrı’nın varlığını kabul eder. Tanrı’nın bilinçli, iradeli ve kudret sahibi olduğunu; evreni yaratmakla kalmayıp onu yönetmeye devam ettiğini, vahiy ve peygamberlik yoluyla insanla ilişki kurduğunu savunur. İslam’ın Allah inancı teist bir zeminde olmakla birlikte tevhit ilkesiyle özgünleşir: Allah birdir, eşsizdir, yaratılmışlara benzemez ve hiçbir şeye muhtaç değildir.
Deizm de Tanrı’nın varlığını ve evrenin yaratılmış olduğunu kabul eder; fakat Tanrı’nın yaratılıştan sonra evrene ve insana müdahil olmadığını ileri sürer. Bu nedenle vahiy, nübüvvet ve mucize gibi ilahî iletişim biçimlerini reddeder. Deizm ile teizm arasındaki temel ayrım, Tanrı’nın varlığı değil Tanrı-evren-insan ilişkisinin devam edip etmediğidir.
II. Yaratıcı, vahiy yoluyla insanlara rehberlik eder.
III. Evren yaratıldıktan sonra kendi yasalarıyla işler ve ilahî müdahale gerçekleşmez.
IV. Ölüm sonrası sorumluluk ilahî bildirime dayanır.
Bu öncüllerden hangileri teizmi deizmden ayıran niteliklerdir?
B) I ve III
C) II ve IV
D) II, III ve IV
E) I, II ve IV
B) Tanrı hakkında bilgi edinilemeyeceğini ileri sürmektedir.
C) Maddeden bağımsız hiçbir gerçeklik tanımamaktadır.
D) Yaratıcıyı kabul edip vahiy ve nübüvveti reddeden deist bir anlayış taşımaktadır.
E) Vahiy yoluyla sürekli ilahî müdahaleyi kabul etmektedir.
Materyalizm ve Pozitivizm
Materyalizm, var olan her şeyin maddeden ibaret olduğunu ve maddeden bağımsız fizik ötesi bir alan bulunmadığını savunur. Bu görüş, Tanrı, vahiy, melek ve ahiret gibi metafizik gerçeklikleri kabul etmez; olayları yalnız maddi nedenlerle açıklamaya çalışır. Dolayısıyla materyalizmin temel sorusu “Varlık neden oluşur?” sorusudur.
Pozitivizm veya olguculuk ise güvenilir bilginin gözlem ve deneyle doğrulanabilen olgulara dayanması gerektiğini ileri sürer. Auguste Comte’un geliştirdiği bu anlayış, teolojik ve metafizik açıklamaları bilim öncesi aşamalar saymış; insanlığın pozitif bilim aşamasına ulaştığını savunmuştur. Materyalizm varlık alanını maddeyle, pozitivizm ise geçerli bilgi alanını deneysel olguyla sınırlar. Bu nedenle ikisi yakın sonuçlara ulaşabilse de aynı görüş değildir.
Bu iki yargı sırasıyla hangi yaklaşımlarla ilişkilidir?
B) Sekülarizm – Agnostisizm
C) Materyalizm – Pozitivizm
D) Nihilizm – Ateizm
E) Pozitivizm – Materyalizm
II. Gözlem ve deneyi güvenilir bilginin ölçütü sayma
III. Evreni maddi nedenlerle açıklama
IV. Bilimin bütün insan ihtiyaçlarını karşılayacağını düşünme
Bunlardan hangileri pozitivizmi materyalizmden ayırmada doğrudan kullanılabilir?
B) I ve III
C) I, II ve III
D) II, III ve IV
E) Yalnız IV
Sekülarizm
Sekülarizm, bireysel ve toplumsal hayatın dinî ve metafizik referanslardan bağımsız düzenlenmesini savunan dünyevileşme yönelimidir. Tanrı ve ölüm sonrası hayat düşüncesine başvurmadan bir yaşam biçimi ve ahlak düzeni kurulabileceğini ileri sürer. Odak noktası Tanrı’nın varlığını kanıtlamak veya reddetmekten çok, dinin gündelik hayat üzerindeki belirleyiciliğidir.
