TYT üçgende yükseklik, kenar orta dikme ve merkezler konu anlatımı kapsamında yüksekliklerin ve kenar orta dikmelerin özellikleri, bu doğruların belirlediği diklik ve çevrel merkezler ile üçgenin dört temel merkezi işlenecektir.
TYT geometri konularının tamamına TYT konu anlatımı arşivinden ulaşabilirsiniz.
Üçgende Yükseklik ve Diklik Merkezi
Yüksekliğin Tanımı
Bir üçgende bir köşeden karşı kenara veya karşı kenarın uzantısına indirilen dik doğru parçasına yükseklik denir. A köşesinden BC doğrusuna indirilen yüksekliğin ayağı D ise AD ⟂ BC olur ve uzunluğu ha ile gösterilir. Dar açılı üçgende yükseklik ayakları kenarlar üzerinde, geniş açılı üçgende iki yükseklik ayağı kenarların uzantısındadır.
Bir kenar taban seçildiğinde üçgenin alanı, o kenara ait yükseklikle Alan = taban * yükseklik2 bağıntısından bulunur. Aynı üçgende seçilen taban değişirse ona ait yükseklik de değişir; alan değeri değişmez.
Üç Yüksekliğin Kesişimi: Diklik Merkezi
Bir üçgenin üç yüksekliği tek bir noktada kesişir. Bu noktaya diklik merkezi denir ve genellikle H harfiyle gösterilir. İki yüksekliğin kesişimi bulunduğunda üçüncü yükseklik de aynı noktadan geçer.

Diklik Merkezinde Açı İlişkisi
ABC dar açılı üçgeninde diklik merkezi H üçgenin iç bölgesindedir. BH ⟂ AC ve CH ⟂ AB olduğundan m(BHC) = 180° – m(A) elde edilir. Benzer biçimde m(AHC) = 180° – m(B) ve m(AHB) = 180° – m(C) olur. Geniş açılı üçgende H üçgenin dışında kalır ve ışın yönleri değiştiğinden bu üç bağıntı birlikte kullanılamaz. Geniş açı A ise m(BHC) = 180° – m(A), m(AHC) = m(B) ve m(AHB) = m(C) olur. Geniş açı B ise m(AHC) = 180° – m(B), m(BHC) = m(A) ve m(AHB) = m(C) olur. Geniş açı C ise m(AHB) = 180° – m(C), m(BHC) = m(A) ve m(AHC) = m(B) olur.
Üçgen Türüne Göre Diklik Merkezinin Yeri
Dar açılı üçgende H içeride, dik üçgende dik açının bulunduğu köşede, geniş açılı üçgende ise üçgenin dışındadır. Geniş açılı üçgende dışarıda kesişen doğrular, iki kenarın kendisine değil uzantılarına indirilen yüksekliklerdir. Eşkenar üçgende bütün özel merkezler gibi H de üçgenin ortak merkezindedir.
Kenar Orta Dikme ve Çevrel Merkez
Bir Doğru Parçasının Orta Dikmesi
Bir kenarı tam ortasından dik kesen doğru, o kenarın kenar orta dikmesidir. AB doğru parçasının orta dikmesi üzerindeki her P noktası için PA = PB olur. Tersi de geçerlidir: PA = PB ise P, AB’nin orta dikmesi üzerindedir. Kenar orta dikme köşeden geçmek zorunda değildir; bu yönüyle yükseklikten ayrılır.
Üç Kenar Orta Dikmenin Kesişimi
Üçgenin kenar orta dikmeleri tek bir O noktasında kesişir. O noktası üç köşeye eşit uzaklıktadır: OA = OB = OC. Bu nedenle O, üçgenin köşelerinden geçen çevrel çemberin merkezidir; ortak uzaklık çevrel çemberin yarıçapıdır.

Üçgen Türüne Göre Çevrel Merkezin Yeri
Çevrel merkez dar açılı üçgende içeride, dik üçgende hipotenüsün orta noktasında, geniş açılı üçgende dışarıdadır. Dik üçgende hipotenüs çevrel çemberin çapı olduğundan çevrel yarıçap hipotenüsün yarısına eşittir.
Üçgenin Dört Temel Merkezi
Merkezleri Oluşturan Yardımcı Elemanlar
| Merkez | Kesişen doğrular | Temel özellik |
|---|---|---|
| Ağırlık merkezi (G) | Kenarortaylar | Her kenarortayı 2:1 böler |
| İç merkez (I) | İç açıortaylar | Kenarlara eşit uzaklıktadır |
| Diklik merkezi (H) | Yükseklikler | Konumu açı türüne bağlıdır |
| Çevrel merkez (O) | Kenar orta dikmeler | Köşelere eşit uzaklıktadır |
Ağırlık merkezi ve iç merkez her üçgende iç bölgededir. Diklik merkezi ile çevrel merkezin yeri üçgenin dar, dik veya geniş açılı olmasına göre değişir. Üçgenin iç bölgesindeki bir noktanın üç kenar doğrusuna eşit dik uzaklıkta olması, o noktanın iç merkez olduğunu gösterir; üç köşeye eşit uzaklıktaki nokta ise çevrel merkezdir.
Özel Üçgenlerde Merkezlerin Çakışması
Eşkenar üçgende kenarortay, açıortay, yükseklik ve kenar orta dikme aynı doğrulardır; G, I, H ve O tek noktada çakışır. İkizkenar üçgende ise simetri ekseni üzerinde bu merkezlerin tamamı bulunur, fakat genel olarak aynı noktada çakışmaları gerekmez.
Merkez ve Uzunluğu Birlikte Kullanma
Bir soruda merkez adı verildiğinde önce ilgili yardımcı doğru ailesi belirlenmelidir. Ardından diklik, eşit uzaklık, orta nokta veya 2:1 oranından yalnız o merkeze ait olan kullanılmalıdır. Bu ayrım, benzer görünen şekillerde gereksiz bağıntı kullanımını önler.
