AYT psikolojiye giriş konu anlatımı kapsamında psikolojinin konusu, bilimsel ölçütleri, amaçları, başlıca yaklaşımları, araştırma yöntemleri, etik ilkeleri, alt dalları ve diğer bilimlerle ilişkisi işlenecektir.
AYT felsefe konularının tamamına AYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Psikolojinin Konusu ve Bilim Olarak Gelişimi
Psikoloji Ne İnceler?
Psikoloji, insan ve hayvanların gözlenebilir davranışlarını ve bu davranışlarla ilişkili zihinsel süreçleri bilimsel yöntemlerle inceleyen bilim dalıdır. Davranış; konuşma, koşma, bir düğmeye basma gibi dışarıdan izlenebilen tepkileri kapsar. Algı, bellek, düşünme, duygu ve güdülenme ise doğrudan görülemeyen; kişinin raporları, performansı, fizyolojik ölçümler ve kontrollü araştırmalar aracılığıyla incelenen zihinsel süreçlerdir.
Bu tanım iki yanlış anlamayı önler. Birincisi, psikoloji yalnız “sorunlu” davranışlarla veya ruhsal bozukluklarla ilgilenmez; öğrenmeden karar vermeye, gelişimden çalışma yaşamına kadar geniş bir alanı kapsar. İkincisi, zihinsel süreçlerin doğrudan gözlenememesi onların bilim dışı olduğu anlamına gelmez. Bilimsel psikoloji, görünmeyen bir süreci ölçülebilir göstergelerle sınanabilir hâle getirir.
B) Kaygı bildirimlerinin nesnel ölçümlerin yerini bütünüyle aldığını
C) Zihinsel süreçlerin, ölçülebilir davranışsal ve fizyolojik göstergeler üzerinden bilimsel olarak incelenebileceğini
D) Bireysel yaşantıların ancak felsefi çözümlemeyle açıklanabileceğini
E) Bir davranışın bilimsel olması için hayvanlarda da görülmesi gerektiğini
Felsefeden Bağımsız Bilime
“Psikoloji” sözcüğü tarihsel olarak psyche ve logos kökleriyle ilişkilendirilse de günümüzde psikoloji “ruh hakkında spekülasyon” anlamına gelmez. İnsan doğasına ilişkin sorular uzun süre felsefenin içinde tartışılmış; fizyoloji, duyu ölçümleri ve deneysel yöntemlerin gelişmesiyle bu sorular sınanabilir araştırma problemlerine dönüşmüştür.
Wilhelm Wundt’un 1879’da Leipzig’de kurduğu laboratuvar, psikolojinin bağımsız bir deney bilimi olarak örgütlenmesinde dönüm noktası kabul edilir. Weber ve Fechner’in duyum ile fiziksel uyarıcı arasındaki ilişkiyi ölçmeye yönelik çalışmaları da bu zemini hazırlamıştır. 1879 tarihi, insan davranışına ilişkin düşünmenin başladığı tarih değil; deneysel psikolojinin kurumsallaşmasını simgeleyen tarihtir.
B) İlk laboratuvarın Leipzig’de kurulduğunu kabul etmesi
C) Psikolojinin yalnız zihinsel süreçleri incelediğini varsayması
D) Deneysel yöntemlerin felsefeden daha eski olduğunu düşünmesi
E) Bir bilimin kurumsal bağımsızlaşmasıyla, o bilime temel oluşturan düşünsel birikimin başlangıcını özdeş sayması
Bilimsel Ölçütler ve Psikolojinin Amaçları
Psikolojik bir iddianın bilimsel sayılabilmesi için kavramların gözlenebilir ya da ölçülebilir göstergelerle tanımlanması, yöntemin açık olması, verilerin sistemli biçimde toplanması ve iddianın sınanabilir olması gerekir. “Dikkat” gibi soyut bir kavram; tepki süresi, hata sayısı veya göz hareketi örüntüsüyle işevuruk hâle getirilebilir.
Bu amaçlar birbirini destekler; ancak her araştırma dördünü birden gerçekleştirmek zorunda değildir. Özellikle “kontrol”, kişiyi zorlamak veya iradesini ortadan kaldırmak demek değildir. Amaç, örneğin öğrenmeyi kolaylaştıran koşulları düzenlemek ya da riskli davranışı azaltacak bir müdahaleyi sınamaktır.