Sekülarizm ile laiklik bütünüyle aynı kavram değildir. Laiklik esas olarak devletin yönetim ve hukuk düzeninde dinler karşısındaki konumuyla ilgilidir. Sekülarizm ise bireyin düşüncesinden toplumsal yaşama kadar daha geniş bir dünyevileşme anlayışı taşıyabilir. Bu nedenle her laik düzen zorunlu olarak bireylerin dini hayatlarından çıkarmasını istemez; seküler dünya görüşü ise hayatı din dışı referanslarla anlamlandırmayı öne çıkarır.
Bu iki durumun sırasıyla karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
B) Sekülarizm – Laiklik
C) Laiklik – Sekülarizm
D) Pozitivizm – Materyalizm
E) Agnostisizm – Ateizm
Bu düşüncenin aşağıdaki yaklaşımlardan hangisiyle ilişkilendirilmesi en uygundur?
B) Ateizm; çünkü Tanrı’nın yokluğu kanıtlanmıştır.
C) Agnostisizm; çünkü Tanrı’nın bilinemezliği savunulmuştur.
D) Sekülarizm; çünkü hayat dinî referanslardan bağımsızlaştırılmıştır.
E) Nihilizm; çünkü bütün değerlerin anlamsızlığı ileri sürülmüştür.
Agnostisizm ve Ateizm
Agnostisizm veya bilinemezcilik, Tanrı’nın varlığı ya da yokluğu hakkında kesin bilgiye ulaşılamayacağını savunur. Agnostik tutum “Tanrı yoktur.” hükmünü vermediği gibi “Tanrı vardır.” hükmünü de kesin bilgi olarak benimsemez. Bu nedenle agnostisizm bir bilinebilirlik iddiasıdır.
Ateizm veya tanrıtanımazlık ise Tanrı’nın var olmadığını savunur. Bunun sonucu olarak vahiy, peygamberlik, ahiret ve metafizik varlıklar gibi Tanrı inancına bağlı dinî kabulleri de reddeder. Ateizm ile agnostisizm arasındaki fark kesinlik yönündedir: Ateizm yokluk hükmüne, agnostisizm ise bilgiye ulaşılamayacağı hükmüne dayanır.
II. “Evreni yaratan herhangi bir Tanrı yoktur; bütün dinî açıklamalar insan ürünüdür.”
Bu iki görüşün sırasıyla doğru adlandırılması hangisidir?
B) Pozitivizm – Sekülarizm
C) Teizm – Deizm
D) Ateizm – Agnostisizm
E) Agnostisizm – Ateizm
B) Tanrı’nın var olmadığı bilimsel deneyle kesinleşmiştir.
C) Evreni yaratan Tanrı, insanlara vahiy göndermemiştir.
D) Gerçekliğin tamamı maddi varlıklardan ibarettir.
E) İnsan hayatındaki bütün değerler geçersizdir.
Nihilizm
Nihilizm, Türkçede hiççilik olarak karşılanan; varlık, bilgi, ahlak, siyaset ve değer alanlarındaki yerleşik anlamları geçersiz sayan yöneliştir. Tek bir biçime indirgenemese de din kültürü bağlamında evrenin ve insan hayatının amaçsız, değerlerin temelsiz olduğu iddialarıyla öne çıkar. Karamsarlık ve umutsuzluk nihilist sonuçlar doğurabilir; fakat her üzüntü veya kötümserlik felsefi nihilizm değildir.
Nihilizm ile ateizm, Tanrı inancını reddetme noktasında kesişebilir. Ancak ateizmin temel iddiası Tanrı’nın yokluğuyken nihilizm daha geniş biçimde anlam ve değerlerin geçerliliğini sorgular veya reddeder. İslam’a göre evren amaçsız yaratılmamış, insan sorumluluk ve imtihan bilinciyle anlamlı bir varoluşa çağrılmıştır. Bu yaklaşım, insanı edilgen bir umutsuzluğa değil iyilik, imar ve sorumluluğa yöneltir.
Bu görüşün aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilendirilmesi en uygundur?
B) Nihilizm
C) Deizm
D) Pozitivizm
E) Teizm
II. Hayatın nesnel bir amacı bulunmadığını savunma
III. Ahlaki değerlerin bağlayıcılığını geçersiz sayma
IV. Tanrı’nın varlığı konusunda kesin bilgiye ulaşılamayacağını belirtme
Nihilizmi ateizmden ayıran iddialar hangileridir?