B) Soyut bir kavramı ölçülebilir göstergelere dönüştürme
C) Örneklemi evrene genelleme
D) Katılımcılara araştırmanın sonucunu açıklama
E) Bağımsız değişkeni rastgele atama
B) Açıklama – betimleme – yordama
C) Yordama – kontrol – betimleme
D) Kontrol – açıklama – betimleme
E) Betimleme – kontrol – açıklama
Psikolojide Başlıca Yaklaşımlar
Bir psikolojik yaklaşım, davranışı açıklarken hangi soruları öne çıkaracağımızı belirleyen bakış açısıdır. Aynı davranış biyolojik süreçler, öğrenme geçmişi, bilişsel yorum, bilinç dışı çatışma veya kültürel bağlam bakımından ayrı ayrı incelenebilir. Yaklaşımların farklı açıklamalar üretmesi, bunların her durumda birbirini dışladığı anlamına gelmez.
Yapısalcılık ve İşlevselcilik
Yapısalcılık, bilinçli yaşantıyı temel öğelerine ayırmayı amaçlar. Wundt ve Titchener ile anılan bu yaklaşımda eğitimli katılımcıların kendi yaşantılarını sistemli biçimde bildirdiği içebakış yöntemi önemlidir. İçebakışın öznel olması ve karmaşık davranışları açıklamada sınırlı kalması başlıca eleştiridir.
İşlevselcilik ise zihnin hangi parçalardan oluştuğundan çok, zihinsel süreçlerin bireyin çevreye uyumuna nasıl katkıda bulunduğunu sorar. William James ve John Dewey ile ilişkilendirilen bu yaklaşım, öğrenme ve eğitim gibi uygulamalı alanlara yönelimi güçlendirmiştir. Kısaca yapısalcılık “Bilinç hangi öğelerden oluşur?”, işlevselcilik “Bu süreç ne işe yarar?” sorusunu öne çıkarır.
B) Psikodinamik – biyolojik
C) İşlevselci – yapısalcı
D) Yapısalcı – işlevselci
E) Gestalt – hümanistik
Gestalt ve Davranışçı Yaklaşım
Gestalt yaklaşımı, algı ve problem çözmede bütünün, parçaların basit toplamından farklı bir düzen oluşturduğunu savunur. Wertheimer, Koffka ve Köhler ile anılır. Bir melodinin farklı tonda çalındığında yine aynı melodi olarak algılanması, öğeler değişse bile örgütlenmiş bütünün korunmasına örnektir.
Davranışçı yaklaşım, bilimsel psikolojinin doğrudan gözlenebilir davranış ve çevresel koşullara dayanması gerektiğini vurgular. Watson, Pavlov, Thorndike ve Skinner’ın çalışmaları; uyarıcı, tepki, koşullanma ve pekiştirme kavramlarını öne çıkarmıştır. Davranışçılık zihinsel süreçleri açıklamanın merkezinden uzaklaştırırken öğrenilmiş davranışların çevresel sonuçlarla nasıl biçimlendiğini ayrıntılı biçimde incelemiştir.
B) Gestalt
C) Psikodinamik
D) Biyolojik
E) Yapısalcı
B) Davranış, kişinin kendini gerçekleştirme eğiliminin zorunlu sonucudur.
C) Davranış ancak kültürel araçların içselleştirilmesiyle anlaşılabilir.
D) Davranışın öğeleri içebakışla çözümlenmelidir.
E) Davranışın tekrarlanma olasılığı, ardından gelen çevresel sonuçlarla değişir.
Psikodinamik, Hümanistik ve Varoluşçu Yaklaşımlar
Psikodinamik yaklaşım, davranışın bilinç dışı güdüler, erken çocukluk yaşantıları ve kişilik içi çatışmalarla ilişkisini vurgular. Freud’un kuramı bu geleneğin başlangıcında yer alır; Adler ve Jung farklı kavramlarla psikodinamik çizgiyi geliştirmiştir. Bu yaklaşım görünür davranışın ardındaki farkında olunmayan süreçleri araştırır.
Hümanistik yaklaşım, insanı yalnız dürtülerin veya çevresel koşulların edilgen ürünü saymaz. Rogers ve Maslow; özgür seçim, kişisel anlam, benlik, gelişme kapasitesi ve kendini gerçekleştirme üzerinde durur. Varoluşçu yaklaşım da seçim, sorumluluk, özgürlük, kaygı ve yaşamın anlamı gibi temaları öne çıkarır; Rollo May bu çizgiyle ilişkilendirilir. İki yaklaşım yakın olsa da hümanistik açıklama büyüme potansiyeline, varoluşçu açıklama ise seçim ve varoluşun kaçınılmaz sorumluluklarına daha fazla ağırlık verir.
B) Bilişsel
C) Sosyokültürel
D) İşlevselci
E) Gestalt
B) Her ikisi de içebakışı reddeder; varoluşçuluk pekiştirmeyi temel alır.
C) Her ikisi de insanın seçim ve öznel yaşantısını önemser; hümanizm gelişme potansiyeline, varoluşçuluk anlam ve sorumluluğa daha çok vurgu yapar.
D) Her ikisi de bilinç dışını belirleyici sayar; hümanizm çocukluk çatışmasını vurgular.
E) Her ikisi de algısal örgütlenmeyi inceler; varoluşçuluk bütünü parçalara ayırır.
Bilişsel, Biyolojik ve Sosyokültürel Yaklaşımlar
Bilişsel yaklaşım; algı, dikkat, bellek, dil, problem çözme, karar verme ve beklenti gibi bilgi işleme süreçlerini inceler. Kişinin olayı nasıl yorumladığı, aynı koşulda farklı davranışların ortaya çıkmasını açıklayabilir. Piaget’nin bilişsel gelişim çalışmaları bu yaklaşımın önemli örneklerindendir.
Biyolojik yaklaşım, davranışın beyin, sinir sistemi, hormonlar ve genetik yatkınlıklarla ilişkisini araştırır. Biyolojik açıklama, çevreyi önemsiz saymak zorunda değildir; birçok davranış biyolojik yatkınlık ile yaşantının etkileşimiyle biçimlenir. Sosyokültürel yaklaşım ise davranışın kültürel normlar, dil, toplumsal roller, aile ve akran ilişkileri içinde anlaşılması gerektiğini savunur. Vygotsky’nin bilişsel gelişimde sosyal etkileşim ve kültürel araçlara verdiği önem bu bakışla ilişkilidir.
B) Biyolojik
C) Davranışçı
D) Bilişsel
E) Psikodinamik
B) Bir davranış, farklı yaklaşımların birbirini tamamlayan açıklamalarıyla çok düzeyli incelenebilir.
C) Bilişsel süreçler yalnız içebakışla ölçülebilir.
D) Yaklaşımlar aynı davranışa ilişkin zorunlu olarak çelişkili sonuçlar üretir.
E) Davranışın tek bilimsel açıklaması hormon düzeyidir.
Bilimsel Araştırmanın Temelleri ve Betimsel Yöntemler
Problem, Hipotez, Değişken, Evren ve Örneklem
Bilimsel araştırma açık bir problem ile başlar. Probleme ilişkin sınanabilir geçici açıklamaya hipotez denir. Araştırmada farklı değerler alabilen özellikler değişkendir. İncelenmek istenen bütün gruba evren, evreni temsil etmesi amacıyla seçilen daha küçük gruba örneklem denir. Örneklemin yalnız kolay ulaşılan kişilerden seçilmesi, sonuçların evrene genellenmesini zayıflatabilir.
Güvenilir bir ölçme aracı benzer koşullarda tutarlı sonuç üretir; geçerli bir araç ise ölçmek istediği özelliği gerçekten ölçer. Bir test tutarlı biçimde yanlış özelliği ölçüyorsa güvenilir olabilir fakat geçerli değildir. Tekrarlanabilirlik ve yöntemin açıklığı, bilimsel bulguların denetlenebilmesini sağlar.
B) Hipotezin sınanabilir olmaması
C) Araştırmada hiçbir değişkenin ölçülmemesi
D) Örneklemin evreni temsil etme gücünün düşük olması
E) Gözlemin deneysel yönteme dönüşmesi
B) Hem geçerli hem güvenilirdir.
C) Geçerlidir fakat güvenilir değildir.
D) Ne geçerli ne güvenilirdir.
E) Geçerlik ve güvenilirlik hakkında yorum yapılamaz.