B) I ve IV
C) II ve III
D) II, III ve IV
E) I, II ve III
Kötülük Problemi
Kötülük problemi, dünyadaki acı, zarar ve ahlaki kötülüklerle her şeyi bilen, her şeye gücü yeten ve mutlak iyi bir Tanrı inancının nasıl bağdaştırılacağını sorgular. Problem, kötülüğün varlığından hareketle Tanrı’nın varlığını veya sıfatlarını tartışmaya açtığı için ateizm, agnostisizm ve nihilizm gibi yaklaşımların kullandığı önemli argümanlardan biri olmuştur.
İslam düşüncesinde kötülük tek bir kaynağa indirgenmez. İnsan, irade sahibi olduğu için iyi ile kötü arasında seçim yapabilir ve ahlaki kötülüklerin önemli bir bölümü bu özgürlüğün yanlış kullanılmasından doğar. Ateş ve yağmur gibi genel olarak yararlı varlık ve olaylar, belirli şartlarda zarar doğurabilir; bu durum onların özünde bütünüyle kötü olduğu anlamına gelmez. Acı ve güçlükler aynı zamanda imtihan, sorumluluk, dayanışma ve ahlaki olgunlaşma bağlamında değerlendirilir.
Bu açıklama kötülüğü önemsizleştirmez. İnsanın görevi zulme seyirci kalmak değil, iradesini iyilikten yana kullanmak ve zararı azaltmaktır. Kötülük problemine verilen dinî cevap, özgür irade ile sorumluluk arasında bağ kurar; “Allah kötülüğü emretmiştir.” biçimindeki kaderci sonuçtan ayrılır.
B) Doğadaki her olayın özünde mutlak kötülük taşıdığını
C) Kötülüğün Tanrı’nın varlığını mantıksal olarak imkânsız kıldığını
D) Ahlaki ve toplumsal kötülüklerin bir bölümünün insan iradesinin yanlış kullanımından doğduğunu
E) İyilik ile kötülük arasında gerçek bir fark bulunmadığını
II. Özgür iradenin bulunması, kötü tercihin imkânını da içerir.
III. İmtihan düşüncesi insanın kötülük karşısındaki sorumluluğunu kaldırır.
IV. Kötülükle mücadele etmek insanın ahlaki sorumluluğunun bir parçasıdır.
İslam’ın kötülük problemine yaklaşımıyla bağdaşan yargılar hangileridir?
B) I ve III
C) I, II ve IV
D) II ve III
E) II ve IV
Yeni Dinî Hareketler ve Din İstismarı
Yeni Dinî Hareketlerin Tanımı ve Ortaya Çıkışı
Yeni dinî hareketler, özellikle 20. yüzyılda görünürlük kazanan; kişisel gelişim veya toplumsal dönüşüm vadeden, yaygın din anlayışlarından ayrılan ve kendilerini yeni bir dinî yol olarak sunabilen oluşumlardır. Din bilimleri bakımından her biri bağımsız bir din kabul edilmez. Hedef kitlelerinde gençlerin belirgin olması nedeniyle bazı çalışmalarda “gençlik dinleri” adıyla da anılmışlardır.
Bu hareketlerin ortaya çıkışında modernleşme, hızlı şehirleşme, aile ve geleneksel bağların zayıflaması, bireyselleşme, ahlaki belirsizlik, mahrumiyet duygusu, savaşlar ve siyasi-sosyal krizler etkili olabilir. Kültürel çeşitliliğin yüksek olduğu göç alan toplumlar ile kitle iletişim araçlarının genişlemesi, hareketlerin mesajlarını hızla yaymasına imkân verir. Bu nedenler bir kişiyi zorunlu olarak bu yapılara yöneltmez; yalnızca hareketlerin yararlanabildiği kırılganlık ve arayış alanlarını açıklar.
B) Siyasi ve sosyal krizlerin çıkış arayışını artırması
C) Kitle iletişim araçlarının mesajları geniş coğrafyalara taşıması
D) Aile ve geleneksel bağların zayıflaması
E) Yerleşik değerlerin bütün toplum kesimlerinde aynı güçle korunması
B) Gençlerin bulunduğu her oluşum yeni bir din sayılır.
C) Ekonomik krizler yalnız sekülerleşmeye yol açar.
D) Yeni dinî hareketler yalnız geleneksel toplumlarda görülür.
E) Bir hareketin kurtuluş vadetmesi onun doğru olduğunu kanıtlar.