Gözlem, Görüşme, Anket ve Vaka İncelemesi
| Yöntem / teknik | Güçlü yön | Temel sınırlılık |
|---|---|---|
| Doğal gözlem | Davranışı kendi ortamında inceler. | Değişken kontrolü düşüktür; gözlemci etkisi ve yanlılığı oluşabilir. |
| Sistematik gözlem | Önceden belirlenmiş davranışları standart biçimde kaydeder. | Kodlama ölçütleri yetersizse önemli bağlam kaybolabilir. |
| Görüşme | Yanıtları derinleştiren ek sorular sağlar. | Görüşmeci etkisi ve sosyal beğenirlik yanlılığı görülebilir. |
| Anket | Çok kişiden kısa sürede standart veri toplar. | Yüzeysel, eksik veya gerçeğe uymayan öz bildirim riski taşır. |
| Vaka incelemesi | Nadir ya da karmaşık bir olguyu derinlemesine ele alır. | Tek vakadan geniş evrene genelleme sınırlıdır. |
Bu yöntemler çoğunlukla var olan durumu betimler; araştırmacı değişkenleri kasıtlı biçimde değiştirmediği sürece deneysel nedensellik sağlamaz. Aynı konuda gözlem, görüşme ve testin birlikte kullanılması veri çeşitliliğini artırabilir; ancak her veri kaynağının kendi yanlılıkları ayrıca değerlendirilmelidir.
B) Büyük örnekleme ulaşır; bireysel ayrıntıyı kaybeder.
C) Değişkenleri denetler; etik ilkelere ihtiyaç duymaz.
D) Öz bildirimi bütünüyle kaldırır; ölçme hatasını sıfırlar.
E) Karmaşık ve nadir bir olguyu derinlemesine açıklar; sonuçları geniş kitleye genellemek güçtür.
B) Deneyci beklentisi – bağımsız değişken kaybı
C) Gözlendiğini bilmenin davranışı değiştirmesi – kodlama kategorilerinin davranışı yetersiz temsil etmesi
D) Geçerlik – güvenilirlik
E) Sosyal beğenirlik – rastgele atama
Korelasyonel Yöntem
Korelasyon, iki değişkenin birlikte değişme yönünü ve derecesini gösterir. Korelasyon katsayısı -1 ile +1 arasındadır. İşaret yönü, mutlak değerin 1’e yakınlığı ilişkinin gücünü belirtir. +0,80 güçlü pozitif; -0,80 güçlü negatif; +0,10 ise zayıf pozitif ilişkidir. Bu nedenle -0,75, +0,40’tan daha güçlü bir ilişkidir.
Pozitif ilişkide değişkenler aynı yönde, negatif ilişkide ters yönde değişme eğilimindedir. Sıfıra yakın korelasyon doğrusal ilişkinin zayıf olduğunu gösterir. Fakat korelasyon, tek başına neden-sonuç kanıtı değildir. A’nın B’ye, B’nin A’ya yol açması veya üçüncü bir değişkenin ikisini birden etkilemesi mümkündür.
B) Uyku süresi arttıkça dikkat hatalarının azalma eğilimi gösterdiği, fakat bu ilişkinin tek başına nedensellik kanıtlamadığı
C) Dikkat hatalarının uyku süresini kesin olarak kısalttığı
D) İki değişken arasında güçlü pozitif ilişki olduğu
E) İlişkinin -1’den küçük olduğu için geçersiz olduğu
B) +0,61
C) +0,72
D) -0,39
E) +0,08
Grafiklerdeki nokta dağılımları için;
I. X’te güçlü pozitif ilişki vardır.
II. Y’deki ilişki, yönü dikkate alınmaksızın Z’dekinden daha güçlüdür.
III. Z’de değişkenlerden biri artarken diğerinin azalma eğilimi vardır.
IV. X ve Z grafiklerinden nedensellik sonucu çıkarılabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
B) I ve II
C) II ve IV
D) I ve III
E) I, III ve IV
Deneysel Yöntem ve Nedensel Çıkarım
Bağımsız ve Bağımlı Değişkenler
Deneysel yöntemde araştırmacının etkisini sınamak amacıyla değiştirdiği değişken bağımsız değişken, bu değişime bağlı olarak ölçtüğü sonuç bağımlı değişkendir. Bağımsız değişkenin uygulandığı grup deney grubu, karşılaştırma için aynı temel koşullarda tutulup bu uygulamayı almayan grup kontrol grubudur.