Yapısal Özellikler ve Bağlılık Yöntemleri
Yeni dinî hareketlerde karizmatik ve otoriter bir lider, katı hiyerarşi, lidere sorgusuz itaat, dış dünyaya kapalı bilgi düzeni ve sürekli yeni üye kazanma çabası görülebilir. Alternatif hayat ve kurtuluş vaadi, kişiye özel ilgi, grubun seçkin olduğuna dair söylem ve eleştirel kaynaklardan uzaklaştırma, üyede güçlü bağlılık oluşturabilir.
Bir grupta dinî sembol bulunması tek başına istismar veya tehlike kanıtı değildir. Ayırt edici olan; düşünce ve vicdan özgürlüğünün baskılanması, kişinin ailesi ve toplumdan yalıtılması, liderin tartışılmazlaştırılması, maddi-manevi kaynakların çıkar amacıyla kullanılması ve sorgulamanın cezalandırılmasıdır. Sağlıklı dinî öğrenme, temel kaynaklara erişimi, aklı kullanmayı, özgür iradeyi ve ahlaki sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Görsellerdeki panellerin hangileri yeni dinî hareketlerde bağımlılık ve istismar riskini; hangisi ise bu riski azaltan tutumu göstermektedir?
B) I, II ve III risk; IV azaltıcı tutum
C) Yalnız III risk; I, II ve IV azaltıcı tutum
D) II ve IV risk; I ve III azaltıcı tutum
E) I ve II risk; III ve IV azaltıcı tutum
Bu uygulamalar aşağıdakilerden hangisinin göstergesi sayılamaz?
B) Üyelerin sosyal çevrelerinden yalıtılmasının
C) Eleştirel düşünme ve özgür iradenin güçlendirilmesinin
D) Bilgi akışının tek merkezden denetlenmesinin
E) Bağımlılık oluşturan kapalı grup yapısının
Milenyum ve Kıyamet Hareketleri
Bazı yeni dinî hareketler, belirli bir dönemde dünyanın kökten değişeceğini veya kıyamet sırasında yalnız kendi üyelerinin kurtulacağını ileri sürer. Kıyametten önce uzun bir barış ve mutluluk dönemi kurulacağını savunan yapılar milenyum hareketleri; yaklaşan büyük felaketten seçilmiş grubun kurtulacağını iddia eden yapılar ise kıyamet hareketleri biçiminde adlandırılabilir.
Bu adlandırmalar, her ahiret veya kıyamet inancını yeni dinî hareket saymaz. Ayırt edici nokta, doğrulanamaz kesin tarihler, lider merkezli özel kurtuluş iddiası, korku yoluyla bağlılık ve grubun dışındakileri bütünüyle değersizleştiren kapalı yapıdır. İslam’da kıyametin vaktinin yalnız Allah tarafından bilindiği kabul edildiğinden, kesin tarih veren ve kurtuluşu belirli bir lidere bağlılığa indirgeyen iddialar dinî bilgiyle bağdaşmaz.
Bu senaryoda aşağıdakilerden hangileri birlikte bulunmaktadır?
B) Agnostisizm ve eleştirel düşünme
C) Teizm ve bilimsel doğrulama
D) Kıyamet senaryosu, milenyum beklentisi ve lider merkezli kurtuluş iddiası
E) Laiklik ve toplumsal çoğulculuk
B) Bu hareketler Tanrı’nın varlığını zorunlu olarak reddeder.
C) Kesin kıyamet tarihi vermek İslam’ın gayb anlayışıyla uyumludur.
D) Milenyum kavramı yalnız geçmişte yaşamış toplulukları anlatır.
E) Korku, özel kurtuluş ve tartışılmaz liderlik söylemleri manipülatif bağlılık üretebilir.
Din İstismarı
İstismar, bir kişi veya topluluğun iyi niyetini çıkar amacıyla kötüye kullanmaktır. Din istismarı ise dini, dinî sembolleri ve insanların samimi duygularını siyasi güç, ekonomik kazanç, sosyal nüfuz veya kişisel otorite sağlamak için araçsallaştırmaktır. Burada belirleyici olan dinî görünüm değil, niyet ile bu niyet doğrultusunda kurulan sömürü ilişkisidir.
Bir kişinin inancını yaşaması, ibadet etmesi veya dinî değerlerini davranışlarına yansıtması istismar değildir. İstismar; liderin kendisini tartışılmaz dinî otorite ilan etmesi, eleştiriyi günah sayması, mensupların kaynaklarını gizli amaçlara yöneltmesi ve çıkarını dinî meşruiyetle örtmesiyle belirginleşir. İslam’da Hz. Muhammed’den sonra hiçbir kişi veya yapı masum, sorgulanamaz ve dinin mutlak temsilcisi kabul edilemez.
B) Bir ticari yapının insanların dinî hassasiyetini yanıltıcı reklamla sömürmesi
C) Bir liderin kendisine itaati dinin zorunlu şartı ilan etmesi
D) Bir kişinin ibadetini gösterişten uzak biçimde yalnız Allah rızası için yerine getirmesi
E) Bir grubun gizli ekonomik ağını dinî yardım faaliyeti görüntüsüyle örtmesi
Bu durumda din istismarını gösteren temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
B) Üyelerin aynı mekânda toplanması
C) Dinî söylemin çıkarı gizlemek ve eleştiriyi bastırmak için araçsallaştırılması
D) Yöneticinin toplumda tanınan biri olması
E) Bağış yapanların dinî hassasiyet taşıması
İslamofobi ve Dinî Bilginin Çarpıtılması
İslamofobi, İslam’a ve Müslümanlara karşı gerekçesiz korku, önyargı, dışlama veya düşmanlık üreten tutumdur. İslam’ın temel kaynaklardan öğrenilmemesi, terör örgütlerinin eylemlerinin bütün Müslümanlara mal edilmesi ve siyasi söylemlerin korkuyu beslemesi bu tutumu güçlendirebilir. Sonuçta insanlar dinî kimlikleri nedeniyle psikolojik, sosyal veya fiziksel ayrımcılığa uğrayabilir.
Din adına şiddet uygulayan illegal yapıların eylemleri İslam’ın kendisiyle özdeşleştirilemez. Canın, aklın, malın, neslin ve din özgürlüğünün korunmasını esas alan ilkeler; sivilleri hedef alan terör ve zorbalıkla bağdaşmaz. Din istismarı dini içeriden çıkar için araçsallaştırırken İslamofobi, bu çarpıtılmış görüntüyü bütün bir dine ve mensuplarına yönelen önyargıya dönüştürür.
Bu yorumdaki temel düşünme hatası aşağıdakilerden hangisidir?
B) Marjinal bir yapının eylemini bütün din ve mensuplarına genelleyerek İslamofobik önyargı üretmek
C) Şiddetin hukuki sonuçlarını tartışmak
D) Dinî bilginin birincil kaynaklardan öğrenilmesini istemek
E) Örgütlü istismarın siyasi boyutunu araştırmak
II. Bir dinin bütün mensuplarının marjinal gruplarla özdeşleştirilmesi
III. İnsanların dinî kimliği nedeniyle dışlanması
IV. Dinî davranışların samimi niyetle yerine getirilmesi
Bunlardan hangileri İslamofobinin doğrudan sonuç veya göstergeleridir?
B) I ve IV
C) I, II ve III
D) II, III ve IV
E) Yalnız III
Kur’an’dan Mesajlar
En‘âm Suresi 59. Ayet: İlâhî Bilginin Kuşatıcılığı
En‘âm suresinin 59. ayeti, gaybın anahtarlarının Allah’ın yanında olduğunu; karada ve denizde olanların, düşen bir yaprağın, toprağın karanlıklarındaki bir tanenin ve yaş-kuru her şeyin O’nun bilgisi dışında kalmadığını bildirir. Gayb, duyularla doğrudan algılanamayan ve deneyin konusu olmayan varlık ve bilgi alanıdır. İnsan gayba ilişkin bilgiyi ancak Allah’ın vahiy yoluyla bildirdiği ölçüde öğrenebilir.
Ayet yalnız görünmeyen alanı değil, insanın gözlemleyebildiği en küçük olayları da Allah’ın kuşatıcı bilgisi içinde değerlendirir. Böylece ilahî bilginin zaman, mekân ve duyusal sınırlarla kayıtlı olmadığı vurgulanır. İnsan bilgisi gözlem, akıl ve vahiy sayesinde gelişse de sınırlıdır; Allah’ın bilgisi ise eksiksizdir.