Görselde bildirimlerin açık ya da kapalı olması bağımsız değişken, test puanı bağımlı değişkendir. Metin, süre, ortam ve yönerge gibi diğer koşulların aynı tutulması gerekir. Katılımcıların gruplara rastgele atanması, başlangıçtaki bireysel farkların gruplara sistemli biçimde yığılma olasılığını azaltır.
B) Okuma süresi – müzik türü
C) Metnin içeriği – rastgele atama
D) Okuduğunu anlama puanı – dinleme koşulu
E) Dinleme koşulu – okuduğunu anlama puanı
B) Araştırmanın korelasyon katsayısı kullanması
C) Öğretmen deneyiminin karıştırıcı değişken olarak alternatif açıklama oluşturması
D) Örneklemin çok büyük olması
E) Kontrol grubunun bulunmaması
Kontrol, Rastgele Atama ve Geçerlik
İç geçerlik, bağımlı değişkendeki farkın gerçekten bağımsız değişkenden kaynaklandığına ilişkin güvendir. Karıştırıcı değişkenleri denetlemek, gruplara rastgele atama yapmak ve standart yönerge kullanmak iç geçerliği güçlendirir. Dış geçerlik ise bulgunun başka kişilere, ortamlara ve zamanlara genellenebilme derecesidir. Çok yapay laboratuvar koşulları iç geçerliği artırırken günlük yaşama genellemeyi sınırlayabilir.
Katılımcının hangi koşulda olduğunu bilmesi beklenti etkisi; araştırmacının beklentisinin ölçümü etkilemesi deneyci yanlılığı doğurabilir. Uygun olduğunda kör veya çift kör düzenekler bu etkileri azaltır. Deneysel yöntemin gücü yalnız “iki grubu karşılaştırmak” değildir; karşılaştırmayı nedensel çıkarıma izin verecek denetimli yapıda kurmaktır.
B) Ölçme aracının geçersizliği ile vaka incelemesinin genellenememesini
C) Bağımlı değişkenin tanımsızlığı ile etik onam eksikliğini
D) Başlangıçtaki grup farkları ile katılımcı/araştırmacı beklentilerinin sonuçları etkilemesini
E) Doğal gözlemde gözlemci varlığı ile anket yanlılığını
B) Bağımsız değişkenin bulunup bulunmadığı
C) Deney grubunun kontrol grubundan daha büyük olup olmadığı
D) Korelasyon katsayısının negatif olup olmadığı
E) Araştırmanın vaka incelemesine dönüşüp dönüşmediği
Psikoloji Araştırmalarında Etik
İnsan Katılımcılarla Araştırma
İnsanlarla yapılan araştırmalarda katılımcıya araştırmanın niteliği, olası riskleri ve hakları anlaşılır biçimde açıklanmalı; bilgilendirilmiş onam alınmalıdır. Katılım gönüllü olmalı, kişi herhangi bir yaptırım yaşamadan araştırmadan çekilebilmelidir. Mahremiyet ve verilerin gizliliği korunmalı, fiziksel ve psikolojik zarar en aza indirilmelidir.
Araştırmanın amacını önceden tam açıklamak sonucu bozacaksa yanıltma ancak bilimsel olarak zorunlu, risk düşük ve etik kurulca kabul edilebilir olduğunda sınırlı biçimde kullanılabilir. Araştırma sonunda gerçek amaç ve kullanılan yanıltma araştırma sonrası açıklama ile anlatılır. Yanıltma, onam ve zarar vermeme ilkelerini keyfî biçimde ortadan kaldıran genel bir izin değildir.
B) Katılımcıların deney grubunda bulunmasına
C) Örneklemin yalnız yetişkinlerden oluşmasına
D) Bulguların güçlü korelasyon göstermesine
E) Yanıltmanın bilimsel olarak gerekli ve sınırlı olması, riskin en aza indirilmesi ve sonradan açıklama yapılmasına
Hayvan Araştırmalarında Etik
Hayvan araştırmalarında çalışma bilimsel olarak gerekçelendirilmeli, uygun bir alternatif varsa canlı kullanımı azaltılmalı, gerekli en az sayıda hayvanla çalışılmalı ve acı ile sıkıntı en aza indirilmelidir. Türün gereksinimlerine uygun barınma, bakım ve veteriner gözetimi sağlanmalıdır. Bir bulgunun değerli olma ihtimali, sınırsız zarar verme yetkisi oluşturmaz.