B) Gayb bilgisinin deneyle bütünüyle elde edilebildiğini
C) Yalnız büyük kozmik olayların ilahî bilgiye konu olduğunu
D) Allah’ın bilgisinin görünür-görünmez ve küçük-büyük ayrımı olmaksızın bütün varlığı kuşattığını
E) Doğa olaylarının hiçbir düzen taşımadığını
II. İnsan gayb konusunda vahyin bildirdiği ölçüde bilgi sahibi olabilir.
III. Gözlemlenebilir olaylar Allah’ın bilgisinin dışında kalır.
IV. İlâhî bilgi zaman ve mekânla sınırlı değildir.
En‘âm 59’dan hareketle hangi yargılara ulaşılabilir?
B) II ve III
C) I, II ve IV
D) I, III ve IV
E) II, III ve IV
Lokmân Suresi 27. Ayet: Sınırlı ile Sınırsızın Karşılaştırılması
Lokmân suresinin 27. ayetinde yeryüzündeki ağaçların kalem, denizlerin de mürekkep olduğu varsayılsa bile Allah’ın sözlerinin tükenmeyeceği bildirilir. Ayetteki kalem, ağaç, deniz ve mürekkep örnekleri insanın kavrayabildiği çok büyük fakat sınırlı miktarları temsil eder. Allah’ın kelimeleri ise ilahî bilgi, irade ve kudretin tükenmezliğini anlatır.
“Yedi deniz daha” ifadesi matematiksel bir sayı hesabı kurmaktan çok çokluğu ve sınırlı araçların yetersizliğini görünür kılar. Ağaçlar ve denizler ne kadar çoğaltılırsa çoğaltılsın sonludur; ilahî bilgi ise sonlu varlıkların toplamıyla kuşatılamaz. Ayet, insan bilgisini değersizleştirmez; onun sınırını ve ilahî bilgi karşısındaki konumunu belirler.
B) Çok büyük de olsa sonlu araçların sınırsız ilahî bilgiyi tüketemeyeceğine
C) Bilgi edinmek için yazı araçlarının gereksiz olduğuna
D) Ayetteki yedi sayısının yalnız matematiksel bir toplam bildirdiğine
E) Doğadaki varlıkların bilgiyle ilişkisinin bulunmadığına
B) Ağaçların yalnız yazı aracı olduğunu bildirmek
C) İnsan bilgisinin hiçbir değer taşımadığını savunmak
D) Allah’ın sözlerinin belirli sayıda denizle tamamlanacağını açıklamak
E) Kavranması güç sınırsızlık fikrini, çok büyük fakat sonlu varlıklarla karşılaştırarak somutlaştırmak
İki Ayetin Ortak Mesajı
En‘âm 59 ile Lokmân 27 farklı örneklerden hareket eder. En‘âm 59, hiçbir ayrıntının Allah’ın bilgisi dışında kalmadığını; Lokmân 27 ise sınırlı varlık ve araçların Allah’ın tükenmez bilgisini kuşatamayacağını bildirir. Ortak mesaj, ilahî bilginin hem kuşatıcı hem de sınırsız olmasıdır.
Bu iki ayet, insanı araştırmadan uzaklaştırmaz. İnsan akıl, duyu, deney ve vahiyden yararlanarak bilgi edinir; fakat kendi bilgisinin sınırını mutlaklaştırmaz. Pozitivizmin bilgiyi yalnız gözlenebilir olgularla sınırlandırması ve agnostisizmin gayb hakkında kesin bilgiye ulaşılamayacağını genellemesi karşısında vahiy, insanın tek başına erişemeyeceği alan hakkında güvenilir bilgi kaynağı olarak konumlanır.
II. Lokmân 27, sonlu varlıkların ilahî bilgiyi tüketemeyeceğini gösterir.
III. Her iki ayet insan bilgisinin ilahî bilgiyle aynı olduğunu savunur.
IV. Her iki ayet gaybın insan tarafından vahiyden bağımsız bütünüyle bilinebileceğini ileri sürer.
Bu yargılardan hangileri doğrudur?
B) I ve III
C) II ve IV
D) I, II ve III
E) II, III ve IV
Bu değerlendirme aşağıdakilerden hangisini birlikte reddeder?
B) Vahyin gayb hakkında bilgi verdiğini
C) Bilginin yalnız deneysel olgularla sınırlandırılmasını ve gayb hakkında hiçbir bilgi elde edilemeyeceği genellemesini
D) İnsan bilgisinin gelişebilir fakat sınırlı olduğunu
E) İlâhî bilginin kuşatıcı olduğunu