B) Bilimsel gerekliliği göstermek, alternatifleri değerlendirmek, en az sayıda canlı kullanmak ve sıkıntıyı azaltacak bakım sağlamak
C) Bilgisayar benzetimi aynı soruyu yanıtlayabildiği hâlde canlı kullanmak
D) Denetimi kolaylaştırmak için türün doğal davranışlarını bütünüyle engellemek
E) Olası acıyı, araştırmanın sonucunu etkilemesin diye kayıt dışı bırakmak
Psikolojinin Alt Dalları, Çalışma Alanları ve Bilimlerle İlişkisi
Temel ve Uygulamalı Alt Dallar
| Alt dal | Temel ilgi alanı | Türü |
|---|---|---|
| Deneysel psikoloji | Algı, öğrenme ve güdülenme gibi süreçleri kontrollü koşullarda araştırır. | Temel |
| Bilişsel psikoloji | Dikkat, bellek, dil, düşünme ve karar vermeyi inceler. | Temel |
| Gelişim psikolojisi | Yaşam boyu fiziksel, bilişsel ve sosyal-duygusal değişimi inceler. | Temel |
| Sosyal psikoloji | Bireyin düşünce ve davranışının başkalarının varlığından nasıl etkilendiğini araştırır. | Temel |
| Psikometri | Psikolojik özelliklerin ölçülmesi için test ve ölçek geliştirir. | Temel / yöntemsel |
| Klinik psikoloji | Psikolojik sorunların değerlendirilmesi ve psikolojik müdahalelerle ilgilenir. | Uygulamalı |
| Eğitim ve okul psikolojisi | Öğrenme, öğrenci uyumu ve okul ortamındaki sorunlara odaklanır. | Uygulamalı |
| Endüstri ve örgüt psikolojisi | İşe seçme, performans, liderlik, motivasyon ve çalışma ortamını inceler. | Uygulamalı |
| Adli psikoloji | Psikoloji bilgisini hukuk ve adalet süreçlerine uygular. | Uygulamalı |
| Sağlık, spor ve trafik psikolojisi | Davranışın sağlık, performans ve güvenlikle ilişkisini inceler. | Uygulamalı |
Temel alt dallar bilgi üretmeye, uygulamalı alt dallar bu bilgiyi gerçek yaşam sorunlarına kullanmaya ağırlık verir; aralarında kesin bir duvar yoktur. Örneğin bilişsel psikolojideki dikkat bulguları trafik psikolojisinde sürücü güvenliğine uygulanabilir.
B) Sosyal psikoloji
C) Endüstri ve örgüt psikolojisi
D) Klinik psikoloji
E) Adli psikoloji
Uzmanlık Sınırları ve Diğer Bilimlerle İlişki
Psikolog, psikoloji eğitimi almış uzmandır; çalışma yetkileri aldığı lisansüstü eğitim ve uzmanlığa göre değişir. Psikiyatrist ise tıp eğitimi sonrası psikiyatri uzmanlığı yapmış hekimdir; tıbbi tanı, biyolojik değerlendirme ve ilaç tedavisi yetkisine sahiptir. Psikolojik danışman, kendi eğitim ve yetki alanı içinde bireyin eğitimsel, mesleki ve kişisel gelişimine yönelik danışma hizmeti sunar. Bu meslekler gerektiğinde iş birliği yapar; biri diğerinin bütün görevlerini otomatik olarak üstlenmez.
Psikoloji; sinir sistemi ve hormonlar için biyoloji ve fizyolojiden, kalıtım için genetikten, insanın grup ve kurum içindeki davranışı için sosyolojiden, kültürel örüntüler için antropolojiden, zihin ve bilgi sorunlarının kavramsal temelleri için felsefeden yararlanır. Ekonomi, hukuk, eğitim ve sağlık bilimleriyle de karar verme, adalet, öğrenme ve iyilik hâli gibi ortak problemlerde kesişir.
B) Psikiyatrinin bütün psikoloji alt dallarını kapsadığını
C) Kültürel etkenlerin biyolojik gelişimden bağımsız olduğunu
D) Risk alma davranışının ancak vaka incelemesiyle araştırılabileceğini
E) Biyoloji/fizyoloji, sosyoloji ve bilişsel süreçlerin ortak katkısını